ગુજરાતીમાં પેરાફ્રેઝ કેવી રીતે કરવું? સરળ પગલાં અને ઉદાહરણ

પેરાફ્રેઝ એટલે બીજાના વિચારને પોતાના શબ્દો અને વાક્યરચનામાં ફરી લખવો, અર્થ બદલ્યા વિના અને સ્રોત જણાવીને. રીત: ફકરો સમજો, મૂળ બંધ કરો, યાદથી લખો, પછી સરખાવો. સમાનાર્થી સાથે વાક્યરચના પણ બદલો અને સંદર્ભ આપો.

પેરાફ્રેઝ એટલે શું અને ક્યારે કરવું?

પેરાફ્રેઝ એટલે કોઈ સ્રોતનો વિચાર તમારા પોતાના શબ્દોમાં અને તમારી પોતાની વાક્યરચનામાં ફરી લખવો, જેમાં મૂળ અર્થ જળવાય. તેમાં થોડા શબ્દો બદલીને વાક્ય ગોઠવી દેવું પૂરતું નથી. સારા પેરાફ્રેઝમાં તમે પહેલાં વિચાર સમજો છો અને પછી તેને એવી રીતે લખો છો જાણે તમે મિત્રને સમજાવતા હો.

ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓને આ કૌશલ્યની જરૂર ઘણી જગ્યાએ પડે છે: GTU કે ગુજરાત યુનિવર્સિટીના પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટમાં સાહિત્ય સમીક્ષા લખતી વખતે, GSEB ના ધોરણમાં પાઠ પરથી પોતાના શબ્દોમાં જવાબ લખતી વખતે, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારીમાં નોંધો બનાવતી વખતે, અને ઓફિસમાં કોઈ લાંબા પરિપત્રને ટીમ માટે સરળ ભાષામાં લખતી વખતે.

પેરાફ્રેઝ, અવતરણ અને સારાંશ ત્રણ અલગ વસ્તુ છે:

ત્રણેમાં સ્રોત જણાવવો પડે છે. પેરાફ્રેઝ કર્યો એટલે સંદર્ભ આપવાની જરૂર રહેતી નથી, એવી ગેરસમજ સૌથી સામાન્ય છે. વિચાર બીજાનો છે, તો શબ્દો તમારા હોવા છતાં શ્રેય તેને મળવો જોઈએ. વધુ સમજ માટે સાહિત્યચોરી એટલે શું અને પેરાફ્રેઝિંગ એટલે શું વાંચો.

પેરાફ્રેઝ કરવાની ચાર પગલાંની રીત

કોઈ પણ તકનીક વાપરો, તે પહેલાં આ ક્રમ પાળવાથી પેરાફ્રેઝ મૂળની નકલ બનતો અટકે છે.

1. ફકરો બે વાર વાંચો. પહેલી વાર આખો ભાવ સમજવા, બીજી વાર મુખ્ય વિચાર અને પુરાવા અલગ તારવવા. સમજાય નહીં તો લખવાનું શરૂ ન કરો.
2. મૂળ બંધ કરી દો. પુસ્તક બંધ કરો કે સ્ક્રીન છુપાવો. તમને યાદ રહ્યું એટલો વિચાર તમારા શબ્દોમાં લખો. મૂળ સામે ખુલ્લું રાખીને લખશો તો શબ્દો અને ક્રમ અજાણતાં ઉતરી આવે છે.
3. મૂળ સાથે સરખાવો. હવે ખોલીને જુઓ: અર્થ બરાબર છે? કોઈ આંકડો, નામ કે શરત ચૂકી ગઈ? લાંબા સળંગ શબ્દો મૂળ જેવા જ આવ્યા હોય તો તે ભાગ ફરી લખો.
4. સ્રોત લખો. તમારી સંસ્થાની પસંદગીની શૈલીમાં, જેમ કે APA કે IEEE, લેખકનું નામ અને વર્ષ ઉમેરો. સંદર્ભસૂચિ જનરેટર આ માળખું બનાવવામાં મદદ કરે છે.

