Paano Mag-paraphrase sa Tagalog Nang Hindi Nangongopya

Ang tamang paraphrase ay pagsasabi ng ideya ng sanggunian sa sarili mong salita at ayos ng pangungusap, nang hindi nababago ang kahulugan, at may banggit pa rin ng pinagkunan. Basahin hanggang maintindihan, itago ang teksto, isulat mula sa isip, ihambing, at i-cite. Ipinapakita ng gabay na ito ang mga teknik sa Tagalog, may mga halimbawa at pagsasanay na may sagot.

Maikling sagot

Ang paraphrase ay pagsasabi muli ng ideya ng ibang awtor sa sarili mong salita at sarili mong ayos ng pangungusap, nang hindi nababago ang kahulugan. Kahit buong-buo mo itong naibahin, kailangan pa ring banggitin ang pinagkunan. Ang mga hakbang: basahin hanggang maintindihan, itago ang teksto, isulat mula sa isip, ihambing sa orihinal, at i-cite. Hindi sapat ang pagpapalit lang ng ilang salita, dahil nakikita pa rin sa magkatulad na ayos ng pangungusap na kinopya ito.

Kung nagsusulat ka ng thesis, term paper o research paper, ito ang pinakamahalagang kasanayan para maiwasan ang plagiarism. Tatalakayin dito kung anong mga teknik ang epektibo sa Tagalog, kailan delikado ang bawat isa, at paano mo susuriin ang resulta.

Limang hakbang ng ligtas na paraphrase

1. Basahin hanggang maintindihan. Kung hindi mo pa maipaliwanag nang pasalita ang laman, huwag ka pang magsulat. Ang paraphrase na walang pag-unawa ay laging pumapalpak.
2. Itago ang sanggunian. Kapag nakatingin ka sa orihinal, halos tiyak na susundan mo ang ayos nito.
3. Isulat mula sa isip. Isulat ang pangunahing ideya na parang ipinapaliwanag mo ito sa kaklase o kasamahan sa trabaho.
4. Ihambing sa orihinal. Tatlo ang titingnan: pareho ba ang kahulugan, buo ba ang mga teknikal na termino, at iba na ba ang ayos ng pangungusap.
5. I-cite ang pinagkunan. Ilagay ang awtor, taon at pahina ayon sa istilong hinihingi ng paaralan, at isama sa talasanggunian. May hiwalay na gabay tungkol sa bibliograpiya at talasanggunian.

Ang halimbawang talata sa gabay na ito

Iisang talata ang gagamitin natin sa lahat ng teknik. Likhang halimbawa lamang ito para sa pagsasanay, hindi sipi mula sa tunay na aklat o pag-aaral, at kathang-isip din ang awtor at taon.

Ang labis na paggamit ng social media ng mga kabataan ay nagpapababa ng kanilang konsentrasyon sa pag-aaral. Mas madaling nagagambala ang mga estudyanteng matagal na nasa social media, kaya bumababa ang kanilang marka sa paaralan. (Santos, 2021, p. 14)

Ang dapat iwasan: pagpapalit lang ng salita

Ito ang madalas na lumalabas kapag kasingkahulugan lang ang binago:

Ang sobrang paggamit ng social media ng mga kabataan ay nagbabawas ng kanilang pokus sa pag-aaral. Mas madaling naaabala ang mga mag-aaral na matagal sa social media, kaya bumababa ang kanilang grado sa paaralan.

Pareho ang ayos ng bawat pangungusap; apat o limang salita lang ang napalitan. Tinatawag itong patchwriting (tagpi-tagping pagsulat). Madali itong mapansin ng guro o adviser at ng software na naghahambing ng teksto. Ang mga teknik sa ibaba ang alternatibo.

Teknik 1: Suriin ang kasingkahulugan bago palitan

Hindi laging magkapareho ang dalawang salitang magkamukha ng kahulugan. Magkaiba ang antas ng pormalidad, bigat at saklaw nila. Hanapin ang salita sa Diksiyonaryo ng Wikang Filipino ng KWF at sa Kasingkahulugan bago ka magpasya.

Tuntunin: magpalit lang ng salita sa mga karaniwang salita, hindi sa mga termino ng disiplina. At huwag palitan ang wastong anyo ng baybay ng anyong pang-text, gaya ng pwede para sa puwede. Sundin ang Ortograpiyang Pambansa ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF); puwedeng i-scan ang draft sa Spell Checker Tagalog para mahuli ang mga ito.

