Footnote at Endnote: Ano ang Pagkakaiba at Paano Gumawa sa Word at Google Docs

Ang footnote (talababa) ay tala sa ibaba ng mismong pahina; ang endnote (tala sa dulo) ay nasa dulo ng buong papel o kabanata. Parehong may numerong nakataas sa teksto. Ginagamit ang mga ito sa sitasyong may tala (Chicago) at sa karagdagang paliwanag. Sa APA 7, may-akda at taon ang sitasyon sa loob ng teksto, kaya paliwanag na tala lamang ang karaniwang gamit ng footnote.

Maikling sagot: ano ang pagkakaiba ng footnote at endnote?

Ang footnote o talababa ay maikling tala na lumilitaw sa ibaba ng parehong pahina kung saan nakalagay ang numerong nakataas (superscript) sa teksto. Ang endnote o tala sa dulo ay may parehong layunin, pero ang lahat ng tala ay magkakasama sa dulo ng papel, kabanata o artikulo. Pareho silang may numerong sunud-sunod (1, 2, 3...) na tumutugma sa tala.

May dalawang gamit ang mga ito:

1. Sitasyon: ipinapakita kung saan galing ang impormasyon (may-akda, pamagat, lathala, pahina).
2. Paliwanag: dagdag na detalye, depinisyon o paalala na makakagambala sana sa daloy ng talata kung isasama sa katawan.

Kung ang papel mo ay nasa kasaysayan, panitikan, pilosopiya o batas, malaki ang tsansang hinihingi ng guro o journal ang mga tala. Kung nasa agham panlipunan, edukasyon o sikolohiya na gumagamit ng APA 7, bihira mong kakailanganin ang mga ito.

Footnote vs endnote: paghahambing

Walang mas "tama" sa dalawa. Ang tamang pagpili ay ang inuutos ng gabay ng paaralan, departamento o journal na susundin mo. Kung walang utos, mas madalas na piliin ang footnote dahil hindi na kailangang ilipat ang mata ng mambabasa.

Kailan ginagamit ang mga tala sa Pilipinas?

Magkaiba ang kaugalian ayon sa disiplina at sa paaralan. Ito ang karaniwang hati, ngunit laging unahin ang manwal ng sarili mong departamento:

• Kasaysayan, panitikan, pilosopiya, sining at batas: madalas na ginagamit ang sistemang may tala, kadalasan batay sa Chicago/Turabian, dahil maraming primaryang batis (liham, dokumento, aklat na luma) na mas madaling banggitin sa tala.
• Sikolohiya, edukasyon, agham panlipunan, negosyo: karaniwan ang APA 7, na gumagamit ng sitasyong may-akda at taon sa loob ng teksto at listahan ng talasanggunian sa dulo. Footnote lamang ang ginagamit para sa paliwanag, tulad ng tala sa talahanayan.
• MLA 9: gumagamit ng may-akda at pahina sa loob ng teksto, at maaaring gumamit ng tala para sa karagdagang komentaryo.
• Inhinyeriya at agham: madalas na IEEE o Vancouver, na may numerong sitasyon sa loob ng teksto, hindi footnote.

Ayon sa talaan ng AdeptWrite na may petsang 2026-11-01, ang APA 7 ay nananatiling kasalukuyang edisyon, ang MLA ay nasa ika-9 na edisyon at ang Chicago ay nasa ika-18 na edisyon. Suriin ang APA Style, ang MLA Style Center at ang Chicago Manual of Style para sa pinakabagong detalye.

Halimbawa: sitasyong may tala (istilong Chicago)

Sa ganitong sistema, ang unang banggit ng isang batis ay buo ang detalye, at ang mga sumunod ay pinaikli. Ang mga sumusunod ay halimbawa lamang ng pormat; ang mga pahinang nakalagay ay hindi totoong sipi.

Sa teksto:

Inilarawan ni Rizal ang pagkukunwari ng mga makapangyarihan sa lipunan ng kanyang panahon.¹

Unang tala (buo):

1. José Rizal, Noli Me Tángere (Berlin: Berliner Buchdruckerei-Action-Gesellschaft, 1887), 45.

Sumunod na banggit (pinaikli):

2. Rizal, Noli Me Tángere, 61.

Ang pinaikling tala ay may apelyido ng may-akda, pinaikling pamagat at pahina. Kung malayo na ang unang banggit, ang ganitong pagpapaikli ay mas malinaw kaysa sa Ibid.

Ano ang Ibid. at bakit ito iniiwasan na ngayon?

Ang Ibid. ay galing sa Latin na ibidem, "sa parehong lugar." Ginagamit ito kapag ang tala ay galing sa parehong batis ng mismong naunang tala:

3. Rizal, Noli Me Tángere, 70. 4. Ibid., 72.

Gumagana ang Ibid. kung walang ibang tala sa pagitan, pero magiging mali ito kapag inayos mo ang mga pahina, nagdagdag ng bagong tala o inilipat ang talata, dahil nagiging "nakabitin" ang tinutukoy nito. Dahil dito, mas pinipili na ng maraming kamakailang gabay ang pinaikling tala (apelyido, pinaikling pamagat, pahina) kaysa sa Ibid. Maaari pa ring hingin ng ilang guro ang Ibid., kaya itanong muna. Tandaan na hindi na rin ginagamit sa modernong istilo ang op. cit. at loc. cit., na makikita sa mas lumang mga thesis.

