Bantas sa Filipino: Tuldok, Kuwit, Tutuldok, Panipi, Gitling at Kudlit

Ang bantas sa Filipino ay sumusunod sa mga tuntunin ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) at halos kapareho ng bantas sa English, maliban sa gitling at kudlit na may sariling gamit. Gamitin ang tuldok sa wakas ng pahayag, kuwit sa paghihiwalay ng sunud-sunod, tutuldok bago ang talaan, panipi sa tuwirang sipi, at gitling sa inuulit na salita, hal. "araw-araw".

Maikling sagot: anong bantas ang gagamitin ko?

Ginagamit sa Filipino ang parehong Latin na bantas na kilala mo sa English, at pareho ang mga ito sa keyboard. Ang tunay na pagkakaiba ay nasa dalawang bagay: ang gitling, na may malawak na gamit sa pag-uulit ng salita at sa pagdudugtong ng unlapi, at ang kudlit, na pumapalit sa mga letrang nalaktawan (gaya ng 'di at 'yan). Ang batayan ay ang Ortograpiyang Pambansa at ang Manwal sa Masinop na Pagsulat ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).

Ito ang mabilis na talaan:

Sa ibaba ang tuntunin ng bawat isa, kasama ang mga halimbawa sa Tagalog at ang karaniwang pagkakamali.

Tuldok (.)

Ginagamit ang tuldok sa tatlong pangunahing sitwasyon:

1. Sa wakas ng pangungusap na pasalaysay o pautos: Nag-aaral ako ng Filipino. Isara mo ang pinto.
2. Sa pinaikling salita at titulo: Gng. Santos, G. Cruz, Dr. Reyes, Atty. Lim, Engr. Bautista.
3. Sa mga bilang na may pamagat o listahan: 1. Panimula, 2. Katawan, 3. Wakas.

Kapag nagtatapos ang pinaikling salita sa tuldok sa dulo ng pangungusap, isang tuldok lang ang isinusulat: "Dumating si Dr. Reyes." Hindi "Dr.."

Sa mga numero, ang karaniwang gamit sa Pilipinas ay tuldok bilang decimal at kuwit bilang pang-libo: 3.5 at 12,500. Ang halaga sa piso ay isinusulat bilang ₱1,250.50. Tingnan ang gabay sa mga numero sa pagsulat kung kailan isusulat sa salita ang bilang.

Kuwit (,)

Ang kuwit ay naghihiwalay at nagbibigay ng hinga sa pangungusap. Ito ang pinakamadalas gamitin at pinakamadalas ding magkamali. Ang buong paliwanag ay nasa tuntunin sa paggamit ng kuwit, ngunit narito ang mga pangunahing gamit:

• Sunud-sunod na bagay: Bumili si Nanay ng kamatis, sibuyas, at bawang.
• Pagtawag sa kausap: Ana, pakisara ang bintana.
• Pagbati at pangwakas ng liham: Mahal kong Lola, ... / Lubos na gumagalang,
• Pangungusap na nauuna ang pariralang pang-abay: Kahapon, nagkaroon kami ng pagsusulit.
• Paliwanag na hindi mahalaga sa kahulugan: Si G. Dela Cruz, ang aming guro, ay nagretiro na.
• Pagsagot ng oo at hindi: Oo, sasama ako.

Walang kuwit sa pagitan ng simuno at panaguri kapag magkasunod sila nang walang patlang: hindi "Ang mag-aaral, ay nagbasa" kundi "Ang mag-aaral ay nagbasa."

Tutuldok (:) at tuldok-kuwit (;)

Ang tutuldok ay ginagamit:

1. Bago ang talaan: Kailangan mo ang mga sumusunod: birth certificate, ID, at litrato.
2. Bago ang paliwanag o halimbawa: Isa lang ang hiling niya: katahimikan.
3. Pagkatapos ng bating pambungad sa pormal na liham: Mahal na Ginoong Reyes: (karaniwan sa pormal na liham; kuwit ang ginagamit sa personal na liham).
4. Sa oras: 8:30 n.u. o 14:30.
5. Sa pagitan ng tauhan at linya sa dula.

Ang tuldok-kuwit ay naghihiwalay ng magkaugnay na sugnay na mas malakas kaysa kuwit pero hindi nagtatapos ng pangungusap: Maagang nagising si Joel; nauna siyang dumating sa paaralan.

Sa karaniwang sulatin, hindi kailangang gamitin ang tuldok-kuwit nang madalas. Mas madalas ang kuwit at panandang "ngunit", "kaya" o "at".

Tandang pananong (?) at tandang padamdam (!)

• Gamitin ang tandang pananong sa dulo ng tanong: Anong oras ang pulong? Isa lang ang tandang pananong; hindi "??".
• Gamitin ang tandang padamdam para sa matinding damdamin, utos, o pagtawag: Tulong! Huwag kang lalapit!
• Sa pormal na sulatin tulad ng liham, ulat, at akademikong papel, bawasan ang tandang padamdam. Sapat na ang malinaw na salita.
• Sa pagpapahayag ng pagtatanong na may pagkamangha, puwedeng isama ang "?!" sa kaswal na sulat, ngunit iwasan ito sa pormal.

