पठनीयता भनेको के हो?
पठनीयता भनेको पाठकले पाठ कति सजिलै बुझ्छ भन्ने नाप हो। यो पाठको विषय वा गुणस्तरको नाप होइन; वाक्य कति लामा छन् र शब्द कति लामा छन् भन्ने सतही चिन्हबाट हिसाब गरिन्छ।
यो टुलले कुन सूत्र प्रयोग गर्छ
अङ्ग्रेजी, स्पेनिस वा टर्कीजस्ता भाषाका लागि प्रकाशित सूत्र छन्। नेपालीका लागि स्थापित र प्रमाणित सूत्र हामीले पाएका छैनौं, त्यसैले भाषाबाट स्वतन्त्र LIX (Björnsson, १९६८) प्रयोग गरिन्छ:
LIX = औसत वाक्य-लम्बाइ (शब्दमा) + १०० × (६ भन्दा बढी वर्ण भएका शब्दको अनुपात)
| LIX स्कोर | स्तर |
|---|---|
| ० – ३० | धेरै सजिलो |
| ३० – ४० | सजिलो |
| ४० – ५० | मध्यम |
| ५० – ६० | कठिन |
| ६० माथि | धेरै कठिन |
नेपाली पाठमा सावधानी
देवनागरीमा मात्रा, चन्द्रबिन्दु र हलन्त हरेकले छुट्टै कोड-बिन्दु लिन्छन्। टुलले शब्दको लम्बाइ यसरी नै गन्छ, त्यसैले "विद्यालयमा" जस्ता साधारण शब्द पनि "लामो" ठहरिन्छन्। फलस्वरूप नेपाली पाठको स्कोर अङ्ग्रेजी वा स्विडिस पाठको भन्दा माथि आउँछ। त्यसैले ६० माथिको स्कोर आउँदैमा पाठ अत्यन्त कठिन भयो भन्ने निष्कर्ष नलिनुहोस्।
उत्तम तरिका तुलना हो: एउटै पाठको पहिलेको र पछिको संस्करण जाँच्नुहोस्। स्कोर घट्यो भने सुधार भएको सङ्केत हो।
पाठ सजिलो बनाउने उपाय
- एक वाक्यमा एउटा मुख्य कुरा राख्नुहोस्; "भए तापनि", "हुन नसक्दा" जस्ता जोड्ने खण्डले वाक्य लामो बनाउँछन्।
- कर्मवाच्यको सट्टा कर्तृवाच्य रोज्नुहोस् (शिक्षकले पढाए, पढाइयो होइन)।
- तत्सम र कठिन शब्दको सट्टा चलनचल्तीका शब्द प्रयोग गर्नुहोस्, तर औपचारिक कागजातमा आवश्यक शब्द नफेर्नुहोस्।
सम्पादनपछि व्याकरण जाँच र हिज्जे जाँच चलाउनुहोस्। वाक्यको लम्बाइ हेर्न शब्द गणक पनि उपयोगी छ, र अनौपचारिक र औपचारिक लेखनको फरक यस गाइड मा छ।
सीमा
यो सूत्रले अर्थ वा पाठकको पृष्ठभूमि बुझ्दैन। छोटा वाक्य भएको अलमलिलो पाठ पनि सजिलो ठहरिन सक्छ।