ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ: ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।), ਕਾਮਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।) ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਨਹੀਂ। ਕਾਮਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਲਨ ਤੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਈਡ ਹਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਨਿਯਮ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਕਿਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ: ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।) ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਡ U+0964 ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ (?) ਅਤੇ ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ (!) ਉਸ ਥਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵਾਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਾ (,), ਅਰਧ ਵਿਰਾਮ (;), ਕੌਲਨ (:), ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ (“ ”) ਅਤੇ ਬਰੈਕਟ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਵਟਸਐਪ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖ ਕੇ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੀਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਚੈਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪੇਪਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਚਿੱਠੀ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।) ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਮ ਚਲਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਵਾਂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਯਮ-ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ, ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ-ਸੂਚੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗਾਈਡ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੰਨੋ।

ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਣੀ

ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ ਵੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਕਾਮੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ "ਕਾਮਾ", ਕਿਤੇ "ਅਲਪ ਵਿਰਾਮ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਕਿਤੇ "ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ"। ਨਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲੋਂ ਵਰਤੋਂ ਸਮਝਣੀ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।) ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ

ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੱਕ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਥੇ ਠੀਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਕੰਮ ਲਈ ਆਈ ਹੋਵੇ: ਦਸ਼ਮਲਵ ਸੰਖਿਆ (3.5), ਵੈੱਬ-ਪਤਾ (adeptwrite.com), ਈਮੇਲ ਦਾ ਪਤਾ ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ "ਡਾ." ਜਾਂ "ਸ੍ਰੀ." ਲਿਖਣ ਦਾ ਚਲਨ ਜਿੱਥੇ ਹੈ।

ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵੇਖੋ:

• ਮਿਆਰੀ: ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
• ਰਲਵੀਂ ਆਦਤ: ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ.
• ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜੀ: ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ |

ਤੀਜੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਕੀਬੋਰਡ ਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ (|) ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅੱਖਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੋਜ (ਸਰਚ) ਅਤੇ ਕੋਡ-ਆਧਾਰਿਤ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫ਼ੌਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮੋਟੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਚਮੁੱਚ ਫ਼ਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਛਪਾਈਆਂ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ । ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ । ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀ। ਸਾਡੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਸਧਾਰਨ ਹੈ:

1. ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਲਿਖੋ: ਪੜ੍ਹਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
2. ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਵਾਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
3. ਪੂਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਢੰਗ ਰੱਖੋ। ਕਦੇ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਏ ਕਾਮਾ, ਕੌਲਨ, ਅਰਧ ਵਿਰਾਮ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਾਰੇ ਨਿਯਮ ਸਿੱਧਾ ਹੈ: ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੋਵੇ।

ਕਾਮਾ (,) ਕਦੋਂ ਲਾਈਏ

ਕਾਮਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਵਕਫ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੌਕੇ ਇਹ ਹਨ।

1. ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਸਹੀ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਮਾਦ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਦੋ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ "ਤੇ" ਜਾਂ "ਅਤੇ" ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।

2. ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਸਹੀ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਕੂਲ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੀਂ।

ਸਹੀ: ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

3. ਉਪ-ਵਾਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ

ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਉਪ-ਵਾਕ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਕਾਮਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ: ਜੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਚ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਹੀ: ਪੇਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਵੇਖ ਲੈਣ।

ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਮਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ("ਜੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਮੈਚ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇਗਾ।"), ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਕ ਲੰਮਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਾਮਾ ਪਾਠਕ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4. ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ

ਸਹੀ: ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੈ।

ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹਟਾ ਦਿਓ ਤਾਂ ਵੀ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਜਾਂਚ ਸੌਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ (?) ਅਤੇ ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ (!)

