ਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ: ਪੈਰੇ ਦਾ ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਦਮ ਤੇ ਨਮੂਨੇ
ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪੈਰੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਪੜ੍ਹੋ, ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਚੁਣੋ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ। ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਨਾ ਜੋੜੋ।
ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ?
ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪੈਰੇ ਜਾਂ ਲੇਖ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋ। ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ, ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਨੁਕਤੇ ਚੁਣੋ, ਮੂਲ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਜੋੜੋ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਰ ਮੂਲ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਬਦ-ਹੱਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨੋ।
ਸਾਰ, ਭਾਵ-ਅਰਥ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਰਲ-ਗੱਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
| ਸ਼ਬਦ | ਮਤਲਬ | ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿੱਥੇ |
|---|---|---|
| ਸਾਰ | ਵਾਰਤਕ ਪੈਰੇ, ਲੇਖ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ | ਅਣਡਿੱਠੇ ਪੈਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਪਾਠ ਦਾ ਸਾਰ |
| ਭਾਵ-ਅਰਥ | ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਜਾਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣਾ | ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ |
| ਸੰਖੇਪ | ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸ਼ਬਦ | ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ |
ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਮੰਨੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ।
ਸਾਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭਾਵ-ਅਰਥ ਦੀ ਗਲਤੀ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ "ਸਾਰ" ਲਿਖਣ ਬੈਠ ਕੇ ਹਰ ਤੁਕ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਵ-ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਵ-ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਤੁਕ ਲਓ:
ਤੁਕ: ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੰਗਤ, ਤਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰੰਗਤ।
- ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ (ਕਮਜ਼ੋਰ): ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
- ਭਾਵ-ਅਰਥ (ਚੰਗਾ): ਬੰਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ-ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਚੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਭਾਵ-ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਈਡ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਸਾਰ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਛੇ ਕਦਮ
ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਪੈਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗਾਈਡ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣੇਗੀ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੀਰੀਅਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਵੀ ਲਿਜਾ ਸਕਣਗੇ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਦਮ 1: ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੋ
ਕਲਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੋ। ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਪੈਰਾ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਕਦਮ 2: ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ
ਇਸ ਪੈਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹੈ: ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਦਮ 3: ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤੇ ਚੁਣੋ
ਹਰ ਵਾਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ: "ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਅਧੂਰਾ ਰਹੇਗਾ?" ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੁਕਤਾ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਚਾਰ ਨੁਕਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ:
- ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ।
- ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
- ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੀਰੀਅਡ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਲਿਜਾ ਸਕਣਗੇ।
- ਹੋਰ ਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ।
"ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ" ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਵਰਗੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਦਮ 4: ਮੂਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ
ਮੂਲ ਪੈਰਾ ਢੱਕ ਦਿਓ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੁਕਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਲਿਖੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਾਕ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਦਮ 5: ਲੰਬਾਈ ਮਿਲਾਓ
ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਿਣੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਿਣੋ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਗਿਣਤੀ ਟੂਲ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਦਮ 6: ਜਾਂਚ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਪਰਖੋ
ਹੇਠਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ "ਹਾਂ" ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਨਿਯਮ
ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸਾਰ ਮੂਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਜਿੰਨਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਮੋਟੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਹੈ:
| ਮੂਲ ਪੈਰੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ | ਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸ਼ਬਦ (ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ) |
|---|---|
| 90 | 30 |
| 150 | 50 |
| 240 | 80 |
| 300 | 100 |
ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਹੱਦ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਮੰਨੋ। ਇਹ ਸਾਰਣੀ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਬੋਰਡ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਓ। ਨਮੂਨਾ ਪੈਰਾ ਲਗਭਗ 80 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸਾਰ 25 ਤੋਂ 30 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਾਰ ਬਨਾਮ ਚੰਗਾ ਸਾਰ
ਉਪਰਲੇ ਪੈਰੇ ਦੇ ਦੋ ਸਾਰ ਵੇਖੋ।
ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਾਰ: ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ: ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵਾਕ ਲਗਭਗ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਨਕਲ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ" ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਜੁੜ ਗਈ ਜੋ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਅਤੇ ਪੈਰੇ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ (ਪੀਰੀਅਡ, ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਲਿਜਾਣਾ, ਅਪੀਲ) ਗਾਇਬ ਹਨ।
ਚੰਗਾ ਸਾਰ: ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੀਰੀਅਡ ਮਿਲਣਗੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘਰ ਲਿਜਾ ਸਕਣਗੇ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ 30 ਕੁ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਰਾਇ ਨਹੀਂ। ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਸਰੋਤ ਦੱਸਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਇੱਥੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ਪੜ੍ਹੋ।
ਇੱਕ ਸਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ
ਇੱਕੋ ਪੈਰੇ ਦਾ ਸਾਰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ:
- ਇੱਕ ਵਾਕ (ਲਗਭਗ 20 ਸ਼ਬਦ): ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘਰ ਵੀ ਲਿਜਾ ਸਕਣਗੇ।
- ਪੈਰਾ (ਲਗਭਗ 30 ਸ਼ਬਦ): ਉੱਪਰ ਦਿੱਤਾ "ਚੰਗਾ ਸਾਰ"।
- ਨੁਕਤੇ: ਕਦਮ 3 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਚਾਰ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਰੂਪ ਚੁਣੋ।
ਸਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੂਚੀ
- ਕੀ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?
