Paano Iwasan ang Plagiarism sa Thesis, Research Paper at Sanaysay

Maiiwasan ang plagiarism sa pamamagitan ng pagtatala ng sanggunian habang nagbabasa, paggamit ng panipi sa tuwirang sipi, pagsulat ng paraphrase mula sa pag-unawa at pagbanggit pa rin sa pinagmulan, at pagsuri ng sitasyon bago magpasa. Ang resulta ng plagiarism checker ay gabay lamang sa pagrerebisa, hindi hatol, kaya ikaw pa rin ang magpapasya.

Maikling sagot

Para maiwasan ang plagiarism, gawin ang apat na bagay: itala ang pinagmulan ng bawat nabasa mo sa mismong sandali ng pagbasa, lagyan ng panipi at banggit ang bawat tuwirang sipi, isulat sa sarili mong pananalita at banggitin pa rin ang bawat ideyang galing sa iba, at suriin ang buong papel bago ipasa. Hindi ito nangangailangan ng talino kundi ng sistema. Karamihan ng aksidenteng plagiarism ay nanggagaling sa magulong tala, hindi sa masamang intensiyon.

Kung hindi mo pa tiyak kung ano ang plagiarism, basahin muna ang Ano ang Plagiarism?. Dito, nakatuon tayo sa mga gawing magagamit mo sa thesis, research paper, sanaysay at ulat.

Gawi 1: Itala ang sanggunian habang nagbabasa

Ang pinakamalaking sanhi ng problema ay ang pagkopya ng pangungusap sa notes at pagkalimot kung saan galing. Pagkalipas ng dalawang linggo, hindi mo na matatandaan kung iyon ay sipi, buod o sarili mong ideya.

Gumawa ng simpleng talaan, sa spreadsheet o notebook, na may mga hanay na ito:

Ang hanay na Uri ng tala ang pinakamahalaga. Kung sipi, ilagay agad ang panipi sa notes. Kung paraphrase, isulat mo ito nang hindi nakatingin sa orihinal. Kung sarili mong komento, lagyan ng tatak na iyon ay iyo, para hindi ito mapagkamalang galing sa iba.

Gawi 2: Alamin kung kailan kailangan ng banggit

Kailangan ng banggit ang:

• tuwirang sipi (salita-por-salita)
• paraphrase o buod ng ideya ng iba
• datos, estadistika, petsa at tiyak na bilang
• larawan, talahanayan, tsart at iba pang biswal
• natatanging teorya, modelo o paraan na likha ng iba
• sipi na nakuha mo lang mula sa ibang awtor (ikalawang pinagmulan)

Hindi na kailangan ang banggit para sa tunay na karaniwang kaalaman, gaya ng "Maynila ang kabisera ng Pilipinas." Pero ang tiyak na bilang ng populasyon, halimbawa, ay galing sa isang opisyal na ulat at dapat banggitin, kasama ang taon ng datos. Kung nag-aalangan, banggitin.

Gawi 3: Gamitin nang tama ang tuwirang sipi

Ang sipi ay para sa mga pagkakataong ang eksaktong pananalita ang mahalaga: kahulugang legal, kilalang pahayag, o pangungusap na mahirap isulat nang mas maayos. Hindi ito dapat ang pangunahing laman ng papel mo.

Mga hakbang:

1. Kopyahin nang eksakto, kasama ang bantas.
2. Ilagay sa panipi ("...") kung maikli, o sa hiwalay na bloke kung mahaba. Sundin ang istilo ng gabay ng paaralan mo tungkol sa haba kung kailan gagamit ng bloke.
3. Idagdag agad ang sitasyon sa loob ng teksto, hal. (Reyes, 2020, p. 12).
4. Ipaliwanag sa sariling salita kung bakit mahalaga ang siping iyon. Huwag hayaang mag-isa ang sipi.

Halimbawa:

Ayon kay Reyes (2020), "ang wika ay hindi lamang kasangkapan ng komunikasyon kundi salamin din ng kultura" (p. 12). Ipinapakita nito na ang pagpili ng salita sa panayam ay may kaakibat na pagpapahalaga ng pamayanan.

Ang unang pangungusap ay sipi; ang ikalawa ay sarili mong pagsusuri.

Gawi 4: Mag-paraphrase mula sa pag-unawa, hindi mula sa pangungusap

Ang paraphrase ay hindi pagpapalit ng ilang salita. Ito ay pagpapahayag ng parehong ideya sa bagong balangkas at sariling pananalita, at may banggit pa rin.

Mga hakbang:

1. Basahin ang talata hanggang maintindihan mo.
2. Isara ang pinagkunan o ilayo ang tingin.
3. Isulat ang ideya mula sa memorya o sa tala mo, gaya ng pagpapaliwanag mo sa kaklase.
4. Ihambing sa orihinal: tama ba ang kahulugan? Hindi ba halos pareho ang balangkas?
5. Idagdag ang banggit.

Halimbawa:

Orihinal: "Malaki ang ginagampanan ng pamilya sa paghubog ng pagpapahalaga sa pag-aaral ng mga kabataan sa mga komunidad sa lalawigan."

Mali (pinalitan lang ang ilang salita): Malaki ang papel ng pamilya sa paghubog ng pagpapahalaga sa pag-aaral ng mga kabataan sa mga pamayanan sa probinsiya.

Mas mainam (bagong balangkas, may banggit): Sa mga lalawigan, ang mga magulang at kamag-anak ang unang nagtuturo sa kabataan na pahalagahan ang pag-aaral (Cruz, 2019).

Para sa mas detalyadong tulong, basahin ang Paano Mag-paraphrase. Puwede mo ring subukan ang Paraphrasing Tool Tagalog para makakita ng ibang paraan ng pagsasabi, pero tandaan: ang tool ay nagbibigay lamang ng mungkahi. Ikaw ang titiyak na hindi nagbago ang kahulugan at ikaw ang maglalagay ng banggit.