તકનીક 1: સમાનાર્થી શબ્દો, પણ સમજીને

સૌથી સહેલી તકનીક શબ્દો બદલવાની છે, અને સૌથી વધુ દુરુપયોગ પણ તેનો થાય છે. ફક્ત સમાનાર્થી ગોઠવવાથી વાક્યની રચના એ જ રહે છે, એટલે તપાસ કરનારને મૂળ સાથેનું સામ્ય દેખાઈ જાય છે. તેને બીજી તકનીકો સાથે જ વાપરો.

ગુજરાતીમાં સમાનાર્થીની ત્રણ કાળજી રાખો:

• અર્થની છાયા તપાસો. "ખેડૂત" અને "જગતનો તાત" નો અર્થ સરખો છે, પણ બીજો શબ્દ કાવ્યાત્મક છે અને શૈક્ષણિક લખાણમાં અજુગતો લાગે.
• જોડણી ચકાસો. નવો શબ્દ વાપરતાં હ્રસ્વ-દીર્ઘ ભૂલ સહેલાઈથી થાય છે, જેમ કે પરીક્ષા (પરિક્ષા નહીં). ગુજરાતી જોડણીનું ધોરણ ગુજરાત વિદ્યાપીઠનો સાર્થ ગુજરાતી જોડણીકોશ છે, એટલે શંકા હોય ત્યારે તેને જ આધાર ગણો.
• સાથે આવતા શબ્દો જુઓ. "નિર્ણય લેવો" કહેવાય, "નિર્ણય કરવો" પણ ચાલે, પણ "નિર્ણય ભરવો" ન ચાલે.

સમાનાર્થી શોધવા માટે ગુજરાતી સમાનાર્થી સાધન વાપરી શકાય, પણ છેલ્લો નિર્ણય વાક્યમાં બંધબેસે છે કે નહીં તે જોઈને તમે લો.

તકનીક 2: કર્તરી-કર્મણિ બદલો

ગુજરાતીમાં કર્તરી વાક્ય ("સમિતિએ અહેવાલ તૈયાર કર્યો") કર્મણિમાં ("સમિતિ દ્વારા અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવ્યો") ફેરવી શકાય છે. આ ફેરફારથી શબ્દક્રમ અને ક્રિયાપદ બંને બદલાય છે, એટલે તે સમાનાર્થી કરતાં ઊંડો ફેરફાર છે.

પહેલાં: ગુજરાત સરકારે ગયા વર્ષે નવી શિક્ષણ યોજના જાહેર કરી.

પછી: નવી શિક્ષણ યોજના ગયા વર્ષે ગુજરાત સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવી.

સાવચેતી: કર્મણિ રચના વારંવાર વાપરવાથી લખાણ ભારે અને સરકારી પરિપત્ર જેવું લાગે છે. ગુજરાતીમાં "કરવામાં આવ્યું" ની લાંબી હારમાળા ટાળો; બે વાક્ય પછી ફરી કર્તરીમાં આવો. ઊલટી દિશા પણ ઉપયોગી છે: મૂળ લખાણ કર્મણિમાં ભારે હોય તો કર્તરીમાં ફેરવવાથી તે સરળ બને છે.

તકનીક 3: લાંબું વાક્ય તોડો, ટૂંકાં વાક્ય જોડો

ગુજરાતી લખાણમાં "જેથી", "કારણ કે", "જો કે" થી જોડાયેલાં લાંબાં વાક્યો સામાન્ય છે. તેમને બે ટૂંકાં વાક્યમાં તોડવાથી રચના બદલાય છે અને વાંચવું સહેલું બને છે. તેવી જ રીતે, ત્રણ ટૂંકાં વાક્ય એક સંયુક્ત વાક્યમાં જોડી શકાય.

પહેલાં: વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા પહેલાં નિયમિત વાંચન કરવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી વિષય સારી રીતે સમજાય છે, યાદ રહે છે અને ગભરાટ પણ ઓછો થાય છે.

પછી: નિયમિત વાંચનથી વિષય સારી રીતે સમજાય છે. તે યાદ પણ રહે છે અને ગભરાટ ઓછો થાય છે. એટલે પરીક્ષા પહેલાં વિદ્યાર્થીઓએ રોજ વાંચવું જોઈએ.

અહીં કારણ પહેલાં આવ્યું અને નિષ્કર્ષ પછી, એટલે ક્રમ પણ બદલાયો. અર્થ એ જ છે, પણ વાક્યરચના મૂળથી અલગ છે.