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਕੀ, ਕਿਉਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਦੋਂ, ਕੌਣ, ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ।

• ਸਹੀ: ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਆਓਗੇ?
• ਗਲਤ: ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਆਓਗੇ।
• ਗਲਤ (ਦੋਹਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ): ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਆਓਗੇ?।

ਗੈਰ-ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ: "ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਆਓਗੇ।" ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗੱਲ ਵਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ "ਕੀ" ਬਿਨਾਂ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ("ਤੂੰ ਖਾਧਾ?"), ਇਸ ਲਈ ਸੁਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਓ। ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਚਿੱਠੀ ਜਾਂ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਧਾਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

ਕੌਲਨ (:) ਅਤੇ ਅਰਧ ਵਿਰਾਮ (;)

ਕੌਲਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਵਿਆਖਿਆ, ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਉਦਾਹਰਨ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

• ਸਹੀ: ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ: ਮਾਝੀ, ਮਾਲਵਈ ਅਤੇ ਦੁਆਬੀ।

ਇਹ ਸੂਚੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਧੀ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਵੰਡ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਲਕੀਰ ਵੀ ਲਿਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ (:-), ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਕੌਲਨ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰਧ ਵਿਰਾਮ (;) ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ (“ ”) ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਬੋਲੀ

ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹੂਬਹੂ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ (“ ”) ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੇ (‘ ’) ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕਹਿਰੇ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਦੋਹਰੇ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਰਹੋ। ਸਾਡੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਿੱਧੇ ਕੀਬੋਰਡ ਵਾਲੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ (") ਨੂੰ ਮੋੜਵੇਂ ਜੋੜੇ (“ ”) ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇਹ ਹੈ।

ਅਧਿਆਪਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕੱਲ੍ਹ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧ ਆਵੇਗਾ।”

ਇੱਥੇ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਢੰਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਦਰ, ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ:

• ਅਧਿਆਪਕਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਾਠ” ਕਿਹਾ।

ਕਿਤਾਬ, ਫ਼ਿਲਮ ਜਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਟੇਢੇ (ਇਟੈਲਿਕ) ਅੱਖਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ।

ਜੋੜਨੀ (-) ਅਤੇ ਡੈਸ਼ (–)

ਜੋੜਨੀ ਛੋਟੀ ਲਕੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਡੈਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ਾ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨੀ ਵੱਧ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਜੋੜਨੀ ਦੇ ਆਮ ਮੌਕੇ:

• ਜੋੜ-ਸ਼ਬਦ: ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ, ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ।
• ਦੋਹਰਾਏ ਸ਼ਬਦ: ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਘਰ-ਘਰ, ਕੋਲ-ਕੋਲ।
• ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਜੋੜੇ: ਸਿੱਧਾ-ਸਾਦਾ, ਆਇਆ-ਗਿਆ।

ਪਰ ਜੋੜਨੀ ਲਾਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ "ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ" ਅਤੇ "ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ")। ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਰੱਖੋ।

ਬਰੈਕਟ

ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਬਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਆਮ ਹੈ: ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ (plagiarism)। ਬਰੈਕਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨਾ ਰੱਖੋ।

ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੰਕ (੧, ੨, ੩) ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਅੰਕ (1, 2, 3) ਵੀ; ਅੱਜ ਆਮ ਅੰਕ ਵੱਧ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਰਲਾਓ। ਦਸ਼ਮਲਵ ਲਈ ਬਿੰਦੀ (3.5) ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਥਾਂ ਹੈ।

ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦੀ ਅਭਿਆਸ-ਸੂਚੀ

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਾਕ ਇਸ ਗਾਈਡ ਲਈ ਘੜੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਲਤ ਰੂਪ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਆਪ ਸੋਧ ਕੇ ਸੱਜੇ ਕਾਲਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।

ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ

1. ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਾਕ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ। ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ । ਵਰਤੋ।
2. ਕੀਬੋਰਡ ਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ (|) ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਸਮਝ ਲੈਣਾ। ਅਸਲੀ ਚਿੰਨ੍ਹ U+0964 ਹੈ।
3. ਕਾਮੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਪਾਉਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਿੱਛੋਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਚਿੰਬੜੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
5. ਦੋਹਰੇ ਅੰਤ-ਚਿੰਨ੍ਹ: ਤਿੰਨ ਵਿਸਮਿਕ (!!!) ਜਾਂ ?। ਵਰਗੇ ਜੋੜ।
6. ਹਰ ਵਾਕ ਨੂੰ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਖਿੱਚਣਾ। ਵਾਕ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ ਦੋ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿਓ।
7. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ (") ਤੇ ਮੋੜਵੇਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਲਾਉਣਾ।
8. ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਆਮ ਅੰਕ ਰਲਾਉਣਾ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਸਕੂਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ੍ਹਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਲਿਖਣ, ਚਿੱਠੀ, ਅਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਬੋਰਡ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅੰਕ-ਵੰਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ, ਫੁਟਨੋਟ ਤੇ ਕਿਤਾਬ-ਸੂਚੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹ-ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਕਾਮਾ, ਬਿੰਦੀ, ਕੌਲਨ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ)। ਇਹ ਨਿਯਮ APA ਜਾਂ MLA ਵਰਗੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਵਾਦ ਹੈ, ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ: ਹਵਾਲਾ-ਸੂਚੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ। ਹਵਾਲੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾਲਾ ਜਨਰੇਟਰ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੇਖੋ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ AdeptWrite ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਕੀ ਫੜਦੀ ਹੈ

ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਜਾਂਚ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਉਭਾਰ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਬਣੀ ਸੀਮਤ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ੀਨੀ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੂਰਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਰ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦੀ। ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਹਨ:

• ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਖਤ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ: ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ . ਜਾਂ | ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸੁਝਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ । (U+0964) ਵਰਤੋ।
• ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ: , . ; : ! ? ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਧੂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ: ਕਾਮੇ, ਅਰਧ ਵਿਰਾਮ, ਕੌਲਨ, ਵਿਸਮਿਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਖਰ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ ਤਾਂ ਸੁਝਾਅ ਮਿਲਦਾ ਹੈ (ਵੈੱਬ-ਪਤੇ ਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)।
• ਦੋਹਰੀਆਂ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ: ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਗਾਤਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ।
• ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ: ਸਿੱਧੇ ਕੀਬੋਰਡ ਵਾਲੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਥਾਂ ਮੋੜਵੇਂ ਜੋੜੇ (“ ”) ਦਾ ਸੁਝਾਅ।
• ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਰਲਾਵਟ: ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੰਕ ਅਤੇ ਆਮ ਅੰਕ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਮਿਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸੁਝਾਅ।

ਇਹ ਨਿਯਮ ਮਸ਼ੀਨੀ ਪੈਟਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਾਇਜ਼ ਵਰਤੋਂ (ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਲਾ-ਸੂਚੀ ਦੀ ਬਿੰਦੀ ਜਾਂ ਕੋਡ) ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੁਝਾਅ ਆਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨੋ ਜਾਂ ਛੱਡੋ। ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਕੜਾ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਇਹ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਜੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੜਬੜਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਲਿਖਤ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ ਟੂਲ ਵਾਧੂ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿੰਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਬਦਲੋ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਦਸ਼ਮਲਵ ਅੰਕ ਤੇ ਵੈੱਬ-ਪਤੇ ਨਾ ਬਦਲ ਜਾਣ।

ਛੋਟਾ ਚੈੱਕਲਿਸਟ

ਲਿਖਤ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾਂ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੇਖੋ:

• ਕੀ ਹਰ ਸਾਧਾਰਨ ਵਾਕ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (।) ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
• ਕੀ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ? ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ?
• ਕੀ ਕਿਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ (|) ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਈ?
• ਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਧੂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੈ?
• ਕੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਦਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ?
• ਕੀ ਅੰਕ ਇੱਕੋ ਢੰਗ (ਗੁਰਮੁਖੀ ਜਾਂ ਆਮ) ਵਿੱਚ ਹਨ?
• ਕੀ ਜੋੜਨੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ?

ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ, ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਨੁਕਤੇ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੀ ਗਾਈਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੁੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ। ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਹੋ ਚਿੰਨ੍ਹ-ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ ਪੜ੍ਹੋ।

← ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