Mga Pang-ugnay sa Filipino: Listahan Ayon sa Gamit, Kuwit at Halimbawa sa Sanaysay

Ang pang-ugnay ay salita o parirala na nag-uugnay ng mga pangungusap at talata para malinaw ang daloy ng isip, tulad ng bukod dito (dagdag), gayunpaman (kontrast), samakatuwid (bunga), una at pangalawa (pagkakasunod) at sa kabuuan (wakas). Kapag nasa unahan ng pangungusap, karaniwang may kuwit pagkatapos nito. Gamitin lang kapag may tunay na ugnayan, hindi para humaba ang sanaysay.

Maikling sagot: ano ang mga pang-ugnay at paano ginagamit?

Ang pang-ugnay ay mga salita o pariralang nag-uugnay ng mga salita, sugnay, pangungusap at talata para makita ng mambabasa kung paano nauugnay ang isang ideya sa kasunod. Sa pagsulat ng sanaysay, ito ang tulay mula sa "ano ang sinabi ko" tungo sa "kaya ano ang kasunod". Sa balarila, kasama sa malawak na kategoryang ito ang pangatnig (at, ngunit, kaya, dahil), ang pang-angkop (na, -ng, -g) at ang pang-ukol (sa, ng, para sa). Sa gabay na ito, ang tinututukan ay ang mga pang-ugnay na ginagamit sa pagitan ng mga pangungusap at talata, gaya ng gayunpaman, samakatuwid at bukod dito.

Tatlong tuntunin ang sapat para magsimula:

1. Piliin ang pang-ugnay ayon sa ugnayan ng ideya (dagdag, salungatan, dahilan, pagkakasunod, halimbawa o wakas), hindi ayon sa tunog.
2. Kapag nasa unahan ng pangungusap, karaniwang may kuwit pagkatapos nito: "Gayunpaman, hindi pa ito sapat."
3. Huwag magsiksik. Kung kayang tumayo ang dalawang pangungusap nang walang pang-ugnay dahil halata ang ugnayan, alisin ito.

Ang mga halimbawa dito ay batay sa karaniwang gamit sa pormal na Filipino at sa mga paaralan at unibersidad sa Pilipinas. Kung may sariling gabay ang guro, adviser o publikasyon mo, iyon ang masusunod. Ang batayan ng baybay ay ang Ortograpiyang Pambansa ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).

Talaan: mga pang-ugnay ayon sa gamit

Mga pang-ugnay ng dagdag

Ginagamit ito kapag may idadagdag na ideyang kapareho ang direksyon ng nauna.

• Bukod dito: "Libre ang pagpasok sa aklatan ng unibersidad. Bukod dito, bukas ito hanggang alas-nuwebe ng gabi."
• Higit pa rito: "Nakatutulong ang pag-aaral nang magkakagrupo. Higit pa rito, natututo ang bawat isa sa paliwanag ng kapwa."
• Gayundin: "Dapat sumunod ang mag-aaral sa iskedyul. Gayundin, dapat itong ipaalam sa guro kapag may pagbabago."
• Dagdag pa: mas kaswal; mainam sa blog at talumpati.

Tuntunin ng kuwit: may kuwit pagkatapos kapag ang pang-ugnay ay nasa unahan. Kapag nasa gitna ng pangungusap, kuwit ang nasa magkabilang panig: "Ang pagbasa araw-araw, bukod dito, ay nagpapalawak ng bokabularyo."

Mga pang-ugnay ng kontrast

Ito ang pinakamadalas na maling gamitin, kaya mahalagang makita ang pagkakaiba.

• Ngunit, subalit, datapwat, pero: pangatnig ito, kaya karaniwang nasa gitna ng pangungusap at may kuwit bago: "Gusto kong sumama, ngunit may pasok ako." Ang pero ay mas karaniwan sa kaswal na usapan; sa pormal na sanaysay, mas angkop ang ngunit at subalit.
• Gayunpaman: karaniwang nasa unahan, may kuwit pagkatapos: "Mataas ang bayad ng trabaho. Gayunpaman, hindi ko ito tinanggap dahil malayo sa pamilya."
• Sa kabilang dako: "Mabilis ang biyahe sa eroplano. Sa kabilang dako, mas mahal ito kaysa sa barko."
• Samantala: nagpapakita ng magkatapat o sabay na pangyayari: "Abala ang mga nasa kusina. Samantala, nag-aayos ng mesa ang mga bata."
• Sa halip: "Hindi siya nag-reklamo. Sa halip, nagmungkahi siya ng solusyon."

