Wat is parafraseren? Uitleg met voorbeelden

Parafraseren is de inhoud van een tekst in je eigen woorden en met je eigen zinsbouw weergeven, ongeveer even lang als het origineel. In het Nederlands zeg je ook herformuleren of in eigen woorden weergeven. Een parafrase is geen samenvatting en geen citaat, en ook een parafrase krijgt altijd een bronvermelding.

Het korte antwoord

Parafraseren is het weergeven van de boodschap van een ander in je eigen woorden en met je eigen zinsopbouw, zonder dat de betekenis verandert. Je kiest andere woorden, een andere volgorde en vaak een andere zinsconstructie, maar het onderwerp, de strekking en de omvang blijven gelijk. In het Nederlands hoor je ook de woorden herformuleren, herschrijven en "in eigen woorden zeggen".

Twee dingen horen er altijd bij. Ten eerste moet je de tekst echt hebben begrepen: wie een zin niet snapt, kan hem ook niet zuiver herformuleren. Ten tweede blijft de bron staan. Een parafrase is jouw formulering van andermans gedachte, dus de gedachte blijft van de ander en krijgt een verwijzing.

Parafraseren, citeren en samenvatten: het verschil

Deze drie technieken worden vaak door elkaar gehaald. Ze lossen drie verschillende problemen op.

Citeer wanneer de exacte formulering zelf belangrijk is, bijvoorbeeld een wetsartikel, een definitie of een uitspraak in een interview. Parafraseer wanneer het om de inhoud gaat en de formulering van de schrijver er niet toe doet. Vat samen wanneer je een heel hoofdstuk of artikel in een paar zinnen wilt weergeven. Over dat laatste staat meer in onze gids samenvatting schrijven.

Waarom parafraseer je?

• Je laat zien dat je de stof begrijpt. Een scriptie of werkstuk vol citaten bewijst vooral dat je kunt kopiëren. Een goede parafrase bewijst dat je de gedachte hebt verwerkt.
• Je tekst blijft in één stem. Letterlijke citaten uit verschillende bronnen laten je tekst hobbelen. Parafrases passen in je eigen stijl.
• Je past de informatie aan je lezer aan. Een ingewikkelde passage uit een wetenschappelijk artikel kun je voor een brugklasser, een klant of een collega eenvoudiger maken.
• Je voorkomt dat je dezelfde zin als de bron schrijft. Dat is niet hetzelfde als plagiaat voorkomen, maar het is er wel een onderdeel van. Meer daarover lees je in plagiaat voorkomen.

Voorbeelden van parafraseren

De drie bronteksten hieronder zijn verzonnen ter illustratie. Ze komen niet uit een bestaande publicatie.

Voorbeeld 1: een krantenbericht

Bron: "De gemeente sluit het zwembad in de wijk twee maanden vanwege achterstallig onderhoud. Zwemlessen worden tijdelijk verplaatst naar het sportcentrum in het naastgelegen dorp."

Slechte parafrase (alleen woorden vervangen): "De gemeente dicht het zwembad in de buurt twee maanden door uitgesteld onderhoud. Zwemlessen worden tijdelijk overgebracht naar het sportcentrum in het aangrenzende dorp."

Hier is elk woord door een synoniem vervangen, maar de zinnen lopen exact hetzelfde. Een lezer, en een controle op overeenkomsten, ziet het origineel er nog doorheen.

Goede parafrase: "Omdat het onderhoud te lang is blijven liggen, is het wijkzwembad twee maanden dicht. Wie zwemles heeft, moet in die periode uitwijken naar het sportcentrum in het dorp hiernaast (naam krant, datum)."

De volgorde is omgedraaid: de oorzaak komt eerst, het gevolg daarna. Er is een andere zinsopbouw en de bron staat erbij.

