Wat is plagiaat? Betekenis, tipes en voorbeelde in Afrikaans

Plagiaat is om iemand anders se woorde, idees of werk as jou eie voor te hou, of om dit te gebruik sonder om die bron te noem. Dit sluit gekopieerde sinne, ’n parafrase sonder bronverwysing, outomaties vertaalde bronne en jou eie ou werk in. Universiteite het eie studentereëls, so lees joune.

Die kort antwoord

Plagiaat is om iemand anders se woorde, idees, data of werk as jou eie voor te hou, of om dit te gebruik sonder om die bron te noem. Die woord kom van die Latynse plagiarius, “ontvoerder”. In gewone Afrikaans sê mense ook “afskryf”, “afkyk” of “iemand anders se werk steel”.

Dit gaan nie net oor woordelikse kopiëring nie. Jy kan ook plagiaat pleeg deur ’n idee te parafraseer sonder om te sê waar dit vandaan kom, deur ’n Engelse bron met ’n vertaalprogram in Afrikaans om te sit, of deur dieselfde opdrag twee keer in te handig. Of dit opsetlik of per ongeluk gebeur, kan die uitkoms beïnvloed, maar dit keer nie noodwendig ’n klag nie. Die gevolge kan ernstig wees.

Hoe definieer Suid-Afrikaanse universiteite plagiaat?

Elke Suid-Afrikaanse universiteit stel eie studentereëls en ’n eie plagiaatbeleid op. Instellings soos Stellenbosch Universiteit, die Universiteit van Pretoria, die Noordwes-Universiteit en die Universiteit van die Vrystaat dek die onderwerp almal in hul dissiplinêre of akademiese-integriteitsreëls. Die presiese bewoording, die lys oortredings en die strawwe verskil van plek tot plek en verander met tyd. Daarom haal hierdie gids nie ’n beleid woordeliks aan nie.

Wat jy wel kan verwag, is dat die reëls die volgende gedagtes deel:

• Jy moet alle werk wat nie jou eie is nie, duidelik erken.
• Die erkenning geld vir woorde, idees, tabelle, beelde, data en rekenaarkode.
• Om werk van ’n ander student in te handig, met of sonder sy toestemming, word as ernstig beskou.
• Onkunde word gewoonlik nie as verskoning aanvaar nie, omdat die reëls aan studente beskikbaar gestel word.

Lees dus jou eie instelling se reëls en die opdragbeskrywing vir elke module. As jy nie seker is nie, vra jou dosent voordat jy inhandig, nie daarna nie.

Tipes plagiaat met Afrikaanse voorbeelde

Plagiaat kom in verskillende vorme voor. Die voorbeelde hieronder is self geskryf.

1. Direkte plagiaat (woordelikse kopiëring)

Jy kopieer sinne of paragrawe en laat dit lyk of jy dit geskryf het.

Bron: “Die Kaapse Vlakte se fynbos is een van die rykste plantekosisteme ter wêreld.” Plagiaat: Die Kaapse Vlakte se fynbos is een van die rykste plantekosisteme ter wêreld.

Dieselfde woorde, geen aanhalingstekens, geen bron. As jy die presiese woorde wil gebruik, sit hulle tussen aanhalingstekens en noem die bron.

2. Kopiëring uit Wikipedia en ander oop webbronne

Dit voel dalk onskuldig, want Wikipedia is vrylik beskikbaar. Maar “vrylik beskikbaar” beteken nie “mag as jou eie gebruik word nie”. ’n Paragraaf wat jy van die Afrikaanse Wikipedia afkopieer en plak, is net so ’n plagiaat soos een uit ’n boek. Gebruik dit as beginpunt om te leer, en verwys na die oorspronklike bronne wat daar genoem word.

3. Mosaïek- of lappieplagiaat

Jy neem frases uit verskeie bronne, ruil ’n paar woorde om en plak dit saam.