Mag-ingat: ang gayunpaman at ang ngunit ay hindi dapat magkasunod sa iisang ugnayan. Piliin ang isa.

Mga pang-ugnay ng sanhi at bunga

• Dahil at sapagkat ay nagpapakilala ng dahilan: "Nakansela ang klase dahil may bagyo." Kapag nasa unahan ang sugnay, kuwit ang kasunod: "Dahil may bagyo, nakansela ang klase."
• Kaya ay nagpapakilala ng bunga: "May bagyo, kaya nakansela ang klase." Karaniwang may kuwit bago ito kapag magkahiwalay ang dalawang buong sugnay.
• Samakatuwid at kung gayon ay mas pormal, para sa pangwakas na hinuha: "Tumaas ang presyo ng bigas at bumaba ang kita ng mga magsasaka. Samakatuwid, humina ang kanilang kakayahang bumili."
• Dahil dito, bunga nito: "Hindi nakapagsanay ang koponan. Bunga nito, natalo sila sa unang laro."

Isang paalala sa baybay: huwag ipagkamali ang nang at ng. Ang nang ay ginagamit sa paraan o panahon ("Tumakbo siya nang mabilis"), at ang ng ay panandang pamatlig o pang-ukol ("kinain ng pusa ang isda"). Mas detalyado ito sa Madalas Pagkamalang Salita.

Mga pang-ugnay ng pagkakasunod

Para sa mga hakbang, paliwanag na may yugto o argumentong may ayos.

• Una, pangalawa, pangatlo, panghuli: "Una, pumili ng paksa. Pangalawa, mangalap ng sanggunian. Panghuli, isulat ang balangkas."
• Pagkatapos, sumunod, kasunod nito: "Pagkatapos, ipinasa ang papel sa tagapayo."
• Sa simula, sa wakas: para sa salaysay.

Tuntunin ng kuwit: may kuwit pagkatapos ng una, pangalawa, pangatlo at panghuli kapag nasa unahan ng pangungusap. Kung bahagi lang ng talaan sa loob ng pangungusap, "una ang pagpaplano, pangalawa ang pagsusulat at pangatlo ang pagrerebisa", kuwit ang naghihiwalay sa mga item.

Mga pang-ugnay ng halimbawa at wakas

• Halimbawa: "Maraming paraan para makatipid sa pamasahe. Halimbawa, maaaring sumabay sa kapitbahay na pareho ang ruta."
• Tulad ng at gaya ng: nasa gitna ng pangungusap, kuwit bago ito kung hindi mahalaga sa kahulugan ang listahan: "Maraming prutas ang mura ngayon, tulad ng mangga at pakwan."
• Sa madaling salita: panimula ng mas simpleng pahayag.
• Sa kabuuan, bilang pagtatapos, sa madaling sabi: panimula ng kongklusyon. Para sa pagbuo ng wakas, tingnan ang Paano Sumulat ng Kongklusyon.

Kailan kuwit, kailan tuldok-kuwit?

Karaniwang gamit ang pang-ugnay na pang-adverbyo sa unahan ng bagong pangungusap: tuldok sa dulo ng nauna at kuwit pagkatapos ng pang-ugnay.

Mataas ang bilang ng nag-enrol sa kurso. Gayunpaman, kaunti lang ang nakatapos.

Puwede ring pagdugtungin sa isang pangungusap gamit ang tuldok-kuwit bago ang pang-ugnay:

Mataas ang bilang ng nag-enrol sa kurso; gayunpaman, kaunti lang ang nakatapos.

Ang pangatnig na ngunit, subalit at pero ay hindi nangangailangan ng tuldok-kuwit; kuwit lang ang nauuna rito. Ang mas detalyadong tuntunin ng kuwit ay nasa Tuntunin sa Paggamit ng Kuwit, at ang pangkalahatang bantas ay nasa Bantas sa Filipino.

