Wat is parafrasering? Betekenis, voorbeelde en wanneer jy die bron moet noem

Parafrasering beteken om ’n gedeelte teks in jou eie woorde en met jou eie sinsbou weer te gee, met dieselfde betekenis. Op skool word dit “herformuleer” of “in eie woorde sê” genoem. Op universiteit moet ’n parafrase steeds ’n bronverwysing hê, anders is dit plagiaat. ’n Parafrase is nie dieselfde as ’n aanhaling of ’n opsomming nie.

Die kort antwoord

Parafrasering is die herformulering van ’n gedeelte teks in jou eie woorde en met jou eie sinsbou, sonder om die betekenis te verander. Die woord kom van die Griekse paraphrasis, “’n ander manier van sê”. In Afrikaans sê leerders en onderwysers dikwels net: “Sê dit in jou eie woorde.”

Twee dinge hou ’n goeie parafrase bymekaar. Eerstens bly die betekenis presies dieselfde. Tweedens verskil die vorm duidelik van die bron. En daar is ’n derde ding wat dikwels vergeet word: die bron moet steeds genoem word. ’n Idee bly iemand anders s’n, al het jy dit self neergeskryf.

Parafrasering in die skool en op universiteit

In die klaskamer

Op skool kom parafrasering in verskillende gedaantes voor. ’n Leerkrag vra byvoorbeeld: “Herformuleer die skrywer se standpunt in eie woorde”, of in ’n begripstoets: “Verduidelik in jou eie woorde wat die digter bedoel.” Hier gaan dit daaroor of jy die teks verstaan het. Die Afrikaans Huistaal-eksamen toets so ’n vaardigheid onder meer in begripsvrae. Of ’n bronverwysing nodig is, hang van die opdrag af.

In akademiese werk

Aan ’n universiteit, byvoorbeeld in ’n opdrag by Stellenbosch, die Universiteit van Pretoria of die Noordwes-Universiteit, het parafrasering ’n tweede taak: dit wys dat jy ’n bron in jou eie argument kan inweef. Hier moet jy die bron noem, gewoonlik in Harvard- of APA-styl. Sien bronverwysing in Afrikaans vir die formate. Elke instelling het sy eie studentereëls oor plagiaat, so kyk altyd wat joune sê.

Parafrase, aanhaling en opsomming: wat is die verskil?

Baie mense verwar die drie. Die tabel maak dit duidelik:

’n Aanhaling gebruik jy wanneer die formulering self belangrik is, soos ’n wetsbepaling of ’n bekende sinsnede. ’n Opsomming is korter en omvat ’n hele teks; hoe jy dit doen, verduidelik hoe om ’n opsomming te skryf. ’n Parafrase bly naby die bron in lengte, maar nie in woorde nie.

Vyf voor-en-na-voorbeelde

Die volgende “bronne” is self geskryf as oefenmateriaal, in die styl van nuusberigte en handboeke. Hulle kom nie uit regte publikasies nie, en die verwysings is verdig.

Voorbeeld 1: ’n nuusberig

Bron: Die munisipaliteit het aangekondig dat die biblioteek in die dorpsentrum vanaf Maandag ook op Saterdagmiddae oop sal wees, ná klagtes van studente en werkende ouers.

Parafrase: Studente en werkende ouers het gekla oor die kort ure, en nou sal die dorpsbiblioteek ook Saterdagmiddae oopmaak, volgens die munisipaliteit.

Wat het verander: die volgorde (eers die rede, dan die besluit), die werkwoorde en die bysin “volgens die munisipaliteit”. Die feite bly dieselfde.

Voorbeeld 2: ’n biologiehandboek

Bron: Plante gebruik sonlig, water en koolstofdioksied om voedsel te maak en suurstof vry te stel. Hierdie proses staan as fotosintese bekend.

Parafrase: Fotosintese is die proses waardeur ’n plant met behulp van lig, water en koolstofdioksied sy eie kos maak, en suurstof is die byproduk.

Wat het verander: die proses se naam kom eerste, “sonlig” word “lig”, en die twee sinne is een geword. “Fotosintese” bly ongewysig omdat dit ’n vakterm is.

Voorbeeld 3: ’n geskiedenisteks (passief)

Bron: Die skool se leerders het die opstel in groepe van vier geskryf.

Parafrase: Die opstel is deur groepe van vier leerders geskryf.

Wat het verander: aktief het passief geword, met “deur” om die doener aan te dui. Hou dit tot een of twee keer per paragraaf.

Voorbeeld 4: ’n lang akademiese sin

Bron: Alhoewel talle studente aanvanklik sukkel om akademiese tekste te lees, verbeter hulle vaardigheid gewoonlik aansienlik indien hulle gereeld oefen en terugvoer ontvang.

Parafrase: Studente vind akademiese tekste aanvanklik moeilik. Met gereelde oefening en terugvoer lees die meeste egter noemenswaardig beter.

Wat het verander: een lang sin is in twee gesplits, “alhoewel” het weggeval, en die bysin “indien hulle … oefen en … ontvang” het ’n voorsetselfrase geword (“Met gereelde oefening en terugvoer”). Let op dat “noemenswaardig beter” se betekenis naby “aansienlik verbeter” bly.

Voorbeeld 5: ’n kort e-pos

Bron: Ons wil u asseblief daaraan herinner dat die betaling teen die einde van die maand verskuldig is.

