Alət nəyi yoxlayır, nəyi yoxlamır?
Alət iki qatda işləyir. Birinci qat norma qaydalarıdır: köhnə apostrof formaları (mə’lum → məlum), cümlə ortasında böyük hərflə yazılmış ay adları, türk dilinə məxsus yazılışlar, artıq və çatışmayan boşluqlar, cümlə əvvəlinin böyük hərfi. İkinci qat açıq mənbəli Azərbaycan Hunspell lüğətidir: lüğətdə olmayan söz işarələnir. Bu lüğət könüllü layihənin məhsuludur və rəsmi Orfoqrafiya lüğətinin yerini tutmur, ona görə xüsusi adlar, yeni sözlər və terminlər səhv işarələnə bilər, lüğətdə olan başqa sözə çevrilmiş hərf səhvi isə qaça bilər. Cümlə quruluşu və şəkilçi uyğunluğu üçün Qrammatika yoxlama alətindən istifadə edin; o, süni intellektlə işləyir.
Hansı səlahiyyətlərə əsaslanır?
Azərbaycan dilinin yazılış normalarını Nazirlər Kabineti təsdiq edir: «Azərbaycan dilinin orfoqrafiya normaları» 16 aprel 2019-cu il tarixli 174 nömrəli qərarla qəbul edilib və sonradan dəyişikliklər edilib. Lüğət işini AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu aparır, institut Orfoqrafiya lüğətini (2021) hazırlayıb. Alət bu mənbələrin yerinə keçmir və «rəsmi» olduğunu iddia etmir.
Tez-tez qarışdırılan yazılışlar
| Yazılış | Düzgün | Niyə |
|---|---|---|
| hərşey, heçnə | hər şey, heç nə | iki ayrı söz |
| biraz | bir az | Azərbaycan dilində ayrı yazılır |
| mə’lum | məlum | apostrof ləğv olunub |
| teşekkür | təşəkkür | ə hərfi |
| aile | ailə | ə hərfi |
| İyun, İyul (cümlə ortasında) | iyun, iyul | ay adları kiçik hərflə |
| gəldin mi? | gəldinmi? | sual ədatı bitişik yazılır |
Bu siyahı normalar əsasında tərtib olunmuş seçmə nümunələrdir və tam deyil. Şübhəli hallarda rəsmi mənbəyə baxın.
Düzgün istifadə qaydası
- Mətni yoxlayın və tapıntıları oxuyun, hamısını kor-koranə qəbul etməyin.
- Xüsusi adları və xarici sitatları yoxlayın: alət onları səhv hesab edə bilər.
- Sonda mətni Qrammatika yoxlama və lazım gələrsə Cümləni düzəlt alətləri ilə gözdən keçirin.
Klaviatura məsləhəti
Azərbaycan dilinin hərfləri ə, ı, ö, ü, ş, ç, ğ standart ingilis klaviaturasında yoxdur. Windows və telefonda Azərbaycan dilini klaviatura dili kimi əlavə edin. Hərflərin ASCII ilə əvəz olunması (Azerbaycan, kompuyter) çox yayılmış səhvdir.
Nə üçün qaydalar da lazımdır?
Azərbaycan yazısında ən çox rast gəlinən səhvlər çox vaxt təsadüfi hərf səhvləri deyil, sistemli qarışıqlıqlardır: köhnə yazılışlar, türk dilindən keçən formalar və ayrı-bitişik yazılış. Lüğət «hər» və «şey» sözlərini ayrı-ayrılıqda tanıyır, ona görə «hərşey» kimi qarışıqlığı yalnız qayda aydın səbəblə göstərə bilər. Beləcə alət yalnız düzəltmir, həm də qaydanı öyrədir.