Hoe om ’n opsomming te skryf: stap vir stap met voorbeeld

’n Opsomming gee die hoofgedagtes van ’n teks in jou eie woorde en baie korter weer, sonder jou eie mening. Lees die teks, merk die kernpunte, skryf dit uit die kop in volsinne, tel die woorde en vergelyk met die bron. Op skool en in eksamens bepaal die vraag die woordgrens; hou daarby.

Die kort antwoord

’n Opsomming is ’n korter weergawe van ’n teks wat net die belangrikste gedagtes bevat, in jou eie woorde, in dieselfde volgorde en sonder jou eie mening. Dit laat uit: voorbeelde, herhaling, aanhalings en versiering. Dit voeg niks by nie.

Die vinnigste manier om dit reg te doen, in sewe stappe:

1. Lees die hele teks een keer sonder om te skryf.
2. Lees weer en onderstreep of nommer die kernpunte.
3. Skryf by elke paragraaf een sin met sy hoofgedagte.
4. Maak die bron toe en skryf die punte uit jou kop in eie woorde.
5. Verbind die sinne tot vloeiende, lopende teks.
6. Tel die woorde en sny tot by die grens wat die vraag stel.
7. Vergelyk met die bron: is niks bygevoeg of verdraai nie?

Opsomming, parafrase of opstel: wat is die verskil?

Leerders en studente verwar hierdie drie dikwels. Die tabel help.

’n Parafrase herskryf ’n gedeelte sonder om dit korter te maak; hoe dit werk, verduidelik hoe om te parafraseer en wat is parafrasering?. ’n Opsomming moet ook in eie woorde wees, maar die doel is om baie te sny.

Die opsomming in Afrikaans Huistaal

In die skool word die opsomming in Afrikaans Huistaal as ’n vaardigheid geoefen, en in die matriekeksamen (die NSS, oftewel Nasionale Senior Sertifikaat) kan ’n vraag jou vra om ’n teks op te som. Die presiese reëls verskil volgens die vraag en die jaar se vraestel, so lees altyd die opdrag self. Gewoonlik gee die vraag vir jou:

• ’n woordgrens (byvoorbeeld “in hoogstens so en soveel woorde”) of ’n aantal punte wat gevra word;
• ’n aanduiding dat jy in eie woorde moet skryf en nie sinne uit die teks mag oorskryf nie;
• soms ’n vereiste dat jy in volsinne of in genommerde punte skryf.

Omdat dit wissel, noem ons hier geen vaste syfers nie. Wat dikwels geld: elke punt wat jy gee, moet in die teks staan, en ’n punt wat jy twee keer anders sê, tel net een keer. Dit is dus nie ’n wedstryd om so veel mooi woorde as moontlik te gebruik nie, maar om die regte gedagtes kompak te kry. Jou onderwyser se riglyne en die vorige jare se vraestelle by die skool is die beste gids vir die formaat wat jou klas verwag.

Stap vir stap, met ’n werkvoorbeeld

Kom ons werk met ’n kort, self geskrewe artikel in koerantstyl. Dit is oefenmateriaal en nie uit ’n regte koerant nie.

Bronteks (150 woorde) Biblioteke in klein Karoodorpies staan voor ’n nuwe uitdaging. Die biblioteek in die fiktiewe dorpie Doringkloof, byvoorbeeld, het die afgelope jaar minder boeke uitgeleen as in die jare tevore, het die hoofbibliotekaris, mev. Sarie Botha, gesê. Volgens haar is daar meer as een rede. Die dorp se jongmense woon dikwels in die stad om te studeer, en die selfoonsein is al jare lank te swak vir aanlyn leesstowwe. Daar is ook ’n tekort aan Afrikaanse jeugboeke op die rakke, want nuwe titels kom stadig by.

Tog wys die biblioteek ook groei. Die Saterdagoggend-leesklub vir kinders het die afgelope kwartaal vol gesit, en ouer inwoners kom gereeld vir die gratis rekenaars. “Mense kom nie meer net vir boeke nie,” sê mev. Botha. “Hulle kom vir ’n plek om te leer en te ontmoet.” Die munisipaliteit oorweeg nou ’n nuwe begroting om die biblioteek se boekevoorraad op te knap en die internetkoppeling te verbeter.

Stap 1 en 2: lees en merk. Lees die teks een keer deur. Lees dit dan weer en merk wat noodsaaklik is. Onderstreep hier: die uitleensyfers het gedaal; redes (jongmense trek weg, swak sein, min Afrikaanse jeugboeke); groei (leesklub, rekenaars); die munisipaliteit oorweeg ’n begroting.

Wat laat jy uit? Die naam van die bibliotekaris en haar aanhaling is kleurvol, maar dit dra nie die hoofgedagte nie. Die dorpsnaam is dalk nodig, afhangende van die lengte.

Stap 3: een sin per paragraaf.

• Paragraaf 1: Karoo-biblioteke leen minder boeke uit weens wegtrekkende jongmense, swak sein en min Afrikaanse jeugboeke.
• Paragraaf 2: Die biblioteek groei tog as ontmoetings- en leerplek, en die munisipaliteit oorweeg meer geld.

