ਪੜ੍ਹਨਯੋਗਤਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਪੜ੍ਹਨਯੋਗਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਵਾਕ ਅਤੇ ਭਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਛੋਟੇ ਵਾਕ ਅਤੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਤ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ।
LIX ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
LIX ਸਵੀਡਿਸ਼ ਖੋਜੀ ਕਾਰਲ-ਹੇਂਸ ਬਿਓਰਨਸਨ (Björnsson, 1968) ਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ:
- ਪ੍ਰਤੀ ਵਾਕ ਔਸਤ ਸ਼ਬਦ।
- 6 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ।
ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ-ਖੰਡ (ਸਿਲੇਬਲ) ਗਿਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ "ਲੰਮਾ ਸ਼ਬਦ" ਦੀ ਹੱਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
| LIX ਅੰਕ | ਦਰਜਾ |
|---|---|
| 30 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ | ਬਹੁਤ ਸੌਖੀ |
| 30 ਤੋਂ 40 | ਸੌਖੀ |
| 40 ਤੋਂ 50 | ਆਮ |
| 50 ਤੋਂ 60 | ਔਖੀ |
| 60 ਤੋਂ ਉੱਪਰ | ਬਹੁਤ ਔਖੀ |
ਇਸ ਅੰਕ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ
ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਬਣਿਆ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਪੈਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜੋ। ਅੰਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਔਖਾਪਣ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ: ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਪਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗੱਲ ਵੀ "ਸੌਖੀ" ਦਿਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਤ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋ।
ਅੰਕ ਸੁਧਾਰਨ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕੇ
- ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।) ਨਾਲ ਦੋ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ।
- ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚੱਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਭਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹੀ ਵਰਤੋ।
- ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ।
ਵਾਕ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਾਕ ਸੁਧਾਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਲਈ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਇੱਥੇ ਹਨ: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ।