ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਇਹ ਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੀ ਤੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਦੱਸਣਾ ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਮਤਲਬ ਉਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਲਿਖਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼" ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ paraphrase ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ "ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੱਸਣਾ" ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ "ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼" ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਲਿਖਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਭਾਵ-ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਂ ਭਾਵਾਰਥ: ਭਾਵ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ।
- ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ: ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਰਲ ਵਾਕੰਸ਼।
- ਪੁਨਰ-ਕਥਨ: ਉਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਹਿਣਾ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਸੰਦ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ। ਇਸ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਮੁਤਾਬਕ "ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼" ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼, ਸਾਰ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
| ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ | ਸਾਰ | ਹਵਾਲਾ (ਸਿੱਧਾ ਕੋਟ) | |
|---|---|---|---|
| ਕੀ ਹੈ | ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ | ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ | ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ |
| ਲੰਬਾਈ | ਮੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ | ਮੂਲ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ | ਮੂਲ ਜਿੰਨੀ |
| ਚਿੰਨ੍ਹ | ਕਾਮੇ ਨਹੀਂ | ਕਾਮੇ ਨਹੀਂ | ਕਾਮਿਆਂ (“ ”) ਵਿੱਚ |
| ਵਰਤੋਂ | ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜਾਂ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਸਰਲ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨਾ | ਲੰਮੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਦੱਸਣਾ | ਕਿਸੇ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੁਕ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਕ |
| ਸਰੋਤ ਦੱਸਣਾ | ਜ਼ਰੂਰੀ | ਜ਼ਰੂਰੀ | ਜ਼ਰੂਰੀ |
ਸੂਤਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ: ਜੇ ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਤਾਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ, ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਰ ਲਿਖੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਰੋ। ਸਾਰ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੀ ਗਾਈਡ ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰ ਟੂਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਵਤ
ਕਹਾਵਤਾਂ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਸਮਝਣ ਦਾ ਚੰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ: ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੰਗਤ, ਤਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰੰਗਤ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼: ਬੰਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ-ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਤੇ ਸੋਚ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਕਹਾਵਤ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੂਲ ਅੱਠ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਹੈ: ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਾਵਤ ਵਰਗੀ ਸੰਘਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਇੱਕ ਗਲਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੇਖੋ: "ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਥ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੰਗ।" ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਕੇ ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਚੰਗਾ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕਹਾਵਤ। ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਲਿਖੋ।
ਦੂਜੀ ਉਦਾਹਰਨ: ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੈਰਾ
ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਗਾਈਡ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਪੈਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਮੂਲ: ਰੁੱਖ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਲੈ ਕੇ ਆਕਸੀਜਨ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੇ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼: ਪੌਦੇ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਸਤੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੌਦੇ ਲਾਉਣੇ ਚੰਗੇ ਹਨ।
ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ? ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਮੂਲ ਵਿੱਚ "ਰੁੱਖ" ਹੈ ਤੇ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ "ਪੌਦੇ" ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਪੌਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੂਟੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨਾ" ਮੂਲ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੌਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗੈਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੁਧਰਿਆ ਰੂਪ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਸੁਧਰਿਆ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼: ਰੁੱਖ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਤੱਥ ਉਹੀ ਹਨ, ਪਰ ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਬਦਲੀ ਹੈ। ਸਬਕ: ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਤੱਥ ਨਾ ਬਦਲੋ; ਸ਼ਬਦ ਉਹ ਹੀ ਬਦਲੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਪੂਰਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਸਾਡੀ ਗਾਈਡ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤੀਜੀ ਉਦਾਹਰਨ: ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ
ਮੂਲ: ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨਵੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਛੇਤੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ (ਹਵਾਲੇ ਸਮੇਤ): ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰੰਭਕ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਛੇਤੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ (ਲੇਖਕ, ਸਾਲ)।
ਇਸ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਮੂਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਕਲ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਗਣਿਤੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ "ਇੰਨੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲੋ ਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ।" ਹੱਦ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੋ:
- ਵਾਕ-ਬਣਤਰ। ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਵੀ?
- ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨੁਕਤੇ ਦੁਹਰਾਏ ਹਨ?
- ਲੰਮੇ ਸਾਂਝੇ ਟੁਕੜੇ। ਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸ਼ਬਦ-ਸਮੂਹ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਆ ਗਏ ਹਨ?
- ਸਰੋਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ। ਕੀ ਪਾਠਕ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?
ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ "ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਹੀ" ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ, ਨਕਲ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ "ਨਹੀਂ" ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰੀ (plagiarism) ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਠੀਕ ਹੋਣ। ਚੰਗੇ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਲਈ ਚਾਰੇ ਠੀਕ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਗਾਈਡ ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਜਾਂਚ ਟੂਲ ਮਿਲਾਨ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਇੱਥੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਮਿਲਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕੋ:
- ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਨਿਗਰਾਨ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਹਵਾਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਰਤਣੀ ਹੈ।
- ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਨੀਤੀ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਜਾਂਚ-ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
- ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨੋਟ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੋ।
ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ "ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ" ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਹੈ: ਪਾਠ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਕਰਨਾ, ਰਟੇ ਹੋਏ ਵਾਕ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ।
ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
ਹਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਓ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਵੇ: ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਦਲੀਲ, ਖੋਜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਅੰਕੜਾ ਜਾਂ ਤਾਰੀਖ਼, ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਨੀ। ਜੋ ਗੱਲ ਸਭ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਉਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਏ.ਪੀ.ਏ. (APA) ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਤੇ ਸਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ. (MLA) ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ। ਪੂਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਵਾਲਾ ਜਨਰੇਟਰ ਏ.ਪੀ.ਏ., ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ., ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਹਾਰਵਰਡ ਤੇ ਆਈ.ਈ.ਈ.ਈ. ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕਿਉਂ ਸਿੱਖੀਏ?
- ਇਹ ਸਮਝ ਪਰਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ: ਜੋ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਗਈ।
- ਇਹ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਤੇ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
- ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਔਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸੌਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਲਹਿਜ਼ੇ (ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ
- "ਮੈਂ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ।" ਨਹੀਂ, ਵਿਚਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹੈ।
- "ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਨਹੀਂ, ਛੋਟਾ ਕਰਨਾ ਸਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।
- "ਟੂਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਟੂਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੋਤ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- "ਕਹਾਵਤ ਜਾਂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਕਹਾਵਤ ਦਾ ਰੂਪ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਲਿਖੋ ਜਾਂ ਭਾਵ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੋ।
ਟੂਲ ਕਿੰਨੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਟੂਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੱਤ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਸ਼ਬਦ ਉਭਾਰ ਕੇ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 6,000 ਅੱਖਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨੀ ਖਰੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਤਲਬ ਵੀ ਖਿਸਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੀ ਗਲਤੀ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਤੀਜਾ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹੋ। ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ ਤੇ ਨੁਕਤੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਪਰਖੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਟੂਲ ਇਹ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਮੌਲਿਕ ਮੰਨੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਟੂਲ ਅਜ਼ਮਾਓ
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਵ-ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਂ "ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ" ਵਰਗੇ ਵਾਕੰਸ਼ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਓਨੀ ਹੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕੀ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ। ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਅੰਕੜੇ ਜਾਂ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਸਰੋਤ ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਦਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਲੰਮੇ ਸਾਂਝੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਿਲਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਾਈਡਾਂ
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ — ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਲਈ ਸਰੋਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਲੁਕਾ ਦਿਓ, ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਮਿਲਾਓ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣਾ…
- ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ (ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ) ਕੀ ਹੈ? ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਗਾਈਡ — ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸਰੋਤ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੂਬਹੂ …
- ਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ: ਪੈਰੇ ਦਾ ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਦਮ ਤੇ ਨਮੂਨੇ — ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪੈਰੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ। ਪਹਿਲਾਂ …