Panipi (" ")

Ang panipi ay para sa tuwirang sipi, pamagat ng maikling akda, at mga salitang binibigyang-diin o ginagamit sa espesyal na kahulugan.

• Tuwirang sipi: Sabi ng guro, "Ipasa ninyo ang sanaysay bukas." (Sa tunay na sipi ng ibang tao, tiyaking tama ang batis at salita.)
• Pamagat ng maikling akda: Binasa namin ang "Ang Kuwento ni Mabuti" para sa klase. (Ang mahabang akda tulad ng aklat ay karaniwang nakasulat sa italiko o may salungguhit.)
• Salitang pinag-uusapan: Ang salitang "puwede" ay may buong "uw".

Mga pangunahing tuntunin:

1. Ang kuwit o tuldok ay karaniwang nasa loob ng panipi sa estilong Amerikano na sinusunod sa maraming sulatin sa Pilipinas: "Halika na," sabi niya.
2. Ang tandang pananong at padamdam ay nasa loob kung bahagi ng sipi, at nasa labas kung bahagi ng buong pangungusap.
3. Sa loob ng panipi, ang sipi sa loob ng sipi ay gumagamit ng solong panipi (' '): Sabi ni Lena, "Narinig kong sumigaw siya ng 'Tulong!' kagabi."
4. Ihanay ang uri ng panipi: kung gumagamit ng kurbadong panipi (“ ”), gamitin ito sa buong dokumento. Ang tuwid at kurbado ay huwag paghaluin.

Gitling (-)

Ito ang bantas na pinakamay-katangian sa Filipino, at doon pinakamarami ang nagkakamali. Ang gitling ay may ilang malinaw na gamit.

1. Sa pag-uulit ng buong salita

Isinusulat na may gitling ang ganap na pag-uulit: araw-araw, gabi-gabi, taun-taon, tuloy-tuloy, sabi-sabi, bahay-bahay. Hindi "araw araw" at hindi "arawaraw".

Kapag bahagi lang ng salita ang inuulit, karaniwang walang gitling: magtatakbo, kakain, pupunta, sasayaw. Ang unang pantig lang ang inulit at idinikit.

2. Sa pagitan ng unlapi at salitang nagsisimula sa patinig

Kapag nagtatapos sa katinig ang unlapi at patinig ang simula ng salitang-ugat, may gitling: mag-aral, pag-asa, mag-ulat, tag-ulan, pang-abay, nag-ayos. Kapag walang kasunod na patinig, idinidikit: magbasa, magsulat, pagbabasa.

3. Sa pagitan ng unlapi at pangngalang pantangi

Kapag ang salitang-ugat ay pangngalang pantangi (pangalan ng tao, lugar o okasyon), may gitling at malaking titik ang pantangi: taga-Cebu, pa-Maynila, mag-Pasko, ka-Facebook, maka-Pilipino, mala-Rizal.

4. Sa panunuring bilang na may ika-

Isulat ang pamilang na panunuran na may gitling: ika-5, ika-20, ika-3 ng hapon. Sa salita: ikalima, ikadalawampu (walang gitling kapag isinulat sa letra).

5. Sa pagsasama ng dalawang salitang may magkahiwalay na kahulugan

Mga halimbawa: bahay-kubo, silid-aralan, bahay-bata, dalagang-bukid. Hindi laging may gitling ang pinagsamang salita; may mga nakasulat nang buo gaya ng "kapitbahay". Kapag hindi ka sigurado, kumonsulta sa KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino.

6. Mga halimbawa ng karaniwang kamalian

Ang gitling ay iba sa pahilis na guhit (/) at sa mahabang guhit (—). Ang mahabang guhit ay para sa biglang pagkaputol o paglilinaw: Dumating siya — sa wakas — kahapon. Sa saklaw ng bilang, mas malinaw ang "mula 2020 hanggang 2024" sa pangungusap.

Kudlit (')

Ang kudlit ay maliit na tuldok-guhit sa itaas, na karaniwang tina-type bilang apostropo (') sa keyboard. Ginagamit ito para sa mga letrang nalaktawan sa pagbigkas:

• 'di = hindi
• 'yan, 'yon, 'yun = iyan, iyon
• 'wag = huwag
• 'yung = iyong
• ba't = bakit (pasalitang anyo)

Maaaring gamitin ang mga ito sa diyalogo, dula, kuwento, at kaswal na sulat para ipakita ang natural na pananalita. Sa pormal na sulatin tulad ng sanaysay, ulat, at liham, isulat nang buo: hindi, iyan, iyon, huwag, iyong.

Huwag gamitin ang kudlit para magpakita ng maramihan: "mga estudyante" ang tama, hindi "mga estudyante's". Sa mga hiram na salitang may apostropo gaya ng "ma'am", sundin ang gamit ng pinagmulan.

Panaklong ( ) at tatlong tuldok (...)