Bron: Die droogte het boere in die Karoo gedwing om hul kuddes te verklein. Mosaïek: Die droogte het plaasboere in die Karoo gedwing om hul troppe te verklein.

Slegs “boere” het “plaasboere” geword en “kuddes” het “troppe” geword. Die sinsbou en die gedagterigting is dieselfde. Dit is nie ’n regte parafrase nie. Hoe ’n goeie een lyk, verduidelik hoe om te parafraseer.

4. Parafrase sonder bronverwysing

Selfs wanneer jy die idee heeltemal in eie woorde en eie sinsbou skryf, bly dit iemand anders se idee. Sonder bronverwysing is dit plagiaat. Vergelyk:

• Sonder bron: Jongmense lees minder gedrukte boeke omdat skermtyd hul aandag verdeel.
• Met bron: Volgens Van der Merwe (2021) lees jongmense minder gedrukte boeke omdat skermtyd hul aandag verdeel.

Let wel: “Van der Merwe (2021)” is ’n verdigte voorbeeld. Gebruik altyd ’n werklike bron met die regte besonderhede. Meer hieroor in bronverwysing in Afrikaans.

5. Vertaalplagiaat

Dit is ’n tipe wat vir Afrikaanse studente besonder relevant is, omdat soveel akademiese bronne in Engels is. Jy vind ’n Engelse artikel, laat ’n vertaalprogram dit in Afrikaans omsit, en handig dit in sonder bron. Dit is plagiaat, al is geen enkele woord identies aan die oorspronklike nie. Die idees, die struktuur en die bewysvoering is steeds iemand anders s’n.

Dieselfde geld andersom: ’n Afrikaanse bron wat jy in Engels omsit, moet ook erken word. ’n Plagiaatprogram wat net woorde vergelyk, vang dit dalk nie, maar jou dosent kan dit steeds herken.

6. Selfplagiaat

Jy handig werk in wat jy reeds vir ’n ander module, ’n vorige jaar of ’n ander publikasie geskryf het, sonder om dit te sê. Dit klink vreemd, want dis tog jou eie werk. Die probleem is dat die opdrag verwag het dat jy nuwe werk lewer. Wil jy van jou vorige werk gebruik maak, vra eers toestemming en verwys na jou eie vroeëre dokument.

7. Toevallige (onopsetlike) plagiaat

Dit gebeur wanneer jy swak aantekeninge maak. Jy skryf ’n sin uit ’n bron neer sonder aanhalingstekens, dink later dis jou eie formulering, en gebruik dit in jou opstel. Die oplossing is gewoontes: skryf in jou aantekeninge elke keer die bron en bladsynommer neer, en gebruik aanhalingstekens vir alles wat woordeliks oorgeskryf is.

8. Samespanning en inhandiging van ander se werk

Jy laat ’n vriend, ’n familielid of ’n “opstelskrywer” jou werk doen, of jy gebruik ’n ander student se opdrag. Selfs ’n groepwerkopdrag wat bedoel was om individueel te wees, kan hier ingesluit word. Dit is gewoonlik die ernstigste tipe.

9. Kunsmatige intelligensie (KI)

As jy ’n KI-program ’n opdrag vir jou laat skryf en dit as jou eie werk inhandig, kan dit teen jou instelling se reëls wees. Sommige dosente laat KI-hulp toe vir spesifieke take, ander glad nie. Die reël is eenvoudig: lees die opdragbeskrywing en vra. As KI-hulp toegelaat word, sê dit eerlik en volg die aanwysings wat jou dosent gee. Meer oor hierdie tipe programme is te vinde in wat is ChatGPT?.

Hoe lyk dit regtig? ’n Voor-en-na-voorbeeld

Veronderstel jy skryf ’n opstel oor waterbesparing in Johannesburg en kom op hierdie (self geskrewe) bronsin af:

“Waterbeperkings dwing huishoudings om hul daaglikse verbruik te verminder, maar slegs deur bewusmaking kan die gewoontes werklik verander.”

