Tandha Waca Basa Jawa: Aturan, Tabel Bener lan Kleru, lan Conto

Tandha waca ing Basa Jawa aksara Latin dienggo meh padha karo ejaan Indonesia: titik mungkasi ukara, koma misahake perangan, titik loro mbukak dhaptar utawa pethikan, lan tandha hubung nyambung tembung ulang kaya bocah-bocah. Pandhuan iki nglumpukaké aturan kuwi karo tabel bener lan kleru, conto layang lan warta, lan cathetan singkat bab pada ing aksara Jawa.

Wangsulan cekak: kepriye aturan tandha waca ing Basa Jawa?

Ing tulisan Latin, Basa Jawa nganggo tandha waca sing meh padha karo Basa Indonesia: titik (.) mungkasi ukara, koma (,) misahake perangan ukara lan dhaptar, titik loro (:) mbukak dhaptar utawa pethikan, tandha pitakon (?) lan tandha panguwuh (!) mungkasi pitakon lan pangajak, tandha kutip (" ") ngapit omongan langsung, lan tandha hubung (-) nyambung tembung ulang kayata bocah-bocah. Ejaan Latin Basa Jawa diatur dening PUEBJ saka Balai Bahasa Provinsi DIY, lan praktik tandha waca ing sekolah lan warta Jawa nututi pola ejaan Indonesia sing dienggo bareng.

Pandhuan iki njlentrehaké saben tandha karo conto Jawa, tabel bener lan kleru, conto layang lan paragraf warta, lan dhaptar priksa. Kanggo ejaan huruf dh, th, lan é, waca Ejaan Basa Jawa miturut PUEBJ.

Cathetan jujur bab sumber

Tanggal 2026-11-01 kita durung mriksa saben aturan tandha waca langsung ing teks PUEBJ. Mula aturan ing kéné ditulis kanthi basa kita dhéwé, adhedhasar praktik lumrah ing tulisan Latin Jawa lan ejaan Indonesia sing dienggo bareng. Yen sampéyan nulis skripsi, layang dinas, utawa tugas sing dinilai, cocogna maneh karo PUEBJ edhisi anyar lan pedoman sekolah utawa kampusmu. Ana uga bédané pilihan gaya antarane buku pelajaran, koran, lan penerbit.

Tabel ringkes: tandha lan fungsiné

Titik (.)

Titik dienggo ing pungkasan ukara kabar. Titik uga dienggo ing singkatan tartamtu lan angka ewu miturut praktik Indonesia.

• Esuk iki Bapak lunga menyang sawah.
• Angka ewu: Rp25.000,00 (titik misahake ewu, koma misahake desimal). Format iki padha karo Indonesia, lan cocog karo aturan mesin ejaan AdeptWrite kanggo pemisah desimal.
• Singkatan jeneng lan gelar: Dr., S.Pd., dll. (lan liya-liyané), dsb. (lan sakbanjuré). Bab gelar, titik gumantung gaya sing dienggo.

Aja nganggo titik sawisé judhul tulisan, judhul bab, utawa tanggal ing layang. Judhul Tandha Waca Basa Jawa ora butuh titik ing pungkasan.

Koma (,)

Koma iku tandha sing paling kerep ana lan paling kerep salah panggonan. Panggonan sing lumrah:

1. Ing antarané unsur dhaptar. Ibu tuku sega, lawuh, lan sambel ing pasar.
2. Sadurungé tembung kayata nanging, sanajan, dene, lan yaiku. Aku wis maca bukuné, nanging durung ngerti isiné.
3. Sawisé tembung panambah ing wiwitan ukara. Mula saka iku, tugas kudu rampung dina Senin.
4. Ngapit katrangan tambahan. Pak Sutrisno, guru Basa Jawa ing sekolahku, ngendika yen ulangan dibatalaké.
5. Sawisé sapaan ing layang. Dhik Rini,

Koma ora dilebokaké ing antarané subyek lan wasesa sing langsung.

Koma sadurungé lan ing dhaptar (koma Oxford) iku pilihan gaya. Ing akèh tulisan Indonesia lan Jawa, koma ditulis yen unsur dhaptar dawa utawa bisa dadi rancu. Sing penting ajeg ing saindenging tulisan.

Titik loro (:)

Titik loro mbukak dhaptar, katrangan, utawa pethikan. Ing ngarepe kudu ana ukara sing wis rampung.

• Bener: Bahan sing dibutuhaké: tepung, gula, lan endhog.
• Kleru: Bahan sing dibutuhaké yaiku: tepung, gula, lan endhog. (yaiku wis dadi panyambung, mula titik loro ora perlu.)

Titik loro uga dienggo ing jam (19.30, lan ing sawetara gaya 19:30) lan ing pembukaan layang dinas: Perihal: Panyuwunan Ijin.

Titik koma (;)

Titik koma jarang dienggo ing tulisan padinan. Fungsiné misahake rong ukara sing gandhèng tur padha pentingé, utawa misahake unsur dhaptar sing wis ngemot koma.

• Udan deres kabèh dina; kali ing ngarep omah wiwit mluber.
• Peserta saka Ngayogyakarta, DIY; Surakarta, Jawa Tengah; lan Malang, Jawa Timur.

Yen ragu, pisahna dadi rong ukara nganggo titik. Iku luwih gampang diwaca.

Tandha pitakon lan tandha panguwuh

Tandha pitakon (?) dienggo ing pungkasan ukara pitakon. Tandha panguwuh (!) dienggo ing pungkasan pangajak, prentah, utawa rasa kaget.

