Maiikli at malinaw na depinisyon ng mga salitang madalas lumabas kapag sumusulat ka ng sanaysay, thesis, liham o email sa Filipino, bawat isa ay may link sa tool o gabay na makakatulong.
Binibigyang-kahulugan ng glosaryong ito ang 30 terminong pinakamadalas hanapin ng mga sumusulat sa Filipino, mula sa paraphrase, plagiarism at sitasyon hanggang sa ng at nang, pokus ng pandiwa, panlapi, bantas, tono at AI detector. Tig-30 hanggang 60 salita ang bawat depinisyon, may halimbawang Filipino, at binabanggit ang tuntuning sinusunod gaya ng Ortograpiyang Pambansa ng Komisyon sa Wikang Filipino o ng APA 7. Isinulat ang mga ito sa tulong ng AI, sinuri ng mga awtomatikong validator, at maaaring itama sa pamamagitan ng pahina ng pakikipag-ugnayan.
Maikli at buong buod na nasa simula ng pananaliksik o thesis, karaniwang nagsasaad ng suliranin, layunin, pamamaraan, pangunahing natuklasan at kongklusyon. Isinusulat ito sa dulo, sa buong pangungusap, at madalas may kasamang susing salita. Sundin ang limitasyon sa bilang ng salita ng paaralan o journal. Karaniwan itong nasa isang talata lamang.
Tool na tumataya kung gawa ng AI ang isang teksto batay sa mga pattern nito. Tantiya lamang ang resulta, hindi patunay, at maaaring magkamali sa tekstong totoong gawa ng tao. Huwag gawing tanging batayan ng hatol. Basahin ang Paano gumagana ang AI detector.
Tool na nagsusulat muli ng draft na gawa ng AI para tumunog na mas natural at personal, nang hindi binabago ang kahulugan. Nakakatulong ito sa pag-ayos ng estilo, ngunit hindi nito ginagarantiya na lulusot sa AI detector, at ikaw pa rin ang dapat magsuri. Tingnan ang Paano i-humanize ang AI text.
Sukat kung gaano kadaling basahin at unawain ang teksto, batay sa haba ng pangungusap at salita. Tantiya lamang ang readability score, hindi hatol sa husay ng sulat, at batay ito sa pormula ng tool. Mas maiikling pangungusap at payak na salita ang karaniwang nagpapadali ng pagbasa.
Mga uri ng salita ayon sa gamit sa pangungusap: pangngalan, panghalip, pandiwa, pang-uri, pang-abay, pang-ukol, pangatnig at pantukoy. Ang pag-alam dito ay nakakatulong sa pagwawasto ng grammar at pagbuo ng malinaw na pangungusap. Basahin ang Bahagi ng pananalita. Bawat salita ay may tungkulin.
Mga tandang ginagamit para ihiwalay at linawin ang pangungusap: tuldok, kuwit, tutuldok, tandang pananong at panipi. Magkapareho ang marami sa mga ito sa English, ngunit may sariling gamit sa Filipino. Basahin ang Bantas sa Filipino. Mahalaga ang tamang bantas sa kahulugan ng pangungusap.
Maikling bersyon ng isang teksto na iniingatan lamang ang pangunahing punto, sa sarili mong salita. Mas maikli ito nang malaki sa orihinal at wala na ang mga halimbawa at kuwentong pambungad. Kailangan pa ring banggitin ang pinagmulan. Tingnan ang Paano sumulat ng buod.
Magkaparehong salita na nag-iiba ayon sa titik bago nito. Ginagamit ang "rin" at "raw" pagkatapos ng patinig o ng w at y (ako rin, siya raw, ikaw rin), at ang "din" at "daw" pagkatapos ng katinig (kumain din, dumating daw). Tingnan ang Madalas pagkamalang salita.
Hanay ng tuntunin sa pagbanggit at paglilista ng sanggunian. Karaniwan ang APA sa edukasyon at agham panlipunan, ang MLA sa panitikan at wika, ang Chicago sa kasaysayan, at ang IEEE sa inhenyeriya. Ang departamento, guro o journal ang nagtatakda; basahin ang Istilo ng sitasyon sa Pilipinas.
