تعریف کوتاه و روشن اصطلاح‌هایی که هنگام نوشتن مقاله، انشا، نامه یا محتوای وب به آنها برمی‌خورید، هرکدام با پیوند به ابزار یا راهنمای مرتبط.
این واژهنامه ۲۲ اصطلاحی را شرح میدهد که نویسندگان فارسی‌زبان هنگام کار روی مقاله، پایان‌نامه، نامه و محتوای وب بیشتر می‌جویند: از بازنویسی، سرقت ادبی و منبع‌نویسی تا نیم‌فاصله، دستور خط، اضافه، نهاد و گزاره، لحن، خوانایی و تشخیص متن هوش مصنوعی. هر تعریف ۴۰ تا ۶۰ کلمه است، مثال فارسی دارد و جایی که قاعده‌ای رسمی هست، مرجع آن را، مثل دستور خط فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نام می‌برد.
پیوندی که دو واژه را به هم وابسته می‌کند و در تلفظ با کسره می‌آید ولی معمولاً نوشته نمی‌شود، مثل «کتابِ درسی» و «دانشگاهِ تهران». پس از واژه‌های پایان‌یافته به «ه» ناملفوظ، نشانهٔ «ٔ» می‌آید: «خانهٔ من». زنجیرهٔ بلند اضافه‌ها خواندن جمله را سنگین می‌کند.
بازنویسی پیش‌نویسی که با هوش مصنوعی نوشته شده تا طبیعی‌تر و به لحن خود نویسنده نزدیک‌تر شود: جمله‌های کلیشه‌ای را عوض می‌کند و معنا را نگه می‌دارد. هدفش بهتر شدن متن است، نه فریب‌دادن بررسی‌گرها؛ راهنمای انسانی‌سازی را ببینید و نتیجه را بسنجید.
بیان دوبارهٔ مطلب با واژه‌ها و ساختار جملهٔ دیگر، بی‌آنکه معنا عوض شود. طول بازنویسی معمولاً نزدیک به متن اصلی است، برخلاف خلاصه که فشرده می‌کند. در نوشتهٔ دانشگاهی بازنویسی هم به ذکر منبع نیاز دارد؛ بازنویسیِ بی‌منبع، حتی با تغییر همهٔ واژه‌ها، سرقت ادبی به شمار می‌آید.
ترجمه‌ای که نرم‌افزار انجام میدهد، نه انسان. سامانه‌های امروزی متن روان می‌سازند، اما ممکن است نام‌ها، عدد، اصطلاح، واژه‌های حقوقی و سطح رسمیت را نادرست ترجمه کنند. برای فهمیدن متن یا پیش‌نویس به کار می‌آید؛ قرارداد و مدرک رسمی را مترجم رسمی بسنجد.
ابزاری که با نشانه‌های آماری برآورد می‌کند متنی را احتمالاً ماشین نوشته است. نتیجه تخمین است، نه مدرک؛ متن رسمی و قالبی را هم ممکن است اشتباهاً مشکوک نشان دهد، به‌ویژه در فارسی. چگونگی کار تشخیص‌دهنده‌ها را بخوانید و فقط بر نمره تکیه نکنید.
خلاصه‌ای کوتاه و مستقل در آغاز مقاله یا پایان‌نامه که معمولاً زمینه، هدف، روش، یافته‌های اصلی و نتیجه را می‌گوید. آخر از همه نوشته میشود، با جمله‌های کامل، و پس از آن واژه‌های کلیدی می‌آید. نشریه یا دانشگاه سقف کلمه تعیین می‌کند؛ آن را رعایت کنید.
کوتاه‌کردن متن با نگه‌داشتن نکته‌های اصلی و به زبان خود نویسنده. خلاصه بسیار کوتاهتر از اصل است و مثال و حاشیه را کنار می‌گذارد. مانند بازنویسی، وقتی خلاصهٔ کار دیگری را در نوشتهٔ خود می‌آورید، ذکر منبع لازم است، هرچند جمله‌ای از اصل نمانده باشد.
میزان آسانی خواندن و فهمیدن یک متن. جمله‌های بسیار بلند، اضافه‌های زنجیره‌ای و واژه‌های دشوار آن را کم میکنند. نمره‌های خوانایی بر پایهٔ فرمول‌هایی مثل طول جمله ساخته می‌شوند و فقط راهنمایند؛ سنجش نهایی را خواننده می‌کند. جمله‌های کوتاهتر و پاراگراف‌های جدا معمولاً کمک میکنند.
مجموعهٔ قاعده‌های رسمی نوشتن واژه‌های فارسی: شکل نویسه‌ها، سرهم‌نویسی و جدانویسی، نیم‌فاصله و کاربرد همزه. مرجع آن «دستور خط فارسی» مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. غلط‌یاب فارسی AdeptWrite همین قاعده‌ها را می‌سنجد؛ خلاصهٔ قاعده‌ها در راهنمای املا آمده است.
مجموعه‌قاعده‌ای برای نوشتن ارجاع‌های درون‌متنی و فهرست منابع. APA در روان‌شناسی، آموزش و علوم اجتماعی رایج است، شیکاگو در تاریخ و نشر، ونکوور در پزشکی. دانشگاه‌ها و نشریه‌های ایرانی ممکن است قالب خود را داشته باشند؛ شیوه‌نامهٔ همان مرجع بر انتخاب شما مقدم است.
ارائهٔ سخن، اندیشه یا دادهٔ دیگری به نام خود بی‌ذکر منبع. این کار شامل رونویسی بدون گیومه، بازنویسی بی‌ارجاع، ترجمهٔ مقاله‌ای خارجی بدون ذکر نام آن و استفادهٔ پنهان از نوشتهٔ پیشین خود است. پیامدها را آیین‌نامه‌های دانشگاه و نشریه تعیین میکنند، نه این واژهنامه.
