Cara Parafrase Ukara Basa Jawa: Teknik, Conto Sadurungé/Sawisé, lan Latihan
Parafrase Basa Jawa yaiku nulis maneh gagasan sawijining teks nganggo tembung lan susunan ukara dhewe tanpa ngowahi teges. Cara sing paling aman: maca nganti mudheng, nutup sumber, nulis saka ingatan, lan mbandhingaké. Enggo teknik kayata ganti tembung, tanduk-tanggap, owah urutan klausa, lan nyigar ukara, jaga tingkat tutur, lan tetep nyantumaké sumber.
Wangsulan cekak: kepriye parafrase ukara Basa Jawa sing bener?
Parafrase ukara Basa Jawa iku nulis maneh gagasan saka teks sumber nganggo tembung lan susunan ukara dhewe, nanging tegese, angka, jeneng, lan istilah teknis ora owah. Cara sing paling aman ana papat langkah: (1) waca nganti mudheng, (2) tutup sumbere, (3) tulis maneh saka ingatan nganggo basamu dhéwé, (4) bandhingna karo sumber lan benerna sing isih kemiripen. Sawise iku, sumbere tetep disebutaké ing sitasi, awit parafrase mung ngganti wujud, dudu pemilik gagasané.
Pandhuan iki mbahas enem teknik sing pancen mlaku ing Basa Jawa, carané njaga tingkat tutur (ngoko lan krama) supaya ora campur, conto sadurungé/sawisé, cara nyitasi ing APA 7, pitung mode Parafrase Basa Jawa, lan latihan karo kunci wangsulan.
Kenapa parafrase Basa Jawa beda saka Basa Inggris utawa Indonesia?
Akèh pandhuan parafrase ditulis kanggo Basa Inggris. Yen diterjemahaké mentah-mentah, teknik-tekniké ora kabèh cocog karo Basa Jawa. Ana telung sebab.
Pertama, tingkat tutur. Basa Jawa duwé ngoko, krama, lan krama inggil. Yen sumbermu krama alus, terus parafrasemu nyelip tembung ngoko, asilé katon ora rapi lan bisa dianggep ora sopan. Mula ing saben teknik, tingkat tutur dadi bab sing dipriksa dhisik. Pandhuan sing luwih jero ana ing Ngoko lan Krama ing Tulisan lan Unggah-ungguh Basa Jawa.
Kapindho, sistem ukara tanduk lan tanggap. Basa Jawa duwé tandha sing cetha kanggo ngowahi ukara tanduk (aktif) dadi ukara tanggap (pasif), yaiku ater-ater di-, lan kanggo wong pisanan lan kapindho yaiku dak-/tak- lan kok-. Iki teknik parafrase sing produktif, nanging kudu ngati-ati amarga pilihan ater-atere gumantung marang sapa sing nindakaké pakaryan.
Katelu, sumber lan piranti sing winates. Kanggo Basa Jawa durung ana kamus sing cocog dienggo mriksa kabèh sinonim sacara otomatis. Mula sinonim kudu dicek dhéwé ing Bausastra Jawa, lan asil AI kudu diwaca maneh. Iki dijlentrehaké maneh ing bagean piranti.
Metode papat langkah: waca, tutup, tulis, bandhing
Teknik ora ana gunané yen carané nulis salah. Akèh siswa mung ngganti sawetara tembung ing ukara sumber, lan iku jenenge "tambal sulam", dudu parafrase. Cobanen metode iki:
- Waca paragraf sumber nganti rampung. Ora usah nulis dhisik. Takon marang awakmu dhéwé: "Gagasan utamané apa, lan apa wae sing diterangaké ing paragraf iki?"
- Tutup sumbere. Balik kertas utawa tutup tab. Saiki sing ana ing sirahmu mung gagasan, dudu tembung-tembunge.
- Tulis maneh saka ingatan. Gunakna ukara sing biasa kok enggo yen ngandhani kanca. Yen ana angka utawa jeneng sing kokwedeni salah, tandhani nganggo tandha tanya.
- Bukak sumber lan bandhingna. Priksa telung perkara: apa tegesé isih padha, apa angka lan jeneng bener, lan apa ana urutan tembung telung nganti papat tembung mlaku sing padha karo sumber. Yen ana, tulisen maneh.