તકનીક 4: ક્રમ અને દૃષ્ટિકોણ બદલો

મૂળમાં જે વાત પહેલાં હોય તે તમે અંતે મૂકી શકો, અથવા ઘટનાનો ક્રમ બદલી શકો, જો તર્ક તૂટે નહીં. ગુજરાતીમાં ક્રિયાપદ વાક્યના અંતે આવે છે, પણ કાલ્ય, શરત અને કારણ જેવા ભાગો આગળ-પાછળ ફરી શકે છે.

પહેલાં: જો ચોમાસું સારું રહેશે તો કપાસનું ઉત્પાદન આ વર્ષે વધશે.

પછી: આ વર્ષે કપાસનું ઉત્પાદન વધવાની શક્યતા ચોમાસા પર આધારિત છે; વરસાદ સારો રહે તો જ ઉત્પાદન વધશે.

"શરતી વાક્ય" ને "આધારિત છે" માં ફેરવ્યું. અહીં મૂળની શરત (સારું ચોમાસું) સચવાઈ છે, તે જ કાળજી રાખવાની છે. નવી શરત, નવો દાવો કે વધારે નિશ્ચિતતા ઉમેરાઈ જાય તો તે પેરાફ્રેઝ રહેતો નથી.

શું બદલવું નહીં

પેરાફ્રેઝમાં બધું બદલવાની જરૂર નથી. આ ભાગો જેમ છે તેમ રાખો:

• પારિભાષિક શબ્દો. "પ્રકાશસંશ્લેષણ", "બેલેન્સ શીટ", "ડેટાબેઝ", "અલ્ગોરિધમ" જેવા શબ્દોનાં બીજાં રૂપ બનાવશો તો અર્થ બગડશે. તેમને સરળ શબ્દોમાં સમજાવવા હોય તો પહેલી વાર કૌંસમાં મૂળ શબ્દ સાથે લખો.
• વિશેષ નામ. વ્યક્તિ, સંસ્થા, શહેર અને કાયદાનાં નામ બદલાતાં નથી: "ગુજરાત ટેકનોલોજિકલ યુનિવર્સિટી", "સરદાર સરોવર".
• આંકડા, તારીખ અને એકમ. તે શબ્દશઃ રાખો અને સ્રોતનું વર્ષ સાથે લખો.
• ટાંકેલા વિધાન. કોઈના કથનને પેરાફ્રેઝ કરવા કરતાં અવતરણ ચિહ્નોમાં મૂકવું સારું હોય છે, ખાસ કરીને જો શબ્દોનું મહત્ત્વ હોય.

ગુજરાતી-અંગ્રેજી મિશ્ર ડ્રાફ્ટનું શું?

ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓ અને કર્મચારીઓ ઘણી વાર અંગ્રેજી સ્રોત વાંચીને ગુજરાતીમાં લખે છે, અથવા ગુજરાતીમાં લખેલા વાક્યમાં "રિપોર્ટ", "પ્રોજેક્ટ", "ડેડલાઇન" જેવા અંગ્રેજી શબ્દો ભેળવે છે. આમાં બે બાબતો યાદ રાખો.

અંગ્રેજી સ્રોતનો ગુજરાતી પેરાફ્રેઝ: અંગ્રેજી વાક્યનો શબ્દેશબ્દ અનુવાદ કરશો તો ગુજરાતી અકુદરતી બને છે અને સ્રોતની રચના પણ રહી જાય છે. પહેલાં વિચાર સમજો, પછી ગુજરાતીમાં સ્વાભાવિક વાક્ય બનાવો. આ પણ સ્રોત-આધારિત કામ છે, એટલે સંદર્ભ આપવો ફરજિયાત છે. અનુવાદ કરીને લખવું એ પણ સાહિત્યચોરી ગણાઈ શકે જો સ્રોત જણાવ્યો ન હોય.

મિશ્ર ભાષાનું લખાણ: ઔપચારિક લખાણમાં એક જ રજિસ્ટરમાં રહો. જ્યાં સરળ ગુજરાતી શબ્દ છે (સમયમર્યાદા), ત્યાં અંગ્રેજી (ડેડલાઇન) માટે કારણ હોવું જોઈએ. પારિભાષિક શબ્દ અંગ્રેજી જ વધુ પ્રચલિત હોય તો તે રાખો અને ગુજરાતી લિપિમાં જ લખો, જેથી લખાણ એકસરખું દેખાય.