Parafrase: Onthou asseblief dat die betaling teen die einde van die maand betaal moet word.

Wat het verander: die toon is minder formeel, en “verskuldig” het ’n werkwoord geword. Let op: hier het die register verskuif, wat in ’n formele brief dalk nie gewens is nie.

Hoe lyk swak parafrase?

Die twee grootste probleme is lapwerk en betekenisverskuiwing.

Lapwerk is wanneer jy die bron se sinsbou behou en net woorde vervang:

Bron: Die skool het ’n nuwe leesprogram begin om leerders se vaardighede te verbeter. Lapwerk: Die skool het ’n nuwe leesprojek gestart om leerders se bekwaamhede te verbeter.

Dit is nog dieselfde sin. ’n Dosent of sagteware wat bronne naslaan, sal dit raaksien.

Betekenisverskuiwing is wanneer jy die idee per ongeluk verander. “Baie leerders slaag” is nie “alle leerders slaag” nie. Lees altyd jou parafrase teen die bron.

Moet ek die bron noem? Ja.

Dit is die reël wat die meeste mense verbaas. Selfs as elke woord joune is, is die idee nie joune nie. Die korrekte gedrag lyk so:

• Parafrase met naam in die sin: Volgens Pieterse (2024) verbeter leesprogramme die vaardighede van leerders.
• Parafrase met verwysing aan die einde: Leesprogramme verbeter leerders se vaardighede (Pieterse, 2024).

(“Pieterse, 2024” is ’n verdigte voorbeeld.) Hoe jy die volledige verwysing in die bronnelys skryf, hang van jou instelling af. Die bronverwysing-hulpmiddel help jou om die lys te bou. As jy wil weet waar die grens met plagiaat lê, lees wat is plagiaat.

Hoe om te begin

Kort oorsig van die proses (die volledige stappe staan by hoe om te parafraseer):

1. Lees die gedeelte totdat jy dit verstaan.
2. Maak die bron toe en skryf dit uit die kop.
3. Vergelyk met die bron vir betekenis en feite.
4. Voeg die bronverwysing by.

Let op die Afrikaanse woordorde: in ’n hoofsin staan die werkwoord op die tweede plek, en in ’n bysin heel laaste. Wanneer jy sinne omdraai, hou dit in gedagte.

Waarom parafraseer ons?

Daar is goeie redes om te parafraseer in plaas van aan te haal. Eerstens bly jou teks vloeiend: te veel aanhalings maak ’n opstel of verslag stukkerig, omdat elke skrywer se stem en styl met joune meeding. Tweedens bewys jy dat jy die bron verstaan. Enigiemand kan ’n sin kopieer, maar net iemand wat die idee begryp, kan dit anders sê. Derdens kan jy idees van verskeie bronne saamsmelt tot een lopende betoog, byvoorbeeld deur te wys waar twee skrywers saamstem en waar hulle verskil.

Aanhalings het ook hul plek. Wanneer ’n definisie wetlik presies moet wees, of wanneer ’n skrywer iets so treffend sê dat dit jammer sou wees om dit te verander, is ’n aanhaling beter. As vuisreël geld: parafraseer die meeste van die tyd, haal slegs aan as die presiese woorde saak maak.

Drie vlakke van parafrasering

Nie alle parafrase is ewe diep nie. Dit help om drie vlakke te onderskei:

1. Woordvlak: enkele woorde word vervang. Dit is op sigself onvoldoende.
2. Sinsvlak: die sinsbou verander, byvoorbeeld deur die volgorde te wissel, sinne te splits of aktief na passief te verander.
3. Idee-vlak: jy verduidelik die gedagte soos jy dit self sou vertel, met jou eie voorbeeld of volgorde. Dit is die sterkste vorm, want dit toon werklike begrip.

Mik na die tweede en derde vlak. Die eerste vlak alleen gee lapwerk.

Wat doen ’n parafraseerder, en wat nie?

Mense soek ook vir “Afrikaans paraphrasing tool”. AdeptWrite se parafraseerder herskryf teks in sewe modusse (Standaard, Formeel, Informeel, Akademies, Kreatief, Verkort en Brei uit) en neem tot 6 000 karakters per verwerking, sonder registrasie. Wat dit vir jou beteken:

• Dit lewer ’n herskrywing wat jy moet nagaan. ’n Masjien kan die betekenis effens verskuif.
• Dit voeg nie ’n bronverwysing by nie.
• Dit beoordeel nie of ’n feit waar is nie.
• Die grammatikatoetser en speltoetser help jou om foute na die herskrywing te vind, en die plagiaattoetser wys watter dele nog te na aan ’n bron is, met die bronne gelys wat deursoek is.

Hou in gedagte dat sommige skole en universiteite eie reëls het oor KI-hulp. Vra eers.

Kontrolelys

• Is die betekenis dieselfde as die bron?
• Is die sinsbou anders, nie net die woorde nie?
• Het ek vakterme onveranderd gelaat?
• Staan daar nog lang frases wat identies is? Sit hulle tussen aanhalingstekens of herskryf hulle.
• Is die bron genoem?
• Is die spelling nagegaan? Die Taalkommissie se Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS, 11de uitgawe, 2017) is die gesag, en die WAT help met betekenisse.

← Alle gidse