Metode iki luwih becik tinimbang ngganti tembung siji-siji, amarga hasilé alami kaya tulisanmu dhéwé.
Enem teknik parafrase sing mlaku ing Basa Jawa
Kabèh conto ing ngisor iki direka kanggo latihan, mung kanggo nuduhaké cara kerjané teknik.
1. Ganti tembung nganggo sinonim sing dicek
Ganti tembung sing ana pepadhané, nanging aja ngganti istilah teknis. Pilih sinonim sing pas karo konteks, amarga akèh tembung Jawa sing teges mirip nanging rasané beda.
| Sadurungé (sumber) | Sawisé (parafrase) | Kenapa mlaku |
|---|---|---|
| Lurah ngumumaké yèn pasar bakal ditutup amarga dalané lagi didandani. | Lurah ngabaraké yèn pasar bakal ditutup merga dalané lagi dibeneraké. | ngumumaké dadi ngabaraké, amarga dadi merga, didandani dadi dibeneraké; tegesé tetep |
Cathetan: tembung kaya "lurah", jeneng panggonan, lan istilah kaya "APBDes" ora diganti. Yen ragu apa tembung loro iku pancen padha, bukak Bausastra Jawa utawa golèk ing Sinonim Basa Jawa.
2. Owah ukara tanduk dadi tanggap (utawa kosok baliné)
Ukara tanduk nyebut sing nindakaké pakaryan ing ngarep (Siswa nulis laporan). Ukara tanggap nyorot sing dikenani pakaryan (Laporan ditulis siswa).
| Sadurungé | Sawisé | Cathetan |
|---|---|---|
| Guru nyathet jenengé siswa sing wis nglumpukaké tugas. | Jeneng siswa sing wis nglumpukaké tugas dicathet guru. | Tanduk dadi tanggap nganggo di- |
| Aku nulis surat kanggo Bulik. | Surat kanggo Bulik daktulis. | Wong pisanan nganggo dak- ing ngarep kriya |
| Kowé nggawa buku iku? | Buku iku kokgawa? | Wong kapindho nganggo kok- |
Pangeling-eling: ater-ater di- dienggo kanggo wong katelu (guru, dhèwèké, bocah-bocah). Yen sing nindakaké "aku" utawa "kowé", gunakna dak- utawa kok-. Kesalahan sing lumrah yaiku nulis "Surat kanggo Bulik ditulis aku", sing ora wajar ing Basa Jawa.
3. Owahi urutan klausa
Pindhahna pérangan ukara tanpa ngowahi teges. Biasané klausa sebab utawa wektu bisa dipindhah ing ngarep utawa mburi.
| Sadurungé | Sawisé |
|---|---|
| Panen pari ing desa kuwi gagal amarga udan ora mandheg-mandheg. | Amarga udan ora mandheg-mandheg, panen pari ing desa kuwi gagal. |
| Sawisé ujian rampung, para siswa padha mulih. | Para siswa padha mulih sawisé ujian rampung. |
Priksa tandha waca: yen klausa dipindhah menyang ngarep, biasané dituturi koma. Aturan lengkapé ana ing Tandha Waca Basa Jawa.
4. Cigar ukara dawa dadi loro
Ukara majemuk sing kebèlit-bèlit luwih gampang diwaca yen dicigar.
Sadurungé: Pamrentah desa nganakaké pelatihan nggawé kerajinan saka bambu supaya warga duwé penghasilan tambahan, lan pelatihan iku bakal ditindakaké saben Setu ing balai desa.
Sawisé: Pamrentah desa nganakaké pelatihan nggawé kerajinan saka bambu. Tujuané, supaya warga duwé penghasilan tambahan. Pelatihan iku ditindakaké saben Setu ing balai desa.
5. Gabungna ukara cendhak
Kosok baliné, ukara cendhak sing sambung-sinambung bisa digabung.
Sadurungé: Pasar kuwi cedhak stasiun. Pasar kuwi rame saben esuk. Sing adol umumé petani saka desa-desa sakiwa-tengené.
Sawisé: Pasar cedhak stasiun kuwi rame saben esuk, lan umumé sing adol yaiku petani saka desa-desa sakiwa-tengené.