Paano gumawa ng footnote at endnote sa Microsoft Word

1. Ilagay ang cursor sa dulo ng salita o pangungusap na lalagyan ng tala, pagkatapos ng bantas kung mayroon.
2. Buksan ang tab na References.
3. Pindutin ang Insert Footnote (shortcut sa Windows: Ctrl + Alt + F) o Insert Endnote (Ctrl + Alt + D).
4. Awtomatikong lilitaw ang numero at lilipat ang cursor sa ibaba ng pahina (footnote) o sa dulo ng dokumento (endnote). I-type ang tala.
5. Para bumalik sa teksto, i-double-click ang numero ng tala.

Pagpapalit ng format: sa tab na References, pindutin ang maliit na arrow sa kanang ibaba ng grupong Footnotes para buksan ang dialog box. Dito mo mapipili ang ayos ng numero (1, 2, 3 o i, ii, iii), kung magsisimula muli ang numero sa bawat seksiyon, at ang pindutang Convert na naglilipat ng lahat ng footnote sa endnote o kabaligtaran.

Awtomatikong nag-uugnay ang Word sa mga numero, kaya kapag nagdagdag ka ng tala sa gitna, nag-aayos ang lahat ng kasunod. Huwag mag-type ng numero nang mano-mano.

Paano gumawa ng footnote sa Google Docs

1. Ilagay ang cursor kung saan mo gusto ang numero.
2. Buksan ang menu na Insert at piliin ang Footnote (shortcut sa Windows: Ctrl + Alt + F; sa Mac: Command + Option + F).
3. I-type ang tala sa ibaba ng pahina.

Ang Google Docs ay walang hiwalay na tampok na endnote. Kung kailangan mo ng tala sa dulo, may dalawang paraan: gumawa ng dokumento sa Google Docs at i-download bilang .docx para ayusin sa Word, o i-type ang sariling seksiyong "Mga Tala" sa dulo na may sariling numero. Tiyaking sinasabi ng guro mo kung tinatanggap ang ganitong paraan.

Paano sumulat ng magandang tala

• Maikli. Kung mahigit tatlong pangungusap, tanungin kung dapat itong nasa katawan o sa apendiks.
• Isang tala, isang gamit. Huwag paghaluin ang sitasyon at mahabang paliwanag sa iisang tala kung maiiwasan.
• Numero pagkatapos ng bantas. Sa karaniwang kaugalian ng Chicago, inilalagay ang numero pagkatapos ng tuldok o kuwit, maliban sa ilang kaso gaya ng gitling.
• Magkatugma sa talasanggunian. Kung may bibliograpiya ka rin, dapat tumugma ang pangalan ng may-akda at pamagat sa tala. Basahin ang Bibliograpiya at Talasanggunian para sa pagkakaiba.
• Konsistent. Kung Chicago ang pinili, buong Chicago ang gamitin; huwag ihalo ang APA sa loob ng parehong papel.

Listahan bago ipasa

• Sinusunod ko ba ang istilong hinihingi ng guro, adviser o journal?
• Sunud-sunod ba ang numero at tumutugma sa tamang tala?
• Buo ba ang unang banggit at pinaikli ang mga sumunod?
• Nasa tamang wika ba ang mga salitang gaya ng "pahina" at "ed." ayon sa panuntunan ng paaralan?
• Kung may bibliograpiya, kumpleto ba ang bawat batis na binanggit sa tala?
• Wala bang tala na kinopya nang buo mula sa batis nang walang panipi?

Karaniwang pagkakamali

• Mano-manong numero. Gumagawa ng superscript sa pamamagitan ng pag-type, kaya nagugulo kapag may idinagdag na tala.
• Paggamit ng APA at footnote sitasyon nang sabay. Magulo ito at karaniwang hindi tinatanggap.
• Ibid. pagkatapos ng pag-aayos ng mga tala. Nagiging mali ang tinutukoy.
• Mahabang talata sa loob ng footnote. Dapat itong nasa katawan o apendiks.
• Pagkalimot sa pahina. Kapag sumipi o nag-paraphrase ng tiyak na bahagi, ilagay ang pahina.

Paano makakatulong ang mga tool ng AdeptWrite

Ang Citation Generator ay gumagawa ng entry sa APA 7, MLA 9, Chicago, Harvard at IEEE mula sa mga detalyeng ilalagay mo, at gumagana ito sa browser mo. Ang mga salitang pang-ugnay nito (gaya ng "et al." at "pp.") ay nasa English, kaya palitan ito kung hinihingi ng paaralan ang salitang Filipino, at suriin pa rin ang resulta laban sa gabay ng iyong paaralan. Para sa buong teksto ng talata at tala, subukan ang Grammar Checker Tagalog at ang Spell Checker Tagalog. Kung nag-paraphrase ka ng batis, siguraduhin ding may tala o sitasyon ito, at gamitin ang Plagiarism Checker Tagalog bilang pangalawang tingin; hindi ito patunay ng orihinalidad at hindi ito pumapalit sa pagsunod sa patakaran ng paaralan.

Ang huling batayan ay laging ang manwal ng sarili mong paaralan o departamento. Kung may hindi pagkakasundo ang online na gabay at ang manwal na ibinigay ng adviser mo, sundin ang adviser mo.

← Lahat ng gabay