Σύντομοι, καθαροί ορισμοί των όρων που συναντάτε όταν γράφετε εργασία, επιστολή ή κείμενο για το διαδίκτυο στα ελληνικά, καθένας με σύνδεσμο προς το εργαλείο που σας βοηθά.
Το γλωσσάρι ορίζει 22 όρους που χρειάζονται όσοι γράφουν στα ελληνικά: από την παράφραση, τη λογοκλοπή και τις παραπομπές ως το μονοτονικό σύστημα, το τελικό -ν, το ελληνικό ερωτηματικό, την πτώση, την αύξηση και τον πληθυντικό ευγενείας, μέχρι την αναγνωσιμότητα και τα κείμενα AI. Κάθε ορισμός έχει 40 έως 80 λέξεις, ελληνικό παράδειγμα όπου χρειάζεται και σύνδεσμο προς το σχετικό εργαλείο ή οδηγό.
Το πόσο εύκολα διαβάζεται ένα κείμενο, με βάση το μήκος των προτάσεων και των λέξεων. Για τα ελληνικά δεν υπάρχει επικυρωμένος τύπος, γι’ αυτό ο έλεγχος του AdeptWrite χρησιμοποιεί τον δείκτη LIX του Björnsson, όπου χαμηλότερος αριθμός σημαίνει ευκολότερο κείμενο. Ο δείκτης είναι ένδειξη, όχι κρίση: ένα τεχνικό κείμενο μπορεί να είναι δύσκολο και σωστό.
Εργαλείο που εκτιμά στατιστικά αν ένα κείμενο μοιάζει με γραπτό AI. Το αποτέλεσμα είναι εκτίμηση και όχι απόδειξη: είναι λιγότερο αξιόπιστο σε σύντομα, παραφρασμένα ή μη εγγενή κείμενα και δεν πρέπει να αποτελεί το μοναδικό τεκμήριο εναντίον κανενός. Δείτε τον οδηγό πώς λειτουργούν οι ανιχνευτές κειμένου AI.
Το ε- ή η αλλαγή του αρχικού φωνήεντος που προστίθεται στους παρελθοντικούς χρόνους του ρήματος: «γράφω → έγραψα», «θέλω → ήθελα». Η συλλαβική αύξηση προσθέτει συλλαβή, η χρονική μακραίνει το φωνήεν. Στις σύνθετες λέξεις η αύξηση μπαίνει μέσα στο ρήμα: «προβλέπω → προέβλεψα». Η αύξηση γράφεται μόνο όταν τονίζεται: «έγραψα», αλλά «γράψαμε».
Ο κατάλογος των πηγών στο τέλος μιας εργασίας, διατεταγμένος και μορφοποιημένος σύμφωνα με ένα ύφος παραπομπών, συνήθως αλφαβητικά κατά επώνυμο. Κάθε καταχώριση δίνει συγγραφέα, έτος, τίτλο και στοιχεία έκδοσης, καθώς και DOI ή διεύθυνση όπου υπάρχει, ώστε ο αναγνώστης να βρίσκει κάθε πηγή. Στα ελληνικά οι ελληνικές πηγές ταξινομούνται με το ελληνικό αλφάβητο.
Το σημείο στίξης (;) που γράφεται στο τέλος μιας ερώτησης και μοιάζει με το λατινικό ημίκολο. Τον ρόλο του ημίκολου, δηλαδή μιας παύσης μεγαλύτερης από το κόμμα, παίζει στα ελληνικά η άνω τελεία (·). Παράδειγμα: «Πού θα πάμε;». Ο ορθογραφικός έλεγχος του AdeptWrite έχει κανόνα για το ελληνικό ερωτηματικό.
Στην ενεργητική φωνή το υποκείμενο κάνει την ενέργεια («Η επιτροπή ενέκρινε την πρόταση»), στην παθητική την υφίσταται («Η πρόταση εγκρίθηκε από την επιτροπή»). Η παθητική είναι συχνή στα διοικητικά και τα επιστημονικά κείμενα, αλλά πολλές διαδοχικές παθητικές προτάσεις κάνουν το κείμενο βαρύ. Το εργαλείο βελτίωσης προτάσεων προτείνει πιο άμεση διατύπωση, εσείς κρατάτε το νόημα.