Salitang halos pareho ang kahulugan sa ibang salita, gaya ng "maganda" at "marikit". Bihirang eksaktong magkapareho ang dalawang salita sa lahat ng konteksto, kaya suriin ang kahulugan at tono bago palitan. Tandaan na ang pagpapalit lamang ng kasingkahulugan ay hindi sapat na paraphrase.
Bantas na naghihiwalay ng magkakasunod na bagay, ng sugnay at ng bating panimula (Mahal kong Maria,). Hindi ito inilalagay sa pagitan ng panuring at ng pang-angkop nito. Tingnan ang Tuntunin sa paggamit ng kuwit. Halimbawa: Bumili siya ng mangga, saging, at ubas.
Dalawang salitang madalas pagpalitan. Ang "ng" ay pantukoy ng layon o may-ari (kumain ng mansanas), samantalang ang "nang" ay pang-abay o pang-ugnay (tumakbo nang mabilis; umalis siya nang dumating ako). Basahin ang Madalas pagkamalang salita. Madaling malito ang dalawa sa mabilis na pagsulat.
Opisyal na tuntunin ng Komisyon sa Wikang Filipino sa baybay at pagsulat ng Filipino, kasama ang 28-letrang alpabeto. Dito nakabatay ang "puwede", "kuwento" at "siya" sa halip na "pwede", "kwento" at "sya". Batay sa mga tuntuning ito ang Spell Checker Tagalog ng AdeptWrite. Sinusunod ito ng mga aklat, paaralan at ahensiya ng pamahalaan.
Mga katagang idinurugtong sa salitang-ugat para magbago ang kahulugan o gamit: unlapi (mag-aral), gitlapi (sumulat), hulapi (basahin), at kabilaan (pag-aralan). Dahil dito, mayaman sa anyo ang salitang Filipino. Hanapin ang salitang-ugat sa Diksiyonaryo Tagalog para tingnan ang tamang baybay. Isa ito sa pinakamahalagang bahagi ng balarilang Filipino.
Kataga na nag-uugnay sa panuring at sa salitang tinutukoy. Ginagamit ang "na" pagkatapos ng katinig (mabait na bata), ang "-ng" pagkatapos ng patinig (magandang umaga) at ang "-g" pagkatapos ng n (kasalukuyang pangulo). Mali ang pag-alis nito o ang paglalagay ng kuwit sa pagitan ng panuring at ng tinutukoy.
Mga salitang nag-uugnay ng salita, parirala o sugnay, gaya ng pangatnig (at, ngunit, kaya), pang-angkop (na, -ng) at pang-ukol (sa, ng). Nagbibigay ito ng daloy sa talata at lohika sa pagitan ng mga ideya. Tingnan ang Mga pang-ugnay sa Filipino.
Pagsasabi muli ng isang talata sa sariling salita at sariling ayos ng pangungusap, nang hindi nababago ang kahulugan. Halos kasinghaba ito ng orihinal. Sa akademikong pagsulat, kailangan pa ring banggitin ang pinagmulan; ang paraphrase na walang sitasyon ay plagiarism pa rin. Tingnan ang Ano ang paraphrasing.
Pagkopya sa ayos ng pangungusap ng pinagmulan at pagpapalit lamang ng ilang salita ng kasingkahulugan, kaya halos kapareho pa rin ng orihinal ang resulta. Maraming paaralan ang ituturing itong plagiarism kahit may banggit. Ang lunas: basahin, isantabi ang sanggunian, isulat mula sa pag-unawa mo, saka magbanggit.
Pagpapakilala ng salita, ideya o datos ng iba bilang sariling gawa nang walang pagkilala. Kasama rito ang kopyang walang panipi, paraphrase na walang banggit at paggamit muli ng sarili mong naipasang papel nang hindi sinasabi. Basahin ang Ano ang plagiarism at ang patakaran ng paaralan mo.
Mga salitang nagpapakita ng paggalang sa nakatatanda o hindi kakilala sa Filipino. Idinadagdag ang "po" sa pangungusap at ang "opo" ang magalang na "oo". Mahalaga ito sa liham, email at serbisyo sa kostumer. Tingnan ang Po at opo kung kailan ito gagamitin. Hindi ito kailangan sa kaswal na usapan sa kapantay, ngunit inaasahan sa pormal na sulat.
Ugnayan ng pandiwa sa pangunahing paksa ng pangungusap na ipinapakita ng panlapi: -um- o mag- kapag aktor ang paksa, -in o i- kapag layon. Halimbawa: "Kumain si Ana ng mangga" at "Kinain ni Ana ang mangga". Basahin ang Pokus ng pandiwa.
