ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ (ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ) ਕੀ ਹੈ? ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਗਾਈਡ

ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸਰੋਤ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੂਬਹੂ ਨਕਲ, ਅਨੁਵਾਦ ਚੁਰਾਉਣਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਚਾਅ: ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ।

ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਕੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ

ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਤਲਬ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਨਕਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਵਿਚਾਰ, ਦਲੀਲ, ਅੰਕੜੇ, ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ ਸਰੋਤ ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਵਰਤਣੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੱਸਣਾ ਗਲਤ ਹੈ।

ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਅਮਲੀ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਜੋ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ, ਅਖ਼ਬਾਰ, ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਵੀਡੀਓ, ਸਹਿਪਾਠੀ ਜਾਂ ਏਆਈ ਟੂਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਨਿਯਮ ਪੜ੍ਹਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਆਪ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਛਪੀ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਾਪ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ

ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਾ ਲੇਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਿਪਕਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ।

ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਨਾਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਹਨ; ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ਗਲਤ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਠੀਕ ਕੀ

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪਾਠ ਇਸ ਗਾਈਡ ਲਈ ਆਪ ਘੜੇ ਗਏ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।

1. ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਨਕਲ

ਨਮੂਨਾ ਮੂਲ ਪਾਠ (ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚੋਂ): "ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹਰ ਸਾਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਬਦਲਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ।"

ਗਲਤ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹ ਸਤਰ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਪਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ।

ਠੀਕ (ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਤੇ ਹਵਾਲਾ): ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਕ ਭੂਮੀ-ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਬਦਲਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ (ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਨਾਂ, ਲੇਖਕ, ਤਾਰੀਖ਼)।

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸਤਰ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਤੇ ਸਰੋਤ ਦਿਓ। ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਕਦਮ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਵਿੱਚ ਹਨ।

2. ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣੇ

ਮੂਲ: "ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।"

ਗਲਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼: "ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।" ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ, ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਬਣਤਰ ਉਹੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਬਦਲੇ ਹਨ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੀ ਨਕਲ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਠੀਕ: ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਦਿਓ: "ਇੱਕ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੋਚ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਹੁਨਰ ਇਕੱਠੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਸਰੋਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ)।"

3. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਲਿਖ ਦੇਣਾ ਵੀ ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰੋਤ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਵਿਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਤਰੀਕਾ: ਅਨੁਵਾਦ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਲਿਖੋ, ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

4. ਸਹਿਪਾਠੀ ਦੀ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ

ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਨੋਟਸ ਲੈ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫਸ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ "ਮਦਦ" ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਂਝਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ।

ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਚੋਰੀ (ਸਵੈ-ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ)

ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਹੀ ਲਿਖਤ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣਾ ਵੀ ਮਸਲਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਜਾਂ ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਰਤਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ:

• ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਨਿਗਰਾਨ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲਵੋ;
• ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ;
• ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖੋ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿਪਕਾਓ ਨਾ।

ਖੋਜ-ਛਾਪਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ: ਇੱਕੋ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਦੋ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਛਪਵਾਉਣਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨੈਤਿਕ ਉਲੰਘਣਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਹਰ ਸਾਂਝ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:

• ਆਮ ਗਿਆਨ, ਜਿਵੇਂ "ਪੰਜਾਬੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ" ਜਾਂ "ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ";
• ਕਹਾਵਤਾਂ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ;
• ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ, ਸਰਵੇਖਣ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬੇ;
• ਸਹੀ ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਹਵਾਲੇ ਸਮੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸਿੱਧਾ ਉਦਾਹਰਣ।

ਕੀ "ਆਮ ਗਿਆਨ" ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਆਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੋਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।

ਨਤੀਜੇ: ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਸਜ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭਵ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਹਨ: ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਰ ਅੰਕ, ਚੇਤਾਵਨੀ, ਕੰਮ ਮੁੜ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਕਾਰਵਾਈ। ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਜਾਂ ਥੀਸਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਚੈੱਕਲਿਸਟ

1. ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹੋ। ਜੋ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅਜੇ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ।
2. ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੋਤ ਲਿਖੋ। ਹਰ ਨੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਨਾਂ, ਲੇਖਕ, ਤਾਰੀਖ਼ ਤੇ ਪੰਨਾ ਲਿਖੋ।
3. ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇ ਲਾਓ। ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਹੂਬਹੂ ਉਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਲ-ਮਿਲ ਨਾ ਜਾਣ।
4. ਕਿਤਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖੋ। ਸਰੋਤ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਯਾਦ ਤੋਂ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੱਥ ਠੀਕ ਕਰੋ।
5. ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ। ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਉਤਾਰਾ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ੈਲੀ (APA, MLA ਆਦਿ) ਮੰਗੇ, ਉਹੀ ਵਰਤੋ; ਹਵਾਲਾ ਜਨਰੇਟਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6. ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਜੋੜੋ। ਸਰੋਤ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਿਖੋ; ਇਹ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
7. ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਹਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
8. ਨਿਯਮ ਪੁੱਛੋ। ਏਆਈ ਟੂਲਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਜਵਾਬ ਲਵੋ।

ਚੋਰੀ ਜਾਂਚ ਟੂਲ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ

ਚੋਰੀ ਜਾਂਚ ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਵਾਕੰਸ਼ ਚੁਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਖੋਜੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 6,000 ਅੱਖਰ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ; ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਛੋਟੇ ਖ਼ਾਸ ਵਾਕੰਸ਼ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ:

• 0 % ਦਾ ਮਤਲਬ "100 % ਮੌਲਿਕ" ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਖੋਜੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।
• ਇਹ ਸਾਰਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਹੀਂ ਖੰਘਾਲਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਆਰਕਾਈਵ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦ ਡੇਟਾਬੇਸ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਟੂਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
• ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਨਕਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੀ ਫੜੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਨਤੀਜਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
• ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਚੋਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾਈ ਗਈ ਲਿਖਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੂਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਮੇਲ ਵਾਲਾ ਟੂਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦਾ।
• ਮੇਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ। ਸਹੀ ਹਵਾਲੇ ਵਾਲਾ ਉਤਾਰਾ ਵੀ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਤੀਜਾ ਆਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰੋ।

ਇਸ ਲਈ ਟੂਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਤ-ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋ, ਇਜਾਜ਼ਤ-ਪੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਆਪਣੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਏਆਈ ਤੇ ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ

ਏਆਈ ਦੀ ਲਿਖੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਚੋਰੀ ਜਾਂਚ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦੀ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਏਆਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਦੱਸਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਬੇਈਮਾਨੀ ਗਿਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਏਆਈ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਪੁੱਛੋ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਦੱਸੋ। ਏਆਈ ਡਿਟੈਕਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹਾਲੇ ਮਾਪੀ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਇਸ ਦੇ ਸਕੋਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕੱਲੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ChatGPT ਕੀ ਹੈ ਗਾਈਡ ਵੇਖੋ।

ਆਮ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ

• "ਮੈਂ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਉਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਨਹੀਂ। ਹਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਲੰਮੇ ਉਤਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ।
• "ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਕਈ ਅਦਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਨਤਾ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
• "ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਵਿਚਾਰ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• "ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ, ਸਰੋਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?" ਮੁਫ਼ਤ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਹਿ ਸਕਣਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਨੁਕਤੇ

ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸੇ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਛਪਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਮੂਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਓ। ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਪੀਡੀਆ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਅੱਧਕ, ਟਿੱਪੀ ਤੇ ਨੁਕਤੇ ਦੀਆਂ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਵੇਖ ਲਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਸਾਫ਼ ਲਿਖੇ ਜਾਣ।

ਸੰਖੇਪ

ਪਲੇਜੀਅਰਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਤਰੀਕਾ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹਨ: ਸਰੋਤ ਲਿਖਦੇ ਚੱਲੋ, ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਸ਼ਬਦ-ਬ-ਸ਼ਬਦ ਉਤਾਰਾ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ। ਟੂਲ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹੈ। ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਪੈਰਾਫ੍ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ਪੜ੍ਹੋ।

← ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