Ateşman okunabilirlik formülü nedir?
Ateşman formülü, Flesch'in İngilizce için geliştirdiği okunabilirlik ölçüsünün Türkçeye uyarlanmış biçimidir (Ateşman, 1997). Formül iki ölçüye bakar: kelime başına ortalama hece sayısı ve cümle başına ortalama kelime sayısı. Skor şöyle hesaplanır: 198,825 − 40,175 × (hece ÷ kelime) − 2,610 × (kelime ÷ cümle). Hece sayısı yükseldikçe ve cümleler uzadıkça skor düşer.
Türkçede hece sayısı, kelimedeki sesli harf sayısına eşittir (a, e, ı, i, o, ö, u, ü). Araç da hecelemeyi bu kuralla yapar; sözcük sınırlarında ya da kısaltmalarda küçük sapmalar olabilir.
Skor ne anlama gelir?
| Skor | Düzey | Karşılık gelen okul düzeyi |
|---|---|---|
| 90–100 | Çok kolay | 5. sınıf |
| 80–90 | Kolay | 6. sınıf |
| 70–80 | Oldukça kolay | 7. sınıf |
| 60–70 | Orta | 8.–9. sınıf |
| 50–60 | Oldukça zor | 10.–12. sınıf |
| 30–50 | Zor | Üniversite |
| 0–30 | Çok zor | Üniversite mezunu |
Bu bantlar aracın gösterdiği genel okunabilirlik kademeleridir. Türkçe sondan eklemeli bir dil olduğundan kelimeler uzar ve hece sayısı yüksek çıkar; bu yüzden akademik ya da resmî Türkçe metinler çoğunlukla düşük skor alır. Düşük skor metnin kötü olduğu anlamına gelmez, yalnızca ağır okunduğunu gösterir.
Skoru yükseltmenin yolları
- Çok uzun cümleleri iki ya da üçe bölün; en etkili yöntem budur.
- Art arda gelen ortaç ve ulaç yapılarını (“...-dığı için ... -arak ... -mak amacıyla”) bir fiille açın.
- Yabancı kökenli ya da çok heceli kelimeleri, anlam kaybı olmuyorsa daha kısa Türkçe karşılıklarla değiştirin.
- Değişiklikten sonra metni yeniden ölçün. Cümle yapısını düzeltmek için Cümle Düzeltme aracını kullanabilirsiniz.
Formülün sınırları
Ateşman formülü yalnızca yüzeysel özelliklere bakar. Konuyu, kelimelerin yaygınlığını, mantık akışını ve noktalamanın doğruluğunu bilmez; kısa ama anlamsız bir metin yüksek, uzun ama net bir metin düşük skor alabilir. Çok kısa metinlerde sonuç dalgalıdır. Araç “sınıf düzeyi” sonucunu da yalnızca skor aralığından türetir, öğrenci testi yapmaz. Bu nedenle skoru karar vermek için değil, aynı metnin sürümlerini karşılaştırmak için kullanın. Dil bilgisi ve yazım için ayrıca Dil Bilgisi Kontrolü ve Yazım Denetimi araçlarına bakın.