LIX સ્કોર શું છે?
LIX એ સ્વીડિશ સંશોધક કાર્લ-હ્યુગો બ્યોર્ન્સનનું 1968 નું સૂત્ર છે. તે બે બાબતો જુએ છે: વાક્યમાં સરેરાશ કેટલા શબ્દો છે, અને છ અક્ષરથી લાંબા શબ્દો કુલ શબ્દોના કેટલા ટકા છે. બંને ઉમેરતાં સ્કોર મળે છે. ઊંચો સ્કોર એટલે વધુ કઠિન લખાણ. આ સાધનમાં ગુજરાતી માટે LIX વાપરવાનું કારણ એ છે કે અંગ્રેજી કે યુરોપીય ભાષાઓના સિલેબલ-આધારિત સૂત્રો ગુજરાતી માટે અનુકૂલિત અને ચકાસાયેલાં નથી.
| LIX સ્કોર | સ્તર |
|---|---|
| 30 થી ઓછો | ખૂબ સરળ |
| 30 થી 40 | સરળ |
| 40 થી 50 | સામાન્ય |
| 50 થી 60 | કઠિન |
| 60 થી વધુ | ખૂબ કઠિન |
ગુજરાતીમાં સ્કોર કેમ ઊંચો આવે છે?
સાધન “લાંબો શબ્દ” ગણવા માટે માત્રાઓ અને સ્વરચિહ્નો સહિત અક્ષર ગણે છે. ગુજરાતીમાં માત્રા અલગ ચિહ્ન છે, એટલે સામાન્ય શબ્દ પણ છ થી વધુ ચિહ્નોનો થઈ જાય છે. પરિણામે લાંબા શબ્દોની ટકાવારી અને સ્કોર બંને અંગ્રેજી કરતાં ઊંચા આવે છે. તેથી ઉપરના વર્ગોને ગુજરાતી માટે અંતિમ ચુકાદો નહીં, ફક્ત સરખામણીનું સાધન ગણો.
સ્કોર ઘટાડવાની રીતો
- 20 થી વધુ શબ્દના વાક્યોને બે ભાગમાં તોડો.
- “પ્રત્યેક”, “અનિવાર્ય”, “પુનરાવર્તન” જેવા સંસ્કૃતપ્રચુર શબ્દોની જગ્યાએ રોજિંદા શબ્દ “દરેક”, “જરૂરી”, “ફરી વાંચવું” જો અર્થ સચવાતો હોય તો વાપરો.
- એક વાક્યમાં એક જ વિચાર રાખો.
- વિરામચિહ્નો સાચાં મૂકો; જુઓ ગુજરાતી વિરામચિહ્નો.
જોડણી માટે ગુજરાત વિદ્યાપીઠના સાર્થ ગુજરાતી જોડણીકોશ સામે જોડણી તપાસ પણ ચલાવો.
સરળ એટલે હંમેશાં સારું નથી
શોધનિબંધ કે કાયદાકીય લખાણમાં ચોક્કસ પારિભાષિક શબ્દો જરૂરી છે. સ્કોર એ સૂચવે છે કે વાચક માટે કેટલું ભારે છે, લખાણ સારું છે કે નહીં તે નહીં. વાચકને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લો. સ્વર, શિષ્ટતા અને ઔપચારિકતા ચકાસવા સૂર બદલો પણ ઉપયોગી છે.
મર્યાદાઓ
સાધન વિષયની ચોકસાઈ, વ્યાકરણ કે તર્ક તપાસતું નથી. ખૂબ ટૂંકા લખાણમાં સ્કોર અસ્થિર હોય છે, તેથી ઓછામાં ઓછા થોડા વાક્યો તપાસો.