قاعدهٔ اینکه کدام اجزا یک واژه را سرهم، با نیم‌فاصله یا جدا بنویسیم؛ مثلاً «به‌طور» و «همان‌طور»، ولی «به‌کار بردن» جدا. اشتباه‌های رایج «بطور» و «می روم» با فاصلهٔ کامل است. در تردید، راهنمای سرهم‌نویسی و فرهنگ‌های معتبر را ببینید.
نهاد رسمی ایران برای پاسداری از زبان فارسی که دستور خط را تصویب می‌کند و برای واژه‌های بیگانه معادل برمی‌گزیند. در ایران نوشتهٔ رسمی و آموزشی بیشتر به مصوبه‌های آن استناد می‌کند. غلط‌یاب AdeptWrite نیز بر دستور خط همین نهاد تکیه دارد، نه بر ذوق شخصی.
فهرست همهٔ منبع‌هایی که در متن به آنها ارجاع داده‌اید، در پایان نوشته و به ترتیب و قالب سبک برگزیده، معمولاً الفبایی. هر مدخل نام پدیدآور، سال، عنوان و مشخصات نشر را دارد. هر ارجاع درون‌متنی باید مدخلی متناظر در این فهرست داشته باشد و برعکس.
حالتی که نویسنده با آن با خواننده سخن می‌گوید: مؤدب، قاطع، گرم، اداری یا خودمانی. لحن را انتخاب واژه، «شما» یا «تو» بودن خطاب و ساختار جمله می‌سازد. نامه به مدیر و پیام به همکار لحن یکسان نمی‌خواهند؛ ابزار تغییر لحن همان متن را به رسمی، اداری یا خودمانی برمی‌گرداند.
واژه‌ای که معنایی نزدیک به واژهٔ دیگر دارد؛ مثلاً «آغاز» و «شروع». مترادف‌های کامل نادرند و هر واژه بار معنایی، سطح رسمیت و همنشین ویژهٔ خود را دارد. در بازنویسی، مترادف را در جمله بسنجید و واژه‌های تخصصی مصوب فرهنگستان را فقط به سبب تنوع عوض نکنید.
نشان‌دادن منبع نقل‌قول، بازنویسی یا دادهٔ به‌کاررفته، هم درون متن، مثل (احمدی، ۱۴۰۱: ۴۵)، هم در فهرست منابع پایان نوشته. هر سبک نام، سال و صفحه را به شکل خود می‌چیند؛ پس همان را به کار ببرید که دانشگاه یا نشریه خواسته. راهنمای منبع‌نویسی فارسی را ببینید.
کاربرد نقطه، ویرگول فارسی «،»، نقطه‌ویرگول فارسی «؛»، گیومهٔ «» و دیگر نشانه‌ها برای نشان‌دادن مرز جمله‌ها و بندها. اشتباه رایج، آوردن ویرگول و علامت پرسش لاتین «,» و «?» در میان متن فارسی است. راهنمای علائم نگارشی نمونه‌های درست را میآورد.
فارسی نوشتاری و فارسی گفتاری شکل‌های متفاوتی دارند: «می‌روم» در نوشتار رسمی و «می‌رم» در گفتار، «این‌ها را» و «اینارو». نامهٔ اداری، مقاله و پایان‌نامه شکل رسمی می‌خواهند؛ پیام دوستانه و کپشن گفتاری را تحمل میکنند. در یک متن، یک سطح را ادامه دهید و میانش نپرید.
دو رکن اصلی جملهٔ فارسی: نهاد، یعنی آنکه دربارهٔ او سخن می‌گوییم، و گزاره، یعنی آنچه دربارهٔ او می‌گوییم. در «دانشجو مقاله را خواند»، «دانشجو» نهاد و بقیه گزاره است. فعل معمولاً پایان جمله می‌آید و جابه‌جایی آن در نوشتار رسمی باید آگاهانه باشد.
فاصله‌ای باریک و نامرئی (نویسهٔ U+200C) که دو بخش یک واژه را از هم جدا نگه می‌دارد بی‌آنکه واژه دو تکه دیده شود، مثل «می‌روم»، «کتاب‌ها» و «بزرگ‌ترین». دستور خط فرهنگستان نیم‌فاصله را در این جاها لازم می‌داند. قاعده‌ها و روش تایپ را بخوانید.
گزینش یا ساختن معادل فارسی برای واژه‌های بیگانه، مثل «رایانه» برای computer یا «نرم‌افزار» برای software. فرهنگستان این کار را با کمیته‌های تخصصی انجام میدهد. نویسنده باید معادل رایج و مصوب را از ساخته‌های نامعمول جدا کند؛ در متن علمی، معادل تخصصی را همراه اصل لاتین بیاورد.
فرهنگ لغت همهٔ واژگان زبان را با معنایشان میآورد، اما واژهنامه فقط اصطلاحهای یک حوزه، اینجا نگارش و ویرایش، را با توضیح کوتاهتر و کاربردیتر و نمونهٔ کاربرد شرح میدهد.
بله، با ذکر «واژهنامهٔ AdeptWrite» و پیوند به همین صفحه. در کار دانشگاهی، منبعهای اصلی ای را که تعریفها به آنها اشاره میکنند، مثل دستور خط فرهنگستان یا راهنمای سبک APA، نیز بیاورید.
از صفحهٔ تماس پیشنهاد دهید. اصطلاح تازه وقتی افزوده میشود که تعریفش نوشته و با منبع اصلی سنجیده شده باشد؛ تاریخ بهروزرسانی صفحه زمان آخرین تغییر فهرست را نشان میدهد.