- ਕੀ ਸਾਰੇ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?
- ਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੰਮੇ ਟੁਕੜੇ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਗਏ?
- ਕੀ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜੁੜ ਗਈ?
- ਕੀ ਅੰਕ, ਨਾਂ ਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਮੂਲ ਵਾਂਗ ਸਹੀ ਹਨ?
- ਕੀ ਲੰਬਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਹੈ?
- ਕੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਠੀਕ ਹਨ (ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ, ਬਿੰਦੀ)? ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ
- ਪੈਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਹੀ ਚੁੱਕ ਲੈਣਾ। ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੇ ਵੇਰਵੇ ਭਰ ਦੇਣਾ। ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਸ਼ਬਦ ਕੱਟ ਕੇ ਗ਼ਲਤ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣਾ। ਲੰਬਾਈ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਾਕ ਅਧੂਰੇ ਨਾ ਛੱਡੋ।
- ਕਾਲ ਤੇ ਪੁਰਖ ਬਦਲ ਦੇਣਾ। ਸਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇੱਕੋ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਜੋੜਨਾ। "ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ" ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
- ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਾਰ ਤੇ ਭਾਵ-ਅਰਥ ਰਲਾ ਦੇਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਟੂਲ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਟੂਲ ਪੇਸਟ ਕੀਤੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਸਾਰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਨੁਕਤੇ, ਪੈਰਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਕ। ਇਹ ਇੱਕ ਏਆਈ ਮਾਡਲ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਤ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 6,000 ਅੱਖਰਾਂ ਤੱਕ ਲਿਖਤ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਵਰਤੋ:
- ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਾਪੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਨਤੀਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਤਲਬ ਖਿਸਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪੀਡੀਐੱਫ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਪੇਸਟ ਕੀਤੀ ਲਿਖਤ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਸਾਰ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਟੂਲ ਦਾ ਸਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਲਾਓ ਕਿ ਕੋਈ ਨੁਕਤਾ ਰਹਿ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਟੂਲ ਦਾ ਸਾਰ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਠੀਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਕ ਛੋਟਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਟੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕੰਮ, ਯਾਨੀ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਗਾਈਡ ਪੜ੍ਹੋ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਹੁਨਰ ਨਹੀਂ। ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਨੋਟ, ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲੈਕਚਰ ਜਾਂ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨੋਟ, ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਲੰਮੀ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ, ਇਹ ਸਭ ਇਸੇ ਹੁਨਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ: ਪੜ੍ਹੋ, ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਚੁਣੋ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਲਿਖੋ।
ਟੂਲ ਅਜ਼ਮਾਓ
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਪੈਰੇ ਦਾ ਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਦਾ ਹੈ?
ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਚੁਣੋ। ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਲਿਖੋ, ਮੂਲ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਪਰਖੋ। ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਨਾ ਜੋੜੋ।
ਸਾਰ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪੈਰੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 50 ਸ਼ਬਦ। ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਹੱਦ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਮੰਨੋ।
ਸਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵ-ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰਤਕ ਪੈਰੇ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ-ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਕੀ ਸਾਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਟੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਨੁਕਤਿਆਂ, ਪੈਰੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਖਰੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਾਪੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਨਤੀਜਾ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੋਧੋ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਾਈਡਾਂ
- ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ — ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਇਹ …
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ — ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਲਈ ਸਰੋਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਲੁਕਾ ਦਿਓ, ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਮਿਲਾਓ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣਾ…
- ਲੇਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ: ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਤੇ ਕਦਮ — ਲੇਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਆਵੇਗਾ। ਸਕੂਲੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਹਾਵਤ ਜਾਂ ਤੁਕ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ…
- ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੇ ਨਿਯਮ: ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ, ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਨੁਕਤਾ — ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਭੁੱਲਾਂ ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ-ਬਿੰਦੀ, ਨੁਕਤੇ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਸਿਹਾਰੀ-ਬਿਹਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਈਡ ਹਰ ਨ…