પહેલાં-પછીનો સંપૂર્ણ ઉદાહરણ ફકરો

નીચેનો ફકરો GTU ના પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટની સાહિત્ય સમીક્ષા જેવો કાલ્પનિક નમૂનો છે.

મૂળ ફકરો: ગુજરાતમાં સૌર ઊર્જાનો વપરાશ છેલ્લાં વર્ષોમાં ઝડપથી વધ્યો છે. રાજ્ય સરકારે છાપરા પર સૌર પેનલ લગાવવાની યોજનાઓ જાહેર કરી છે, જેથી ઘરોનું વીજળી બિલ ઘટે અને પ્રદૂષણ ઓછું થાય.

નબળો પેરાફ્રેઝ (ફક્ત શબ્દો બદલ્યા): ગુજરાતમાં સૂર્યશક્તિનો ઉપયોગ છેલ્લાં વર્ષોમાં ઝડપથી વધ્યો છે. રાજ્ય સરકારે ધાબા પર સૌર પેનલ બેસાડવાની યોજનાઓ જાહેર કરી છે, જેથી ઘરોનું લાઇટ બિલ ઘટે અને પ્રદૂષણ ઓછું થાય.

અહીં રચના અને ક્રમ એ જ છે; ફક્ત "ઊર્જા", "વપરાશ", "છાપરા", "લગાવવાની" બદલાયાં છે. આ હજી મૂળની નજીક છે.

સારો પેરાફ્રેઝ: ગુજરાતનાં ઘરોમાં સૌર પેનલનો ઉપયોગ તાજેતરનાં વર્ષોમાં વધતો ગયો છે. તેનું એક કારણ રાજ્ય સરકારની ધાબા પરની પેનલ માટેની યોજનાઓ છે, જેનો હેતુ વીજળી બિલ ઘટાડવાનો અને પ્રદૂષણ ઓછું કરવાનો છે. (સ્રોતનું નામ, વર્ષ.)

અહીં વિષય બદલાયો (ઊર્જા નહીં, ઘરોમાં પેનલ), કારણ-પરિણામનો ક્રમ બદલાયો, વાક્યરચના અલગ છે, અને અર્થ સચવાયો છે. સાથે સંદર્ભ પણ છે. નોંધ: "ઝડપથી" ને "વધતો ગયો" કહેવાથી તીવ્રતા થોડી નરમ થઈ છે; મૂળમાં "ઝડપથી" મહત્ત્વનો હોય તો તે શબ્દ રાખવો.

સારા પેરાફ્રેઝની ચેકલિસ્ટ

• અર્થ, આંકડા અને શરતો મૂળ જેવા જ છે.
• સળંગ ચાર-પાંચ શબ્દથી વધુ મૂળમાંથી ઉતાર્યા નથી (પારિભાષિક શબ્દો સિવાય).
• વાક્યરચના અને ક્રમ મૂળથી અલગ છે, ફક્ત શબ્દો નહીં.
• પોતાનો નવો દાવો કે અભિપ્રાય મૂળના નામે ચડાવ્યો નથી.
• સ્રોતનો સંદર્ભ લખાણમાં અને અંતે સૂચિમાં છે.
• જોડણી ગુજરાતી જોડણીકોશ મુજબ તપાસી છે.

પેરાફ્રેઝની સામાન્ય ભૂલો

1. ફક્ત સમાનાર્થી ગોઠવવા. રચના એ જ રહે તો તે પેરાફ્રેઝ નથી, તે મૂળનું હળવું રૂપ છે.
2. સંદર્ભ ભૂલી જવો. પોતાના શબ્દો હોય તો પણ વિચાર બીજાનો છે.
3. અર્થ બદલાઈ જવો. "શક્ય છે" ને "થશે" લખી દેવાથી દાવો બદલાય છે.
4. પારિભાષિક શબ્દો બદલવા. તેનાથી લખાણ ખોટું પણ પડી શકે.
5. એક જ સ્રોતનો સતત પેરાફ્રેઝ. આખો ફકરો એક સ્રોતની ક્રમવાર રજૂઆત હોય તો તમારું પોતાનું યોગદાન શું છે? વિવિધ સ્રોતો જોડીને તમારો મુદ્દો બનાવો.
6. અનુવાદને પેરાફ્રેઝ માનવો. અંગ્રેજી કે હિન્દી સ્રોતનો ગુજરાતી તરજુમો પણ સ્રોત-આધારિત જ છે.