Antas ng wika na pinipili ayon sa sitwasyon at kausap. Pormal ang wika ng liham, thesis at opisyal na email; di-pormal ang pang-araw-araw na usapan, kasama ang Taglish at salitang kalye. Ang maling antas ay nagpapalayo sa mambabasa. Basahin ang Pormal at di-pormal na pagsulat. Halimbawa ng pormal ang "Magandang araw po".
Tagubilin o tanong na ibinibigay mo sa AI para makabuo ng sagot. Mas mabuti ang resulta kapag tiyak ang layunin, mambabasa, haba at tono. Maaaring magkamali ang sagot ng AI, kaya laging suriin. Tingnan ang Ano ang ChatGPT para sa mga halimbawang prompt sa Tagalog.
Maikling pagbanggit sa loob ng teksto na nagsasabi kung saan galing ang sipi, paraphrase o datos, halimbawa (Santos, 2021, p. 45) sa APA. Nakaturo ito sa buong entry sa talasanggunian. Magkakaiba ang pormat ng bawat istilo, kaya sundin ang ipinag-uutos ng guro, departamento o journal.
Tala sa ilalim ng pahina (footnote) o sa dulo ng kabanata (endnote) na may sanggunian o dagdag na paliwanag, na iniuugnay sa teksto ng maliit na numero. Ginagamit ito sa Chicago at sa ilang paaralan. Alamin ang gamit sa Footnote at endnote.
Listahan ng lahat ng sanggunian sa dulo ng papel, nakaayos ayon sa istilo ng sitasyon. Tinatawag itong References sa APA, Works Cited sa MLA at Bibliography sa Chicago. Bawat entry ay may may-akda, taon, pamagat at detalye ng paglalathala. Tingnan ang Bibliograpiya at talasanggunian.
Sadyang pagbabago sa karaniwang gamit ng salita para magbigay ng diin o ganda, gaya ng pagtutulad (simile), pagwawangis (metaphor), pagmamalabis at pagpapalit-tawag. Karaniwan ito sa tula at sanaysay. Tingnan ang Tayutay: uri at halimbawa. Halimbawa: "Singtamis ng pulot ang kanyang ngiti."
Isa o dalawang pangungusap sa panimula na nagsasabi ng pangunahing paninindigan ng sanaysay at kung paano ito ipagtatanggol. Dapat tiyak at maaaring pagtalunan, hindi simpleng katotohanan. Tingnan ang Paano sumulat ng thesis statement para sa mga halimbawa. Karaniwan itong nasa dulo ng unang talata.
Damdamin o saloobing nadarama ng mambabasa sa teksto: magalang, palakaibigan, matatag o mapanghikayat. Kasama sa tono ang pagpili ng salita, "po" at "opo", at haba ng pangungusap. Kung mali ang tono, maaaring mali ang dating ng email kahit tama ang nilalaman.
Eksaktong salita ng pinagmulan na nasa loob ng panipi (" ") at sinusundan ng sitasyon na may pahina. Mahabang sipi ay inilalagay sa hiwalay na bloke. Gamitin ito kapag mahalaga ang mismong pananalita, gaya ng depinisyon o probisyon ng batas; huwag gawing pambalot ng buong talata.
Saklaw ng diksiyonaryo ang buong talasalitaan ng isang wika, samantalang mga terminong may kinalaman lamang sa isang larangan ang laman ng glosaryo, dito ang pagsulat at wika, na may paliwanag na mas nakatuon sa gamit. Para sa tiyak na kahulugan ng salita, tingnan ang Diksiyonaryo Tagalog.
Puwede, basta may pagkilala sa "Glosaryo ng AdeptWrite" at link sa pahinang ito. Para sa akademikong gawain, sumangguni rin sa mga pangunahing batis gaya ng Ortograpiyang Pambansa ng Komisyon sa Wikang Filipino at sa manwal ng istilong sitasyon na hinihingi ng paaralan mo.
Ipadala ang mungkahi sa pamamagitan ng pahina ng pakikipag-ugnayan. Idadagdag ang mga terminong madalas itanong matapos isulat ang depinisyon at itugma sa mga sanggunian ayon sa aming patakarang editoryal.