6. Owahi tembung kriya dadi tembung aran (nominalisasi)
Basa Jawa duwé pola pa-/pi-/-an kanggo ngowahi kriya dadi aran, kayata nulis dadi panulis utawa tulisan, nandur dadi panandur utawa tanduran.
| Sadurungé | Sawisé |
|---|---|
| Para petani nandur pari ing wulan Januari. | Panandur pari ing wulan Januari ditindakaké para petani. |
| Siswa kudu nglumpukaké tugas sadurunge Setu. | Pangumpulan tugas kudu rampung sadurunge Setu. |
Teknik iki cocog kanggo tulisan resmi lan akademik, nanging aja kakehan, amarga ukara dadi abot.
Njaga tingkat tutur: aja nganti ngoko lan krama campur
Parafrase sing apik mertahanaké tingkat tutur sumber, kajaba tugasmu pancen ngowahi nada. Telung pangeling-eling:
- Ukur sumber dhisik. Yen sumber ngoko, parafrase ngoko. Yen krama, parafrase krama. Aja ngganti sinonim nganggo tembung saka tingkat liya, kayata ngoko "mangan" ditukar karo krama "dhahar" ing paragraf ngoko.
- Waspada marang tembung netral. Sawetara tembung cocog ing ngoko lan krama (contoné "omah" ing ngoko lan "griya" ing krama). Yen ana krama, ganti nganggo krama sing pas.
- Tembung kanggo awak dhéwé lan wong liya. Ing krama, tembung kriya kanggo awaké dhéwé (kayata "nyuwun") beda saka kanggo wong sing dihormati (kayata "ndhawuhaké"). Ora diganti sembarangan.
Yen kowé arep ngowahi paragraf saka ngoko dadi krama, iku dudu parafrase biasa. Gunakna mode Resmi utawa piranti Ganti Nada lan waca maneh asilé kanthi ati-ati.
Apa sing ora oleh diowahi?
Sawetara perkara kudu tetep persis kaya sumber:
- Angka, tanggal, rega, lan persentase. "Dhuwit Rp150.000" ora oleh dadi "kurang luwih satus lima puluh èwu".
- Jeneng wong, panggonan, lan lembaga, kayata Kraton Ngayogyakarta utawa Balai Bahasa.
- Istilah teknis, umpamané "fotosintesis" utawa "ejaan".
- Teges kuwasa: "kudu" ora padha karo "oleh", lan "mesthi" ora padha karo "mbokmenawa".
- Kutipan langsung. Yen kowé arep nyebut tembung asli, tulis nganggo tandha kutip, dudu parafrase.
Conto paragraf wutuh
Cuplikan sumber (rekaan kanggo latihan):
Perpustakaan desa kuwi dibukak saben dina saka jam wolu esuk nganti jam telu sore. Warga sing arep nyilih buku kudu ndaftar dhisik marang pengurus. Buku bisa disilih nganti rong minggu, lan yen telat dibalèkaké, nyilih mengko bakal ditundha.
Parafrase sing durung cukup (mung ganti tembung):
Perpustakaan desa kuwi dibukak saben dina saka jam wolu esuk nganti jam telu sore. Warga sing arep nyilih buku kudu ndaftar dhisik marang pengurus. Buku bisa dijukuk nganti rong minggu.
Parafrase sing luwih apik:
Warga bisa nyilih buku ing perpustakaan desa saben dina, wiwit jam wolu esuk nganti jam telu sore, sawisé ndaftar marang pengurus. Wektu nyilih paling dawa rong minggu; yen buku telat dibalèkaké, warga ora bisa nyilih maneh nganti sawetara wektu.
Apa sing owah: ukara dicigar lan digabung manèh, tanduk-tanggap dibolak-balik, urutan informasi diowahi. Jam, wektu rong minggu, lan syarat ndaftar tetep. Tingkat tutur isih ngoko.
Sitasi parafrase ing APA 7
Parafrase tanpa sumber isih bisa dianggep plagiat. Ing gaya APA 7, sitasi ing teks ditulis nganggo jeneng belakang pangarang lan taun, tanpa nomer kaca kajaba kowé uga nyebut pérangan khusus.
- Format dhasar: (Jeneng Belakang, taun), kayata (Wiyata, 2020).
- Yen jeneng pangarang ana ing ukara: Wiyata (2020) nyebutaké yèn...