Voorbeeld 2: een wettekst

Wetteksten zijn precies geformuleerd, en dat maakt parafraseren riskant. Neem een verzonnen artikel: "De verhuurder is verplicht gebreken die hem na het aangaan van de overeenkomst bekend worden, binnen een redelijke termijn te herstellen."

Parafrase: "Een verhuurder moet een gebrek aan de woning dat hij pas na de ondertekening ontdekt, binnen redelijke tijd laten verhelpen."

Let op wat je hier wel en niet mag doen. Je mag de zin eenvoudiger maken, maar je mag de strekking niet verschuiven. Is het woord "verplicht" of "redelijke termijn" cruciaal voor je betoog, citeer dan letterlijk en zet de volledige verwijzing erbij: de naam van de wet, het artikel en het lid. Gebruik voor juridische teksten bij voorkeur de officiële publicatie en vraag je docent hoe hij of zij naar wetgeving wil verwijzen.

Voorbeeld 3: een schooltekst

Bron: "Leerlingen die elke dag twintig minuten lezen, ontwikkelen volgens de auteur over de jaren een grotere woordenschat dan leerlingen die dat niet doen."

Verkeerde parafrase: "Een kwartier lezen per dag zorgt voor een grotere woordenschat." Het getal is veranderd, en de vergelijking met leerlingen die niet lezen is verdwenen.

Goede parafrase: "Volgens de auteur bouwt een leerling die dagelijks twintig minuten leest met de jaren een rijkere woordenschat op dan een leerling die niet leest (Achternaam, jaar, p. 12)."

De les: een parafrase mag de vorm veranderen, nooit de cijfers, voorwaarden of de sterkte van de bewering. Wordt "kan leiden tot" in jouw versie "leidt tot", dan beweer je iets anders dan de bron.

Parafraseren in vijf stappen

1. Lees de passage tot je hem begrijpt. Lees zo nodig de alinea ervoor en erna.
2. Leg de bron weg. Schrijf uit je hoofd op wat de schrijver bedoelt, alsof je het aan een klasgenoot uitlegt.
3. Controleer met de bron. Klopt de inhoud? Zijn cijfers, namen en voorbehouden juist overgenomen?
4. Vergelijk de formulering. Staan er nog lange reeksen woorden die precies zo in het origineel voorkomen? Herschrijf ze, of zet ze tussen aanhalingstekens als je ze echt letterlijk wilt gebruiken.
5. Voeg de bron toe. Noem auteur en jaar, en bij een parafrase van een specifiek stuk ook de pagina als jouw stijl dat voorschrijft.

Wat is een goede parafrase?

Gebruik deze controlelijst voordat je doorgaat naar de volgende alinea:

• De betekenis is gelijk gebleven, inclusief cijfers en voorbehouden als "meestal", "mogelijk" of "volgens sommigen".
• De zinsopbouw is zichtbaar anders, niet alleen de woorden.
• Vaktermen zijn blijven staan waar er geen goed alternatief is. Niet elk woord hoeft vervangen: "inflatie" of "fotosynthese" houd je gewoon.
• De toon past bij jouw tekst.
• Er staat een bronvermelding bij, ook als je niets letterlijk hebt overgenomen.
• Je eigen mening staat er niet in. Wil je commentaar geven, begin dan een nieuwe zin.

Veelgemaakte fouten

• Synoniemen verwisselen. Zie het zwembadvoorbeeld hierboven. Dit heet in het onderwijs vaak "patchwriting" of mozaïekplagiaat en wordt door docenten herkend.
• De bron vergeten. "Ik heb het toch in mijn eigen woorden gezegd" is geen verweer. Het idee blijft van de ander.
• De strekking veranderen. Een voorzichtige bewering wordt een stellige.
• Te dicht bij de bron blijven. Wie de bron blijft aankijken terwijl hij schrijft, kopieert de zinsopbouw.
• Alles parafraseren. Een tekst waarin geen eigen redenering te vinden is, maar alleen herformuleringen, is geen betoog.
• Fouten uit de bron mee-herformuleren. Een parafrase maakt een onjuistheid niet juister.