• Panaklong: Para sa karagdagang paliwanag na hindi bahagi ng pangunahing daloy: Ang Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ang pambansang awtoridad sa wika. Sa unang banggit, isulat ang buong pangalan at saka ang akronim sa loob ng panaklong.
• Tatlong tuldok: Para sa pagkaputol, pag-aatubili, o pagtanggal ng bahagi ng sipi: "Ang bayan... ay para sa lahat." Gumamit ng eksaktong tatlo; hindi apat, hindi dalawa.
• Ilagay ang espasyo pagkatapos ng bantas, hindi bago nito: "Salamat po, Ma'am." Hindi "Salamat po , Ma'am."

Bantas at espasyo: mabilis na tuntunin

1. Walang espasyo bago ang tuldok, kuwit, tutuldok, tuldok-kuwit, tandang pananong at tandang padamdam.
2. Isang espasyo lamang pagkatapos ng mga ito.
3. Walang espasyo sa loob ng panipi o panaklong sa magkabilang gilid: ("ganito"), hindi ( "ganito" ).
4. Isang espasyo lang sa pagitan ng salita; hindi dalawa.
5. Malaking titik ang unang titik ng pangungusap pagkatapos ng tuldok, tandang pananong, at tandang padamdam.

Halimbawang sipi: bago at pagkatapos

Bago:

Kahapon ng umaga nagpunta kami sa palengke bumili ng isda gulay at prutas. Sabi ni Aling Nena "mura ngayon ang bangus". Araw araw daw siyang nagtitinda doon pa rin sya tuwing taga ulan.

Pagkatapos:

Kahapon ng umaga, nagpunta kami sa palengke at bumili ng isda, gulay, at prutas. Sabi ni Aling Nena, "Mura ngayon ang bangus." Araw-araw daw siyang nagtitinda roon, pati tuwing tag-ulan.

Ano ang inayos? Kuwit pagkatapos ng pariralang pang-abay, kuwit sa talaan, kuwit bago ang sipi, tuldok sa loob ng panipi, gitling sa "araw-araw" at "tag-ulan", "daw" pagkatapos ng patinig at "roon" para sa "doon" pagkatapos ng patinig, at buong baybay na "siya". Para sa mga pares gaya ng din/rin, tingnan ang madalas pagkamalang salita.

Bantas sa email at chat

Sa email sa opisina, gamitin ang kumpletong bantas at ihiwalay ang pagbati: "Magandang araw po, Ginoong Reyes," at ang pangwakas na "Lubos na gumagalang,". Tingnan ang paano magtapos ng email para sa bantas ng pangwakas. Sa chat, mas maluwag ang mambabasa, ngunit ang magkakasunod na tandang padamdam ("!!!") at pananong ("???") ay madaling magmukhang pagalit sa pormal na pag-uusap.

Paano makakatulong ang mga tool ng AdeptWrite

Ang Grammar Checker Tagalog ay tumitingin sa dobleng espasyo, espasyo bago ang bantas, kakulangan ng espasyo pagkatapos ng bantas, at malaking titik sa simula ng pangungusap, at nagha-highlight ng bawat mungkahi. Tinitingnan din ng Grammar Checker ang gitling sa ganap na inuulit na salita gaya ng "araw araw". Ang Spell Checker Tagalog ay tumitingin sa mga baybay na hindi ayon sa Ortograpiyang Pambansa, gaya ng "pwede" at "parin". Ang pagpili ng tamang bantas sa kumplikadong pangungusap ay depende pa rin sa kahulugan, kaya basahin muli ang resulta.

Hanggang 6,000 karakter ang maaaring iproseso sa bawat takbo. Mga mungkahi lamang ang inilalabas ng mga tool at hindi ito garantiya ng ganap na kawastuhan. Ikaw pa rin ang magpapasya sa huling anyo ng sulatin.

Maikling pagsusulit

Itama ang bantas at gitling sa bawat pangungusap. Nasa ilalim ang sagot.

1. Araw araw akong nagbabasa ng balita.
2. Magaral ka nang mabuti para sa ika 5 mong pagsusulit.
3. Tinanong ako ng guro "Sino ang sumulat ng Noli Me Tangere".
4. Bumili ako ng papel lapis at pambura.
5. Ang mga taga Davao ay dumating kahapon.

Sagot:

1. Araw-araw akong nagbabasa ng balita.
2. Mag-aral ka nang mabuti para sa ika-5 mong pagsusulit.
3. Tinanong ako ng guro, "Sino ang sumulat ng Noli Me Tangere?"
4. Bumili ako ng papel, lapis, at pambura.
5. Ang mga taga-Davao ay dumating kahapon.

Checklist ng bantas bago magsumite

1. May tuldok, tandang pananong, o tandang padamdam ba ang bawat pangungusap?
2. Nakakuwit ba ang sunud-sunod na bagay at ang pariralang pang-abay sa unahan?
3. Nasa tamang lugar ba ang bantas sa loob at labas ng panipi?
4. May gitling ba ang inuulit na salita, unlapi bago ang patinig, at unlapi bago ang pangngalang pantangi?
5. Naisulat ko ba nang buo ang mga kudlit na anyo sa pormal na sulatin?
6. Walang espasyo bago ang bantas at isa lamang pagkatapos?

← Lahat ng gabay