- Yen sumber dibukak ing Basa Jawa, jeneng buku ditulis kaya aslina ing daftar pustaka, lan APA 7 njaluk terjemahan judul ing kurung kothak yen pamaca ora ngerti basané. Cek maneh pedoman kampus utawa guru, amarga ana sing duwé aturan dhéwé.
Jeneng "Wiyata" ing conto iku rekaan kanggo nuduhaké format, dudu sumber nyata. Gaya sitasi kanggo skripsi lan cara nggawé daftar pustaka dibahas ing Gaya Sitasi Skripsi Basa Jawa; kanggo nggawé otomatis, enggo Generator Daftar Pustaka.
Nganggo piranti parafrase AdeptWrite kanthi bener
Parafrase Basa Jawa nawakaké pitung mode: Standar, Resmi, Santai, Akademik, Kreatif, Ringkes, lan Dawakaké. Tempelna teks nganti 6.000 karakter saben proses, pilih mode, lan klik Parafrase. Tembung sing owah disorot supaya gampang dicek.
Tuladha ukara sumber: Rapat ditundha amarga sawetara peserta durung nampa undhangan. Tabel iki ilustrasi; AI bisa ngasilaké variasi liya saben dilakokaké.
| Mode | Conto asil | Sing owah |
|---|---|---|
| Standar | Rapat diundur merga ana peserta sing durung nampa undhangan. | Tembung diganti, teges tetep |
| Resmi | Pelaksanaan rapat ditundha jalaran sawetara peserta durung nampa undhangan. | Nada resmi, aran luwih katon |
| Santai | Rapaté diundur disik, sebabé ana sing durung kebagéan undhangan. | Basa cakapan |
| Akademik | Pelaksanaan rapat ditangguhaké amarga sawetara peserta durung nampa undhangan. | Pilihan tembung ilmiah |
| Kreatif | Rapat kudu nunggu: undhangan durung tekan ing tangane sawetara peserta. | Gaya luwih urip |
| Ringkes | Rapat ditundha: sawetara peserta durung nampa undhangan. | Luwih cendhak |
| Dawakaké | Rapat kapeksa ditundha amarga sawetara peserta durung nampa undhangan, mula jadwal anyar ditemtokaké sawisé kabèh peserta entuk kabar. | Ana katrangan tambahan |
Sawetara cathetan sing jujur:
- Piranti iki nganggo mesin AI. Kanggo Basa Jawa, ora ana kamus Hunspell sing mriksa asil, mula tegesé, tingkat tutur, lan ejaan kudu kok-baca dhéwé. Kamus cadhangan offline mung kanggo teks Indonesia.
- Priksa ejaane nganggo Cek Ejaan Jawa (miturut PUEBJ), lan priksa tembung siji-siji ing Cek Tembung Baku. Aturan ejaan dibahas ing Ejaan Basa Jawa miturut PUEBJ.
- Cek Plagiasi mbandhingaké teks karo sumber terbuka kaya Wikipedia lan jurnal akses terbuka. Iku dudu sistem kampusmu, mula aja dianggep pengganti aturan kampus.
- Piranti ora bisa mutusaké apa parafrasemu setya marang sumber. Iku tugasmu.
Kesalahan sing sering kedadéan
| Kesalahan | Kenapa ngrugèkaké | Cara mbenerké |
|---|---|---|
| Mung ngganti telung nganti papat tembung | Struktur ukara isih padha, katon kaya salinan | Owahi urutan lan cigar ukara |
| Ngganti istilah teknis | Teges owah utawa dadi salah | Pertahanaké istilah, owahi tembung ing saubengé |
| Lali nyitasi | Dianggep plagiat senajan tembunge anyar | Tambahaké (Pangarang, taun) |
| Ngoko lan krama campur | Katon ora rapi, bisa dianggep ora sopan | Priksa tingkat tutur saben ukara |
| Nulis "opo", "sopo", "dewe" kaya omongan | Ora miturut ejaan baku | Tulis "apa", "sapa", "dhéwé" |
| Pracaya mentah-mentah marang asil AI | Teges bisa geser | Bandhingna siji-siji karo sumber |
Dhaptar priksa sadurunge ngirim
- Teges saben ukara isih padha karo sumber.