Teknik 2: Baguhin ang pokus ng pandiwa

Ito ang teknik na pinakamalakas sa Tagalog, at wala itong eksaktong katumbas sa English. Sa Filipino, ang pandiwa ay nagbabago ng anyo ayon sa pokus, ibig sabihin kung aling bahagi ng pangungusap ang paksa: ang tagaganap (aktor), ang layon, ang lugar, ang kagamitan, ang dahilan at iba pa. Kapag nagpalit ka ng pokus, awtomatikong nagbabago ang ayos at ang mga panandang ang, ng at sa.

Isinasagawa ito sa ating halimbawa:

• Orihinal: Nagpapababa ang labis na paggamit ng social media ng konsentrasyon ng mga kabataan sa pag-aaral.
• Binago ang pokus: Ang konsentrasyon ng mga kabataan sa pag-aaral ay napapababa ng labis na paggamit ng social media.

Mag-ingat sa dalawang bagay. Una, hindi sapat ang mekanikal na pagpapalit ng mag- sa -in kung hindi babaguhin ang mga panandang ng at ang nang tama. Ikalawa, sa mga seksyong paraan o metodolohiya, karaniwang gamit ang pokus sa layon (sinuri, ipinamahagi, tinipon) dahil ang proseso ang binibigyang-diin. Huwag naman itong gawing sobra sa buong papel. Tingnan ang hiwalay na gabay sa pokus ng pandiwa.

Teknik 3: Ayusin ang ayos ng pangungusap

May dalawang ayos ang pangungusap sa Filipino. Sa karaniwang ayos, nauuna ang panaguri bago ang paksa (Mahalaga ang pagtulog.). Sa di-karaniwang ayos, nauuna ang paksa at ginagamit ang panandang ay (Ang pagtulog ay mahalaga.). Nakapagbabago ito ng tunog ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan.

• Karaniwan: Humihina ang pokus ng estudyanteng puyat sa klase.
• Di-karaniwan: Ang pokus ng estudyanteng puyat sa klase ay humihina.

Mahina itong teknik kung mag-isa lang. Pagsamahin ito sa pagbabago ng pokus o sa paghati ng pangungusap. Gamitin din ito nang may hinay: kapag puro ay ang bawat pangungusap, pumapangit ang daloy.

Teknik 4: Hatiin o pagdugtungin ang mga pangungusap

Ang mahabang pangungusap na may maraming sugnay ay puwedeng hatiin.

• Orihinal: Madalas mahuli sa unang klase ang mga estudyanteng kulang sa tulog kaya naiiwan sila sa aralin at hindi nila nakukuha ang inaasahang marka.
• Hinati: Madalas mahuli sa unang klase ang mga estudyanteng kulang sa tulog. Bunga nito, naiiwan sila sa aralin at hindi nakukuha ang inaasahang marka.

Kapag naghahati, magdagdag ng pang-ugnay na naghahayag ng ugnayan ng mga ideya, gaya ng bunga nito, bukod dito, gayunman at samantala. Huwag palitan ang lohika: hindi magkapareho ang kaya (resulta) at dahil (sanhi). May hiwalay na gabay sa mga pang-ugnay sa Filipino.

Teknik 5: Gawing pangngalan ang pandiwa

Sa Tagalog, nagagawang pangngalan ang pandiwa sa pamamagitan ng panlaping gaya ng pag-, pagka-, -an at pag-...-an. Binabago nito ang istruktura ng buong pangungusap.

• Orihinal: Gumagamit nang labis ng social media ang mga kabataan, kaya bumababa ang kanilang konsentrasyon.
• Binago: Ang pagbaba ng konsentrasyon ng mga kabataan ay iniuugnay sa labis na paggamit ng social media.

Huwag lumampas sa isa o dalawa sa bawat pangungusap. Ang sobrang daming pangngalang hango sa pandiwa, tulad ng pagsasagawa ng pagsusuri sa pagpapatupad, ay nagpapabigat sa pagbasa.

Pagsasama ng mga teknik: mula sa orihinal hanggang sa magandang paraphrase

Gamitin natin ngayon ang tatlong teknik nang sabay: pagbabago ng pokus, paggawa ng pangngalan, at paghati ng pangungusap.