Parafraseren in het Nederlands: waar let je op?

Nederlands kent veel lange samenstellingen en een vaste werkwoordsvolgorde in bijzinnen. Dat geeft je mogelijkheden: je kunt een lijdende zin actief maken ("het rapport werd door de commissie geschreven" wordt "de commissie schreef het rapport"), een bijzin omzetten in een zelfstandig naamwoord of juist andersom ("na het verlaten van de vergadering" wordt "nadat hij de vergadering had verlaten"). Het zijn eenvoudige ingrepen die de zinsopbouw echt veranderen.

Let ook op de spelling bij samenstellingen en bij werkwoorden met d of dt. Controleer twijfelgevallen in de online Woordenlijst Nederlandse Taal op woordenlijst.org, de officiële spellingbron van de Nederlandse Taalunie. Wie parafraseert, schrijft veel nieuwe zinnen en maakt daarbij gemakkelijk een tikfout of een verkeerde samenstelling.

Wat parafraseren in school en studie betekent

Op de basisschool en in de onderbouw van het voortgezet onderwijs vraagt een docent vaak om "in je eigen woorden" op te schrijven wat je hebt gelezen. In de bovenbouw, het mbo, het hbo en aan de universiteit komt daar de bronvermelding bij, meestal volgens APA. Welke stijl je moet gebruiken en hoe streng de regels zijn, staat in de handleiding of de onderwijs- en examenregeling van je opleiding. Vraag het aan je docent als dat niet duidelijk is.

Op het werk speelt parafraseren ook. Je schrijft een samenvatting van een klantbrief in een memo, je verwerkt een persbericht tot een nieuwsbrieftekst of je herschrijft een lastige contractpassage voor een collega. De bron noem je daar niet altijd bij een intern stuk, maar bij tekst die je buiten de organisatie publiceert, hoort het wel: kopieer geen tekst van een ander zonder toestemming, ook niet licht aangepast.

Parafraseren met hulp van AdeptWrite

De tekst-herschrijven-tool van AdeptWrite herschrijft een tekst in zeven modi: Standaard, Formeel, Informeel, Academisch, Creatief, Inkorten en Uitbreiden. Per keer kun je maximaal 6.000 tekens invoeren. Gebruik de tool als sparringpartner: laat hem een zin op een andere manier formuleren, kijk wat je daarvan kunt gebruiken en schrijf dan zelf de versie die bij jouw tekst past. Controleer altijd of de betekenis, de cijfers en de voorbehouden nog kloppen, want een herschrijving is niet gegarandeerd foutloos.

Een herschreven tekst is geen vrijbrief: de bron blijft nodig. Lever je werk in bij een opleiding, bekijk dan eerst wat je instelling toestaat aan hulpmiddelen, want de regels verschillen per school en per vak.

Daarnaast helpen deze tools bij het vervolg:

• de samenvattool voor een eerste overzicht van een lange bron, waarna je zelf het origineel leest;
• de bronvermelding-generator voor een opzet van je bronvermelding, die je zelf nog controleert;
• de plagiaatcheck om je eigen tekst na te lopen op overeenkomsten met open bronnen. De check zoekt niet in de afgesloten databank van je school, dus een uitkomst zonder treffers bewijst niet dat je tekst oorspronkelijk is.

Wil je de techniek verder oefenen, lees dan parafraseren zonder plagiaat.

Samengevat

Parafraseren is een gedachte van een ander in je eigen woorden en met je eigen zinsbouw opschrijven, met behoud van de betekenis, en met een bronvermelding. Het verschilt van citeren, waarbij je letterlijk overneemt, en van samenvatten, waarbij je flink inkort. Een goede parafrase herken je aan een andere zinsopbouw, juiste inhoud en een bron. Een slechte parafrase is een kopie met synoniemen.

← Alle gidsen