- Angka, tanggal, jeneng, lan istilah teknis ora owah.
- Tingkat tutur seragam.
- Ora ana urutan telung nganti papat tembung mlaku sing padha karo sumber.
- Sumber wis ditulis ing teks lan daftar pustaka.
- Ejaan wis dipriksa miturut PUEBJ.
Latihan lan kunci wangsulan
Latihan 1. Parafrasen ukara iki nganggo tanduk-tanggap: Pak Guru maringi tugas kelompok marang kabèh siswa.
Latihan 2. Parafrasen kanthi ngowahi urutan klausa: Bocah-bocah mulih luwih awal amarga udan deres.
Latihan 3. Cigaren dadi rong ukara: Warga kampung nganakaké kerja bakti kanggo ngresiki kali supaya banyuné ora ngluber nalika mangsa udan lan kabèh warga diaturi melu.
Kunci wangsulan (conto, ana wangsulan liya sing bener):
- Tugas kelompok diparingaké Pak Guru marang kabèh siswa.
- Amarga udan deres, bocah-bocah mulih luwih awal.
- Warga kampung nganakaké kerja bakti kanggo ngresiki kali supaya banyuné ora ngluber nalika mangsa udan. Kabèh warga diaturi melu.
Pitakon sing kerep ditakokaké
Jawaban cekak ana ing bagean FAQ ngisor. Kanggo ngerti bédané parafrase, ringkesan, lan kutipan, waca Apa Iku Parafrase? lan Cara Nulis Ringkesan. Kanggo apa iku plagiasi, waca Apa Iku Plagiasi?.
Cobaken pirantiné
Pitakon sing kerep diajokaké
Apa ngganti sinonim wae wis kena diarani parafrase?
Durung. Yen mung tembung sing diganti nanging susunan ukara padha, asilé isih katon kaya salinan. Owahana uga urutan klausa, tanduk-tanggap, utawa cigar lan gabung ukara, banjur bandhingna karo sumber. Sumber tetep kudu disitasi.
Apa parafrase Basa Jawa kudu nganggo sitasi?
Iya. Parafrase mung ngganti wujud tembung, gagasané isih duweké pangarang asli. Ing tugas sekolah lan skripsi, tulisen sumber ing teks lan daftar pustaka miturut gaya sing dikarepaké sekolah utawa kampus, umpamané APA 7.
Kepriye carané ora ngoko lan krama campur nalika parafrase?
Tentokna tingkat tutur sumber dhisik, banjur ganti tembung mung nganggo tembung saka tingkat sing padha. Sawise rampung, waca saben ukara siji-siji. Yen arep ngowahi ngoko dadi krama, anggepen iku pakaryan liya lan priksa maneh asilé.
Apa piranti parafrase AI cukup dipercaya kanggo Basa Jawa?
Dadi bantuan, nanging durung cukup yen ditampa mentah-mentah. Basa Jawa durung duwé kamus Hunspell ing sistem iki, mula teges, tingkat tutur, lan ejaan kudu kok-priksa dhéwé. Dadèkna asil minangka konsep, dudu tulisan pungkasan.
Pandhuan sing gegandhengan
- Apa Iku Parafrase? Tegese, Limang Conto Basa Jawa, lan Kapan Isih Kudu Nyitasi — Parafrase yaiku ngandharaké maneh gagasan saka teks liya nganggo tembung lan susunan ukara dhéwé tanpa ngowahi teges. Da…
- Apa Iku Plagiasi? Tegese, Wolung Jinis, lan Conto Basa Jawa — Plagiasi yaiku nganggo tembung, gagasan, data, utawa karya wong liya (utawa karyamu dhéwé sing wis tau diklumpukaké) kay…
- Ngoko, Krama Madya, lan Krama Alus ing Tulisan: Cara Milih Ragam Tutur — Ing tulisan Basa Jawa, pilih ragam manut sapa sing diwaca: ngoko kanggo kanca lan catetan pribadi, krama madya kanggo wo…
- Ejaan Basa Jawa miturut PUEBJ: dh, th, é, è, lan Aturan Liyané — Ejaan Latin Basa Jawa diatur dening PUEBJ, pedoman saka Balai Bahasa Provinsi DIY. Pokokė ana papat: dh lan th ditulis k…