AdeptWrite નાં સાધનો કેવી રીતે મદદ કરે

સાધન તમારી સમજનું સ્થાન લેતું નથી, પણ મુસદ્દો તૈયાર કરવામાં અને તપાસવામાં ઉપયોગી છે.

• ગુજરાતી પેરાફ્રેઝિંગ ટૂલ લખાણને 7 મોડમાં ફરી લખે છે: સામાન્ય, ઔપચારિક, અનૌપચારિક, શૈક્ષણિક, સર્જનાત્મક, ટૂંકું અને વિસ્તૃત. એક વખતમાં 6,000 અક્ષર સુધી ચાલે છે. સંશોધન કે અભ્યાસ માટે શૈક્ષણિક મોડ અજમાવો; બદલાયેલા શબ્દો ઊપસીને દેખાય છે, એટલે મૂળ સાથે બાજુ-બાજુ સરખાવી શકાય. પરિણામ એક સૂચન છે: અર્થ, આંકડા અને પારિભાષિક શબ્દો તમારે જાતે ચકાસવા પડશે, અને સ્રોત જણાવવાની જવાબદારી તમારી જ રહે છે.
• વાક્ય સુધારક અટપટા વાક્યને સરળ કરવામાં કામ આવે છે.
• ગુજરાતી વ્યાકરણ ચકાસણી પેરાફ્રેઝ પછી વ્યાકરણ અને વિરામચિહ્નની ભૂલો પકડવા.
• સાહિત્યચોરી તપાસ ફકરો ખુલ્લા સ્રોતો (ગુજરાતી વિકિપીડિયા, વિકિસ્રોત વગેરે) સાથે કેટલો મળે છે તે જોવા. આ Turnitin નથી, અને 0% એટલે તપાસેલા સ્રોતોમાં સામ્ય મળ્યું નથી, મૌલિકતાની ખાતરી નથી. તમારી કૉલેજના નિયમો અને સાધન અલગ હોઈ શકે.
• સંદર્ભસૂચિ જનરેટર APA, MLA, Chicago, Harvard અને IEEE શૈલીમાં સંદર્ભ બનાવવા.

જો તમારી યુનિવર્સિટી કે શાળા AI સાધનોના ઉપયોગ અંગે અલગ નિયમ રાખતી હોય, તો તે પહેલાં જાણી લો. નિયમો સંસ્થા મુજબ બદલાય છે અને અમે તેમાં કોઈ ટકાવારી કે મર્યાદા નક્કી કરતા નથી.

અભ્યાસ: જાતે પ્રયત્ન કરો

નીચેનાં ત્રણ વાક્યોને પોતાના શબ્દોમાં ફરી લખો, પછી સૂચવેલા જવાબ સાથે સરખાવો. તમારો જવાબ જુદો હોય તો પણ ચાલે; કસોટી એ છે કે અર્થ સચવાયો કે નહીં અને રચના બદલાઈ કે નહીં.

1. કમ્પ્યુટર શીખવાથી વિદ્યાર્થીઓને નોકરીની વધુ તકો મળે છે. (સૂચન: નોકરી શોધતા વિદ્યાર્થીઓ માટે કમ્પ્યુટરનું જ્ઞાન ફાયદાકારક બને છે.)
2. સમિતિએ બેઠકમાં બજેટ મંજૂર કર્યું. (સૂચન: બેઠકમાં બજેટ સમિતિ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવ્યું.)
3. વરસાદ મોડો પડ્યો, તેથી ખેડૂતોએ વાવણી પાછી ઠેલી. (સૂચન: ખેડૂતોએ વાવણી પાછી ઠેલી, કારણ કે વરસાદ મોડો પડ્યો હતો.)

થોડા દિવસ પછી તમારા પોતાના કોઈ એક ફકરા પર ચાર-પગલાંની રીત લગાવો, અને પછી સાધન વડે તપાસો કે તમે મૂળથી કેટલા દૂર ગયા.

← બધી માર્ગદર્શિકા