Stap 4 en 5: skryf uit die kop en verbind.

Opsomming (41 woorde) Die biblioteek in Doringkloof leen minder boeke uit omdat jongmense wegtrek, die selfoonsein swak is en daar min Afrikaanse jeugboeke is. Tog gebruik mense dit steeds as leer- en ontmoetingsplek, en die munisipaliteit oorweeg meer geld vir boeke en internet.

Stap 6: tel en sny. As die vraag net 30 woorde toelaat, sny verder:

Kort opsomming (27 woorde) Doringkloof se biblioteek leen minder boeke uit weens wegtrekkende jongmense, swak sein en min Afrikaanse jeugboeke, maar bly ’n leerplek, en die munisipaliteit oorweeg meer geld.

Stap 7: vergelyk. Kyk of elke bewering in die bron staan. Het jy iets bygevoeg, soos “die biblioteek gaan toemaak”? Dit staan nêrens, dus moet dit uit. Het jy die rede en die gevolg omgeruil? Dan klop die betekenis nie meer nie.

Hoe lank moet ’n opsomming wees?

Daar is geen enkele wet nie. Dit hang af van wie dit vra:

As jy geen grens het nie, werk met ’n vuisreël: ’n beduidende deel korter as die bron, en genoeg dat iemand wat die bron nooit gelees het nie, die hoofsaak verstaan. Hierdie is ’n riglyn, nie ’n reël van die AWS of van ’n universiteit nie.

Handige woorde vir ’n goeie opsomming

’n Opsomming lees vloeiend as die sinne mekaar aan die hand hou. Gebruik skakelwoorde wat die verband tussen die punte wys, sonder om meer te sê as wat die bron sê:

Skryf in die derde persoon en in die teenwoordige tyd as die bron dit so doen (“die skrywer sê”, “die artikel wys”). Moenie in die eerste persoon oorskakel nie. Laat die oorspronklike toon weg: ’n spottende of emosionele teks word in ’n opsomming sakliker weergegee.

Kontrolelys voor jy inhandig

• Staan my hoofgedagte in die eerste sin?
• Is al die kernpunte daar, in die volgorde van die bron?
• Is elke sin in my eie woorde, sonder lang stukke uit die teks?
• Het ek iets bygevoeg wat nie in die bron staan nie, soos my mening?
• Is die woordtelling binne die grens?
• Is die werkwoordstyd en persoon dieselfde dwarsdeur?
• Het ek die bron genoem as dit vir ’n opdrag by die universiteit is?
• Het ek die spelling en leestekens nagegaan?

Algemene foute

• Sinne uit die bron oorskryf. As jy slegs ’n paar woorde omruil, is dit nie ’n opsomming nie en by die universiteit kan dit as plagiaat tel. Sien wat is plagiaat?.
• Te veel besonderhede. Datums, name en voorbeelde sluip in. Vra: sal die leser die hoofsaak verstaan sonder dit?
• Eie mening. “Dit is ’n goeie artikel” hoort nie in ’n opsomming nie.
• Net die eerste paragraaf opsom. Die slotparagraaf bevat dikwels die gevolgtrekking.
• Punte in die verkeerde volgorde of verkeerd gekoppel. Oorsaak en gevolg kan omruil.
• Woorde nie getel nie. Tel die woorde werklik; moenie raai nie.

Gebruik by die universiteit en by die werk

By die universiteit is ’n opsomming dikwels deel van ’n geannoteerde bibliografie of ’n literatuuroorsig. Jy som die bron op, noem dan die bron in die styl wat jou departement vereis (byvoorbeeld Harvard of APA), en verduidelik hoe dit by jou onderwerp pas. By die werk is die tipe opsomming die uitvoerende opsomming bo-aan ’n verslag, of die kort samevatting van ’n lang e-posdraad. Hier is die lesers besig, dus kom die gevolgtrekking of aanbeveling eerste.

Hoe AdeptWrite jou kan help

Die teksopsommer neem jou teks en gee ’n opsomming in kolpunte, as ’n paragraaf of in een sin. Dit probeer net die idees gebruik wat in jou teks staan, maar dit is ’n KI-instrument en dit kan ’n punt uitlaat of verkeerd weergee. Lees die resultaat teen die bron en kry dit as konsep, nie as eindproduk nie. Die hulpmiddel verwerk tot 6 000 karakters per keer; vir langer tekste, deel dit op in dele.

Handig jy ’n opsomming in as jou eie werk, skryf dit self; ’n opsomming wat jy bloot gekopieer het, leer jou niks en kan teen jou tel. Gebruik die opsommer eerder om te kontroleer of jy die kernpunte reggekry het. Die woordeteller wys vinnig of jy binne die woordgrens bly. As jou sinne stram klink, help die herskryf-sinne-hulpmiddel, en die grammatikatoetser en speltoetser vang foute. Vir spelling is die Taalkommissie se Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) die gesag.

← Alle gidse