Xülasə nədir və alət nə edir?
Xülasə mətnin əsas fikirlərinin qısa və dəqiq təqdimatıdır. Alət uzun mətni oxuyur və onun əsas fikirlərini seçdiyiniz formada qaytarır. Burada məqsəd mətni əvəz etmək yox, tez anlamaqdır. Xülasəyə mənbədə olmayan fikir əlavə edilməməlidir.
Üç forma
| Forma | Nəticə | Nə vaxt |
|---|---|---|
| Maddələr | Əsas məqamların qısa siyahısı | Sürətli baxış, konspekt, görüş qeydləri |
| Paraqraf | Bağlı qısa mətn | Referatda, hesabatda və ya e-poçtda xülasə |
| Bir cümlə | Mətnin ümumi mənası | Başlıq, qeyd və ya təqdimat üçün qısa təsvir |
Xülasə, konspekt və annotasiya
Azərbaycan məktəbində və universitetində bu anlayışlar fərqlidir. Xülasə mətnin əsas fikrini öz sözlərinizlə qısa verir. Konspekt oxu zamanı tutulan qeydlərdir. Annotasiya isə elmi iş və ya kitab haqqında çox qısa məlumatdır; dissertasiya üçün Annotasiya Yazıcı var. Bu alət ilk anlayış üçün yaxşıdır, amma hazır tapşırığı əvəz etmir.
Nümunə: bir mətn, üç forma
"Bakıda konfrans şəhər nəqliyyatında kartla ödənişi müzakirə etdi" cümləsi Bir cümlə formasına yaxındır. Maddələr formasında eyni mətn üç-dörd qısa məqama bölünür, Paraqraf formasında isə bu məqamlar bir-birinə bağlanır. Hansı formanı seçəcəyinizi xülasəni harada istifadə edəcəyiniz müəyyən edir: görüş qeydində maddələr, referatda paraqraf, başlıqda bir cümlə.
Alətdən düzgün istifadə
- Mətni təmiz yapışdırın: menyu, reklam və ətraf mətni silin.
- Uzun sənədi hissələrə bölün, hər hissə üçün ayrıca xülasə alın.
- Nəticəni mənbə ilə tutuşdurun: rəqəm, ad və tarixləri yoxlayın.
- Xülasəni olduğu kimi köçürməyin; mənbəyə istinad göstərin. Öz sözlərinizlə yazmağa kömək üçün Parafraz Aləti var.
Xülasə yazmağın üsulu üçün Xülasə necə yazılır bələdçisinə baxın.
Azərbaycan dilindəki mətnlərdə nəyə baxmalı?
Rəsmi xəbər və akademik mətnlərdə uzun, qoşma cümlələr çox olur; xülasədə bu cümlələr bölünür. Ad və xüsusi adların yazılışına diqqət edin: Azərbaycan dilinin ə, ı, ö, ü, ş, ç, ğ hərfləri nəticədə qorunmalıdır. Mətndə rus və ya ingilis mənşəli ad və terminlər varsa, onların yazılışını mənbə ilə tutuşdurun.
Məhdudiyyətlər
Bir işləmədə 6000 simvola qədər (təxminən 800 söz) mətn qəbul edilir. Süni intellekt vacib məqamı buraxa və ya mətnin nüansını itirə bilər, xüsusən hüquqi, tibbi və maliyyə mətnlərində. Belə hallarda mənbəyə özünüz baxın. Skanerlənmiş şəkil və PDF-in mətni birbaşa oxunmur, mətni kopyalayıb yapışdırın.