Η αρχή που διέπει τη γραφή των ελληνικών: οι λέξεις γράφονται με βάση την ετυμολογία και την παράδοσή τους και όχι με βάση την προφορά. Γι’ αυτό ο ήχος [i] γράφεται ι, η, υ, ει ή οι, και ο ήχος [e] γράφεται ε ή αι. Η ορθογραφία αυτών των λέξεων μαθαίνεται από τους κανόνες και από το λεξικό. Τους κανόνες περιγράφουν το Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Η παρουσίαση λόγων, ιδεών ή δεδομένων άλλου ως δικών σας, χωρίς αναφορά στην πηγή. Περιλαμβάνει την αντιγραφή χωρίς εισαγωγικά, τη στενή παράφραση χωρίς παραπομπή, την επαναχρησιμοποίηση της δικής σας παλιότερης εργασίας χωρίς σημείωση και τη μετάφραση ξενόγλωσσης πηγής χωρίς αναφορά. Οι κυρώσεις ορίζονται από τον κανονισμό του ιδρύματός σας. Δείτε τι είναι η λογοκλοπή.
Το σύστημα γραφής της νέας ελληνικής που ισχύει επίσημα από το 1982: ένας μόνο τόνος (οξεία) στα πολυσύλλαβα και καθόλου πνεύματα. Τα μονοσύλλαβα δεν τονίζονται, εκτός από λέξεις όπως «πού», «πώς», «ή», που τονίζονται για να ξεχωρίζουν από το «που», «πως», «η». Τα κεφαλαία ολόκληρης λέξης γράφονται χωρίς τόνο, για παράδειγμα «ΠΟΛΗ».
Λέξεις που ακούγονται ίδιες αλλά γράφονται διαφορετικά και έχουν άλλο νόημα, όπως «λήμμα» και «λύμα» ή «σύρω» και «σείρω». Τα ζεύγη που διαφέρουν μόνο στον τόνο, όπως «ή/η», «πού/που» και «πώς/πως», μπερδεύονται εύκολα, και ένας ορθογραφικός έλεγχος που κοιτάζει μία λέξη τη φορά δεν τα πιάνει πάντα. Δείτε τον οδηγό ομόηχες λέξεις.
Η σύντομη ένδειξη μέσα στο κείμενο που δείχνει την πηγή ενός αποσπάσματος, μιας παράφρασης ή ενός στοιχείου, για παράδειγμα (Παπαδόπουλος, 2021, σ. 45) στο ύφος APA. Αντιστοιχεί σε πλήρη καταχώριση στη βιβλιογραφία. Κάθε ύφος γράφει διαφορετικά ονόματα, χρονολογίες και σελίδες, γι’ αυτό ακολουθήστε αυτό που ζητά το μάθημα ή το περιοδικό σας.
Η απόδοση ενός αποσπάσματος με άλλες λέξεις και άλλη σύνταξη, χωρίς να αλλάξει το νόημα. Συνήθως έχει παρόμοιο μήκος με το πρωτότυπο, σε αντίθεση με την περίληψη, που συμπυκνώνει. Στην ακαδημαϊκή γραφή η παράφραση χρειάζεται παραπομπή· αν αλλάξουν όλες οι λέξεις αλλά λείπει η πηγή, εξακολουθεί να θεωρείται λογοκλοπή. Δείτε τον οδηγό πώς γίνεται παράφραση.
Συντομευμένη εκδοχή ενός κειμένου που κρατά μόνο τα κύρια σημεία, με δικά σας λόγια. Είναι πολύ μικρότερη από το πρωτότυπο και αφήνει έξω παραδείγματα και παρεκβάσεις. Όπως και η παράφραση, η περίληψη ξένου έργου χρειάζεται παραπομπή όταν τη χρησιμοποιείτε στη δική σας εργασία. Δείτε τον οδηγό πώς γράφεται περίληψη.
Η χρήση του β’ πληθυντικού προσώπου («εσείς», «θα μπορούσατε») για να απευθυνθείτε ευγενικά σε ένα πρόσωπο, αντί του «εσύ». Είναι ο κανόνας στις επίσημες επιστολές, στα επαγγελματικά email, στην εξυπηρέτηση πελατών και προς ανθρώπους που δεν γνωρίζετε. Το ύφος του κειμένου και η προσφώνηση («Αξιότιμε κύριε», «Κυρία Παπαδοπούλου») πρέπει να συμφωνούν. Δείτε τον οδηγό προσφωνήσεις.
Η μορφή που παίρνει ένα όνομα (ουσιαστικό, επίθετο, άρθρο, αντωνυμία) ανάλογα με τη λειτουργία του στην πρόταση. Η νέα ελληνική έχει ονομαστική, γενική, αιτιατική και κλητική· η δοτική έχει χαθεί, αν και σώζεται σε εκφράσεις όπως «εν τω μεταξύ». Λάθη πτώσης, όπως «Είδα ο Γιάννης» αντί για «Είδα τον Γιάννη», εντοπίζονται καλύτερα από γραμματικό έλεγχο παρά από ορθογραφικό.