Ayon kay Santos (2021, p. 14), iniuugnay ang pagbaba ng konsentrasyon ng mga kabataan sa pag-aaral sa labis na paggamit nila ng social media. Madaling naaabala ang mga estudyanteng matagal na nakababad dito. Bunga nito, humihina rin ang kanilang marka sa paaralan.

Subukan sa tatlong tanong:

1. Pareho ba ang kahulugan? Oo. Nanatili ang ugnayan ng social media, konsentrasyon at marka.
2. Buo ba ang mga termino? Oo. Nanatili ang social media at konsentrasyon.
3. Iba na ba ang ayos? Oo. Nagbago ang pokus, anyo ng salita at bilang ng pangungusap.

Isang babala: ang iniuugnay sa ay mas mahina kaysa sa nagpapababa. Kung sanhi-at-bunga ang sinasabi ng sanggunian, huwag mo itong gawing simpleng ugnayan lamang. Kung ugnayan lang ang sinasabi ng pag-aaral, huwag mo namang gawing sanhi. Ang pagbabago ng lakas ng pahayag ay maling pagbanggit.

Ang hindi dapat baguhin

• Teknikal na termino at pangalan. Hindi pinapalitan ng kasingkahulugan ang regression analysis, Likas-Kayang Pag-unlad o Republic Act 10173. Puwede mong ipaliwanag ang termino, pero huwag itong palitan.
• Numero, petsa at yunit. Kopyahin nang maingat at i-check ulit pagkatapos magsulat. Isulat ang pera sa lokal na anyo, halimbawa ₱12,500.
• Opisyal na depinisyon at teksto ng batas. Mas mabuting direktang sipiin ang mga ito, nasa panipi at may numero ng seksiyon, kaysa i-paraphrase.
• Lakas ng pahayag. Magkaiba ang maaaring, malamang at napatunayan.
• Wastong baybay. Huwag palitan ang puwede ng pwede, o ang kuwento ng kwento, para lang magmukhang naiba.
• Mga Taglish na kataga ng orihinal. Kung Taglish ang sanggunian, pumili ng malinaw na pormal na anyo sa sarili mong teksto, pero huwag baguhin ang mismong terminong teknikal sa wikang ginagamit sa disiplina.

Bakit kailangan pa ring mag-cite

Ang paraphrase ay nagbabago ng salita, hindi ng pinagmulan ng ideya. Sa pananaliksik sa mga unibersidad sa Pilipinas, karaniwang hinihingi ang APA (kasalukuyang ika-7 edisyon) o ang istilong itinakda ng kolehiyo, kaya tingnan ang manwal ng thesis ng paaralan o kolehiyo mo. Halimbawa sa APA: Santos (2021) ay nagsabi na... o (Santos, 2021, p. 14). Ang parapraseng walang banggit ay plagiarism pa rin kahit ibang-iba na ang bawat salita. Basahin ang ano ang plagiarism at paano iwasan ang plagiarism para sa buong larawan, at ang footnote at endnote kung footnote ang hinihingi ng guro mo sa Filipino o Araling Panlipunan.

Kung English ang sanggunian

Marami sa mga pananaliksik sa Pilipinas ang gumagamit ng mga journal sa English. Dalawang hakbang ito, hindi isa: pag-unawa at pagsasalin, saka paraphrase. Ang salita-por-salitang salin ay madalas magbunga ng pangungusap na parang English na nakadamit-Tagalog (halimbawa, sobrang pasibo o sobrang haba). Unawain muna ang punto, isulat ito sa natural na Filipino, at banggitin ang orihinal na awtor. Kung ikaw mismo ang nagsalin ng sipi, sabihin iyon. Ang English to Tagalog Translator ay puwedeng pagkunan ng unang bersiyon, pero rebisahin ito at i-paraphrase pa rin.

Mga karaniwang pagkakamali

• Pagpapalit lang ng salita nang hindi gumagalaw ang ayos (patchwriting).
• Pagbabago ng kahulugan dahil sa maling kasingkahulugan.
• Paglimot mag-cite sa dulo ng mahabang talata. Bawat hiram na ideya ay nangangailangan ng pananda.
• Pag-paraphrase nang hindi nauunawaan, kaya kapag tinanong sa depensa ay hindi mo maipaliwanag.
• Paghalo ng Tagalog at English nang walang dahilan sa pormal na papel, o paggamit ng pang-usap na anyo (pwede, kasi) sa akademikong sulatin.
• Pagpapalit ng teknikal na termino.