Halimbawa: talata bago at pagkatapos

Bago (walang pang-ugnay, putol-putol ang daloy):

Maraming estudyante ang gumagamit ng cellphone sa klase. Bumababa ang atensyon nila. May mga gurong nagbabawal nito. May mga gurong gumagamit nito sa aralin. Dapat magkaroon ng malinaw na patakaran ang paaralan.

Pagkatapos (may pang-ugnay na tama ang gamit):

Maraming estudyante ang gumagamit ng cellphone sa klase, at bunga nito, bumababa ang atensyon nila. Kaya may mga gurong nagbabawal nito. Gayunpaman, may mga gurong ginagamit ito mismo sa aralin, halimbawa sa mabilisang pagsusulit o paghahanap ng datos. Samakatuwid, dapat magkaroon ang paaralan ng malinaw na patakaran.

Pansinin kung ano ang ginawa: bunga nito para sa sanhi at bunga, gayunpaman para sa salungat na gawi, halimbawa para sa paglilinaw at samakatuwid para sa hinuha. Apat na pang-ugnay lang sa limang pangungusap, at bawat isa ay may tunay na trabaho.

Checklist bago mo isumite ang sanaysay

• Bawat pang-ugnay ba ay tumutugma sa ugnayan ng dalawang ideya?
• May kuwit ba pagkatapos ng pang-ugnay na nasa unahan ng pangungusap?
• Hindi ba naulit ang parehong pang-ugnay sa magkakasunod na pangungusap?
• Hindi ba pinagsama ang dalawang pang-ugnay na magkapareho ang gamit (halimbawa, "ngunit gayunpaman")?
• Pormal ba ang rehistro? Ipalit ang pero ng ngunit o subalit, at ang kasi ng sapagkat o dahil.
• Kung tatanggalin ang pang-ugnay, nawawala ba ang kahulugan? Kung hindi, baka hindi ito kailangan.

Mga karaniwang pagkakamali

• Pang-ugnay na walang ugnayan. "Mahilig siya sa musika. Samakatuwid, bumili siya ng bigas." Walang sanhi at bunga rito.
• **Sobrang paggamit ng kaya at dahil.** Palitan ang ilan ng bunga nito, kung gayon o ng pagsasama ng dalawang pangungusap.
• **Nawawalang kuwit pagkatapos ng gayunpaman, samakatuwid at bukod dito.**
• Paghalo ng rehistro. "Samakatuwid, kasi nga wala silang pera." Pumili ng isang antas ng wika.
• **Pagsisimula ng pangungusap sa dahil nang walang pangunahing sugnay.** "Dahil umuulan." ay pirasong pangungusap kung walang kasunod.
• Paggamit ng English na pang-ugnay sa gitna ng Filipino sa pormal na papel, tulad ng "however" o "therefore". Sa pormal na sanaysay, gamitin ang katumbas na Filipino.

Paano makatutulong ang mga tool ng AdeptWrite

Ang mga tool ay katulong sa pagrerebisa, hindi kapalit ng sarili mong pag-iisip. Mungkahi lang ang ibinibigay ng mga ito, kaya basahin at timbangin ang bawat pagbabago.

• Ang Grammar Checker Tagalog ay nagsusuri ng grammar, baybay at bantas at naka-highlight ang bawat mungkahi, kaya makikita mo ang kulang na kuwit pagkatapos ng pang-ugnay.
• Ang Sentence Rephraser Tagalog ay makatutulong kapag magulo o paligoy-ligoy ang pangungusap na may sunod-sunod na pang-ugnay.
• Ang Essay Writer Tagalog ay bumubuo ng talata at sanaysay mula sa sarili mong maiikling punto, na maaari mong i-edit at lagyan ng sarili mong pang-ugnay.
• Ang Spell Checker Tagalog ay naghahanap ng typo at di-wastong baybay ayon sa Ortograpiyang Pambansa, sa mismong browser mo.

May hangganan ang bawat pagpapatakbo ng tool (6,000 karakter), kaya hatiin ang mahabang papel sa mga bahagi. Para sa panimula at wakas ng sanaysay, basahin din ang Paano Sumulat ng Panimula. Para sa sanggunian ng baybay at gamit ng salita, puntahan ang Diksiyonaryo ng Wikang Filipino ng KWF.

← Lahat ng gabay