Gawi 5: Magbanggit sa mga lokal na batis at sa tamang istilo

Ang pagiging lokal ng sanggunian ay nagpapalakas ng papel. Halimbawa:

• Batas: banggitin ang pamagat, numero at taon, gaya ng Republic Act No. 8293 (Intellectual Property Code of the Philippines, 1997) kung may kinalaman ito sa paksa.
• Ulat ng ahensiya: kung gagamit ka ng datos mula sa Philippine Statistics Authority o iba pang ahensiya, ilagay ang pamagat ng ulat, taon at link.
• Journal at aklat: itala ang awtor, taon, pamagat, tagapaglathala at pahina.
• Panayam at sarbey na ikaw ang gumawa: ilarawan ang pamamaraan; huwag ipalagay na hiram ang sarili mong datos.

Karaniwang APA ang hinihingi, ngunit hindi pare-pareho ang gabay ng bawat unibersidad at departamento. Tingnan ang sariling manwal ng thesis o tanungin ang adviser kung aling edisyon at anong pagbabago ang sinusunod. Kung kailangan mo ng tulong sa pag-aayos ng entry, ang Citation Generator ay may APA 7, MLA 9, Chicago, Harvard at IEEE, ngunit siguraduhin pa ring tugma ito sa gabay ng paaralan mo. Sa ayos ng listahan, tingnan ang Bibliograpiya at Talasanggunian at Footnote at Endnote.

Gawi 6: Mag-ingat sa muling paggamit ng sariling akda at sa pagsasalin

Sarili mong naipasa na gawa. Kung gusto mong gamitin muli ang bahagi ng naunang papel, magtanong muna sa guro o adviser at banggitin ito kung pinayagan. Ang paggamit ng sariling literature review sa ikalawang asignatura nang walang paalam ay maaaring ituring na self-plagiarism.

Pagsasalin mula sa English. Kung ang pinagkunan mo ay English at isinalin mo sa Tagalog, may sitasyon pa ring kailangan. Ang pagsasalin ay hindi nag-aalis ng pagmamay-ari ng orihinal na awtor.

Paggamit ng AI. Sundin ang patakaran ng guro o paaralan tungkol dito. Kung pinahihintulutan, sabihin kung paano mo ginamit. Kahit pinahihintulutan, suriin ang bawat impormasyon at sanggunian, dahil ang AI ay maaaring magbigay ng maling datos o hindi umiiral na sanggunian.

Gawi 7: Suriin bago magpasa

Bago ipasa, gawin ang tatlong pagsusuri:

1. Suriin ang sitasyon. Bawat sitasyon sa loob ng teksto ay may katumbas na entry sa talasanggunian, at kabaligtaran.
2. Basahin nang malakas ang mga bahaging paraphrase. Kung tunog-orihinal pa rin, isulat muli.
3. Gumamit ng plagiarism checker bilang pangalawang tingin. Ang Plagiarism Checker Tagalog ng AdeptWrite ay naghahambing ng teksto mo (30 salita pataas, hanggang 6,000 karakter bawat takbo) sa mga bukas na sanggunian gaya ng Wikipedia, Wikisource at mga open-access na papel, at ipinapakita ang mga talatang tumugma. Mga maiikling natatanging parirala lang ang ipinapadala sa paghahanap. Ang 0% ay nangangahulugang walang nakitang pagkakatulad sa mga sangguniang hinanap, hindi garantiyang orihinal ang papel; at hindi ito katumbas ng sistemang ginagamit ng unibersidad mo. Basahin ang Paano Mag-check ng Plagiarism para sa buong paliwanag.

Kapag may tumugma, huwag mataranta. Tingnan kung ito ay sipi na may panipi at banggit na, karaniwang parirala, o bahaging kailangan mong isulat muli.

Checklist bago magpasa

• May talaan ako ng lahat ng binasa kong sanggunian, kasama ang pahina.
• May panipi at banggit ang bawat tuwirang sipi.
• Ang mga paraphrase ko ay may bagong balangkas at may banggit.
• Ang mga datos, bilang at larawan ay may pinagmulan at taon.
• Tugma ang mga sitasyon sa loob ng teksto at ang talasanggunian.
• Itinanong ko sa guro kung puwedeng gamitin muli ang naunang gawa ko.
• Alam ko ang patakaran ng klase tungkol sa AI at sinunod ko ito.
• Sinuri ko ang papel at binalikan ang anumang bahaging tumugma.
• Sinunod ko ang istilo ng sitasyon na hinihingi ng paaralan.

Mga karaniwang pagkakamali

• Pagsisimula ng talaan sa huling linggo. Mas mahirap hanapin ang pinagmulan kapag nalimutan na.
• Paglalagay lang ng sanggunian sa dulo. Kailangan din ang sitasyon sa loob ng teksto.
• Pagtitiwala sa mababang porsiyento. Ang marka ay hindi pamalit sa tamang pagbanggit.
• Pagkopya ng sanggunian mula sa artikulo ng iba nang hindi binabasa. Banggitin ang ikalawang pinagmulan, o basahin mismo ang orihinal.
• Paglimot sa mga larawan at tsart. Kailangan din ng pagkilala ang mga ito.

Kung may duda ka

Magtanong sa adviser, guro o sa aklatan ng paaralan. Mas mabuting magtanong bago magpasa kaysa magpaliwanag pagkatapos. At kung nakakita ka ng pagkakamali sa sarili mong papel bago ipasa, ayusin agad: lagyan ng banggit, isulat muli, o alisin ang bahaging hindi mo kayang kilalanin.

← Lahat ng gabay