Swak (plagiaat): Waterbeperkings dwing huishoudings om hul daaglikse verbruik te verminder, maar bewusmaking verander gewoontes.

Beter: Beperkings op waterverbruik is nie genoeg nie. Volgens Nel (2022, p. 14) moet mense eers verstaan hoekom hulle moet spaar voordat hul gedrag werklik verander.

In die tweede weergawe is die sinsbou nuut, die idee is duidelik aan die bron toegeskryf, en die bladsynommer is bygevoeg. (“Nel (2022)” is weer ’n verdigte voorbeeld.)

Gevolge van plagiaat

Die gevolge hang van die instelling en die ernstigheid af. Op skool kan ’n onderwyser jou nul gee vir die taak of ’n gesprek met jou ouers of die skoolhoof voer. Op universiteit kan dit wissel van ’n gesprek met die dosent, tot punte wat afgetrek word, tot ’n formele dissiplinêre verhoor. Ernstige gevalle kan tot skorsing lei, en dit kan op jou rekord verskyn. Hierdie gids noem geen syfers nie, want dit hang heeltemal van jou instelling af. Lees die studentereëls.

Buiten die formele straf is daar ’n stil gevolg: jy leer nie wat die opdrag jou wou leer nie.

Plagiaat of nie? ’n Vinnige kontrolelys

“Algemene kennis” is ’n grys gebied. As jy dit moes naslaan, noem die bron.

Hoe om plagiaat te vermy

1. Skryf bronne neer terwyl jy lees. Outeur, jaar, titel, uitgewer, bladsynommer.
2. Gebruik aanhalingstekens vir alles wat woordeliks oorgeskryf is.
3. Maak die bron toe wanneer jy parafraseer. Skryf uit die kop, kyk dan na of die betekenis klop.
4. Verwys na alles wat nie joune is nie, in die styl wat jou instelling eis (Harvard, APA of ’n huisstyl).
5. Begin vroeg. Haastige werk lei tot kortpaaie.
6. Toets jou werk voor jy inhandig, en vra by twyfel.

Hoe AdeptWrite jou kan help

AdeptWrite se plagiaattoetser vergelyk passasies uit jou teks (minstens 30 woorde, tot 6 000 karakters per keer) met oop aanlyn bronne (soos Wikipedia, ook die Afrikaanse uitgawe) en wys watter bronne deursoek is, saam met die ooreenstemmende gedeeltes. Dit is nie ’n bewys van oorspronklikheid nie. Dit deursoek nie betaalmuur-joernale of geslote studenteverslae-databasisse, soos dié wat universiteite self gebruik, nie. “Geen ooreenkoms gevind nie” beteken net dat dit nie in die deursoekte bronne gevind is nie. Net ’n paar kort frases uit jou teks word na die bronne gestuur om te soek.

Die parafraseerder kan ’n sin vir jou herskryf, maar jy moet die resultaat nagaan en self die bron noem. Die bronverwysingsgenerator bou verwysings in APA, MLA, Chicago, Harvard en IEEE. Die grammatikatoetser en speltoetser help jou om foute na die tyd uit te sorteer.

Algemene foute

• “Ek het dit in my eie woorde gesê, so dis myne.” Die idee is steeds van iemand anders.
• “Dis net Wikipedia.” Dit tel ook.
• “Dit is my eie ou werk.” Dit kan steeds selfplagiaat wees.
• “Die plagiaattoetser het niks gevind nie.” Dit is nie ’n waarborg nie.
• Bronne agterin lys, maar nie in die teks aanhaal nie. Elke idee moet by die plek waar jy dit gebruik, aan sy bron gekoppel wees.

Verder lees

Hoe jy ’n opsomming in eie woorde skryf, vind jy in hoe om ’n opsomming te skryf. Wil jy weet wat parafrasering presies is, lees wat is parafrasering?. Vir spelling en woordbetekenisse is die Taalkommissie se Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) die gesag, en die WAT help met betekenisse.

← Alle gidse