Pagsasanay na may sagot

Gawin muna nang hindi sumisilip sa sagot. Maaaring tama rin ang ibang bersiyon basta buo ang kahulugan at may banggit.

Gawain 1. Palitan ang pokus: Sinuri ng mga mag-aaral ang kalidad ng tubig sa ilog ng kanilang barangay.

Gawain 2. Hatiin ang pangungusap: Maraming magsasakang hindi nakapagtanim sa tamang panahon dahil sa pagkaantala ng ulan kaya bumaba ang ani at kumaunti ang kanilang kinita.

Gawain 3. Alamin kung bakit patchwriting ang sumusunod at ayusin. Orihinal: Mahalaga ang maagang pagbabasa sa paghubog ng talasalitaan ng bata. Paraphrase: Importante ang maagang pagbabasa sa paghubog ng bokabularyo ng bata.

Sagot

1. Ang kalidad ng tubig sa ilog ng kanilang barangay ay sinuri ng mga mag-aaral. O kaya, kung tagaganap ang pokus: Nagsuri ang mga mag-aaral ng kalidad ng tubig sa ilog ng kanilang barangay.
2. Maraming magsasaka ang hindi nakapagtanim sa tamang panahon dahil naantala ang ulan. Bunga nito, bumaba ang kanilang ani at kumaunti ang kinita.
3. Pareho ang ayos at dalawang salita lang ang napalitan (mahalaga tungong importante, talasalitaan tungong bokabularyo). Pagsasaayos: Natutulungan ang bata na lumawak ang talasalitaan kapag maaga siyang nasanay magbasa (Awtor, taon). Nagbago ang ayos, buo ang kahulugan, at may banggit.

Paggamit ng mga tool ng AdeptWrite nang tapat

• Ang Paraphrasing Tool Tagalog ay nagsusulat muli ng teksto sa pitong mode: Karaniwan, Pormal, Kaswal, Akademiko, Malikhain, Paikliin at Pahabain. Para sa papel pang-eskuwela, piliin ang Akademiko. Gumagamit ito ng AI at hanggang 6,000 karakter ang kaya sa bawat takbo. Ituring ang resulta bilang draft: suriin ang kahulugan, siguraduhing hindi nagbago ang mga teknikal na termino, at magdagdag ng citation. Hindi nito pinapalitan ang pag-unawa mo at hindi nito inaalis ang pangangailangang banggitin ang sanggunian.
• Ang Plagiarism Checker Tagalog ay naghahambing ng teksto mo sa mga bukas na sanggunian gaya ng Wikipedia at mga open-access na papel, at ipinapakita kung aling mga sanggunian talaga ang hinanap at kung aling bahagi ang tumugma. Kailangan ng hindi bababa sa 30 salita at hanggang 6,000 karakter. Ang marka ay bilang ng tumugmang salita na hinati sa kabuuang salita. Ang 0 porsiyento ay nangangahulugang walang tumugma sa mga hinanap na sanggunian, hindi garantiya ng pagka-orihinal, at hindi ito katulad ng Turnitin o ng saradong database ng paaralan.
• Ang Kasingkahulugan ay nagbibigay ng mga kandidatong salita; ikaw pa rin ang magpapasya kung alin ang tama.
• Ang Spell Checker Tagalog ay tumutulong tiyaking tama ang baybay ng na-paraphrase mong teksto, batay sa Ortograpiyang Pambansa.
• Ang Citation Generator ay gumagawa ng entry sa APA 7, MLA 9, Chicago, Harvard at IEEE; i-check pa rin ito sa manwal ng paaralan mo.

Listahan bago ipasa

1. Pareho ang kahulugan at lakas ng pahayag ng sanggunian.
2. Buo ang mga teknikal na termino, pangalan at numero.
3. Hindi na kapareho ng sanggunian ang ayos ng mga pangungusap.
4. Walang magkakasunod na salitang eksaktong kapareho ng orihinal, maliban sa termino at sipi na nasa panipi.
5. May citation sa loob ng teksto at sa talasanggunian.
6. Naitama ang baybay at bantas ayon sa KWF.
7. Naipaliliwanag mo ang laman nang hindi tumitingin sa teksto.

← Lahat ng gabay