Λέξεις με παρόμοιο νόημα, όπως «σημαντικός» και «ουσιώδης». Σπάνια είναι απολύτως ίδιες: διαφέρουν σε ύφος, σε χρήση και στις λέξεις με τις οποίες συνδυάζονται, γι’ αυτό δεν αντικαθίσταται οποιαδήποτε λέξη με οποιοδήποτε συνώνυμο. Ελέγξτε το συνώνυμο σε λεξικό, όπως αυτό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, και στο πλαίσιο της πρότασής σας πριν το κρατήσετε.
Το -ν που γράφεται στο τέλος λέξεων όπως «την», «δεν», «σαν», «μην», όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή από κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ: «την πόρτα», «δεν έχω». Μπροστά από άλλα σύμφωνα συνήθως αποβάλλεται: «τη βιβλιοθήκη». Στο τέλος πρότασης διατηρείται. Ο ορθογραφικός έλεγχος του AdeptWrite εντοπίζει τα συνηθισμένα λάθη, χωρίς να κρίνει κάθε περίπτωση.
Σημείωση στο κάτω μέρος της σελίδας, που συνδέεται με έναν εκθέτη αριθμό στο κείμενο. Χρησιμεύει για παραπομπές στο ύφος των σημειώσεων, όπως το Chicago, ή για σχόλια που θα διέκοπταν τη ροή της παραγράφου. Οι τελικές σημειώσεις (endnotes) έχουν τον ίδιο ρόλο στο τέλος του κειμένου. Μην τις γεμίζετε με επιχειρήματα, γιατί δεν τις διαβάζουν όλοι. Δείτε τον οδηγό υποσημειώσεις και τελικές σημειώσεις.
Ο τρόπος με τον οποίο γράφεται ένα κείμενο ανάλογα με τον αποδέκτη και την περίσταση: επίσημο για αιτήσεις και εργασίες, ανεπίσημο για μηνύματα σε φίλους. Αφορά τις λέξεις, τη σύνταξη και την προσφώνηση. Η σημερινή δημοτική καλύπτει όλα τα ύφη· η καθαρεύουσα, που έπαψε να είναι γλώσσα της εκπαίδευσης το 1976, έχει μείνει μόνο σε σταθερές εκφράσεις. Δείτε τον οδηγό επίσημο και ανεπίσημο ύφος.
Το σύνολο κανόνων για τη γραφή παραπομπών στο κείμενο και καταχωρίσεων στη βιβλιογραφία. Το APA (7η έκδοση) χρησιμοποιείται συχνά στην ψυχολογία, την παιδεία και τις κοινωνικές επιστήμες, το MLA στη φιλολογία, το Harvard είναι οικογένεια ύφους συγγραφέα–έτους, το Chicago στην ιστορία και τις εκδόσεις, το IEEE στη μηχανική με αριθμημένες παραπομπές. Το ύφος το ορίζει το τμήμα ή το περιοδικό σας.
Σύντομη, αυτοτελής περίληψη στην αρχή μιας ερευνητικής ή διπλωματικής εργασίας, που αναφέρει συνήθως το θέμα, τον σκοπό, τη μέθοδο, τα κύρια αποτελέσματα και το συμπέρασμα. Γράφεται τελευταίο, σε πλήρεις προτάσεις, και συχνά ακολουθείται από λέξεις-κλειδιά. Σε πολλά ιδρύματα ζητείται και στα ελληνικά και στα αγγλικά, με όριο λέξεων που ορίζει ο κανονισμός.
Εργαλείο που ξαναγράφει ένα προσχέδιο από AI ώστε να διαβάζεται πιο φυσικά και προσωπικά, χωρίς να αλλάζει το νόημα. Δεν αποδεικνύει ότι ένα κείμενο γράφτηκε από άνθρωπο ούτε αντικαθιστά τον έλεγχο των γεγονότων και των πηγών. Αν το μάθημα ή ο εργοδότης σας ζητά να δηλώνετε τη χρήση AI, δηλώστε την, όποιο εργαλείο κι αν χρησιμοποιήσατε.
Η ορθογραφία και η γραμματική της νέας ελληνικής περιγράφονται από το Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη (ΑΠΘ) και το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Το AdeptWrite ακολουθεί το μονοτονικό σύστημα και στηρίζεται σε αυτές τις αναφορές. Σε αμφιβολία, ελέγχετε πάντα το λεξικό τους.