• Wis sarapan durung?
• Mangkat saiki, aja nganti telat!

Aja numpuk tandha: Kowé arep lunga???? utawa Apik tenan!!! dianggep santai lan ora cocog kanggo tulisan resmi. Siji tandha wis cukup.

Tandha kutip (" ")

Tandha kutip ngapit omongan langsung, pethikan saka sumber, lan judhul cekak (judhul geguritan, cerkak, utawa artikel).

• Simbah ngendika, "Aja lali sembahyang."
• Cerkak "Wengi ing Pinggir Kali" dadi sing paling akèh dipilih.

Titik utawa koma sing mungkasi ukara ditulis ing sajeroning tandha kutip yen sing dikutip iku ukara rampung:

• Bener: Bu Guru ngendika, "Tugas dikumpulaké dina Senin."
• Kleru: Bu Guru ngendika, "Tugas dikumpulaké dina Senin".

Kanggo pethikan sing dawa (luwih saka telung baris ing tugas ilmiah), banyak pedoman kampus njaluk blok tulisan misah tanpa tandha kutip. Cocogna karo pedoman fakultasmu.

AdeptWrite nduwèni aturan mekanik kanggo gaya tandha kutip. Mesin ejaan bisa nyaranaké ngganti tandha kutip lurus (") dadi tandha kutip lengkung (“ ”), lan iki mung owahan tampilan, dudu prakara bener utawa kleru ing ejaan.

Tandha kurung ( )

Tandha kurung ngapit katrangan tambahan, singkatan, utawa sumber.

• Bausastra Jawa (Poerwadarminta) dadi rujukan teges tembung.
• Balai Bahasa Provinsi Daerah Istimewa Yogyakarta (Balai Bahasa DIY)

Aja nganggo kurung kanggo ngapit ukara lengkap kajaba pancen perlu. Yen katrangan penting, lebokna ing ukara dhéwé.

Tandha hubung (-) lan tembung ulang

Tandha hubung ing Basa Jawa dienggo kanggo tembung ulang lan kanggo misahake tembung ing pungkasan baris. Tembung ulang kang diulang saka siji tembung penuh (dwilingga) ditulis nganggo tandha hubung.

Pangecualian: tembung sing diulang mung suku wiwitan (dwipurwa), kayata tetuku saka tuku, ditulis nyambung tanpa tandha hubung. Yen ragu bab jinis ulangan, goleka tembungé ing Bausastra Jawa.

Tandha hubung dudu tandha pangurangan utawa strip dawa. Kanggo ngapit katrangan dawa ing tengah ukara, akèh penulis nganggo koma utawa kurung tinimbang strip.

AdeptWrite nduwèni aturan mekanik sing ngecek pola iki: yen ana tembung diulang tanpa tandha hubung, kayata bocah bocah, Cek Ejaan Jawa bakal nyaranaké bocah-bocah. Aturan iki nggoleki pola, dudu teges, mula tembung sing diulang kanthi sengaja (ing geguritan) kudu dipriksa dhéwé.

Angka, tanggal, lan jam

Praktik ejaan Indonesia sing dienggo bareng ing Jawa uga ngatur angka lan tanggal. Ewon dipisah nganggo titik, desimal nganggo koma, lan tanggal ditulis nganggo jeneng sasi.

• Angka: 1.250 siswa, 3,5 kilometer, Rp25.000,00.
• Tanggal: 1 November 2026 utawa, ing tulisan cekak, 1-11-2026.
• Jam: 19.30 (utawa 19:30 ing sawetara gaya).

Sing penting ajeg. Aja campur 3.5 lan 3,5 ing siji dokumen, amarga pamaca bisa maca titik minangka pemisah ewu.

Titik telu (...)

Titik telu nuduhaké ukara sing ora rampung utawa ana tembung sing dibuwang saka pethikan. Dienggo kanthi irit.

• Aku sejatiné arep matur, nanging...
• "Wong urip iku... kudu eling lan waspada," ngendika simbah.

Ing tulisan ilmiah, titik telu ngganti tembung sing dibuwang saka pethikan, lan biasané ditulis sajeroning kurung kothak [...] yen mbutuhaké.

Spasi lan tandha waca

Spasi sing bener nambahi kebersihan tulisan. Aturan dhasar:

1. Ora ana spasi sadurungé titik, koma, titik loro, tandha pitakon, utawa tandha panguwuh.
2. Ana siji spasi sawisé tandha-tandha iku.
3. Ora ana spasi dobel ing antarané tembung.
4. Tandha kurung lan kutip nempel karo tembung ing njero: (kaya mengkene), dudu ( kaya mengkene ).

Mesin ejaan AdeptWrite nduwèni aturan mekanik kanggo kabèh papat bab ing ndhuwur: spasi dobel, spasi sadurungé tandha waca, spasi sawisé tandha waca sing ilang, lan ukara sing diwiwiti aksara cilik.

Tandha waca ing layang lan email

Ing layang resmi, tandha waca duwé panggonan tetep.

Conto layang cekak marang guru:

Kepada Yth. Bapak Suparman, S.Pd. ing Ngayogyakarta

Sugeng enjing, Bapak.

Kula Rini Wulandari, siswi kelas XI. Kula nyuwun pamit mboten saged mlebet sekolah dinten Senin amargi lara. Surat keterangan saking dokter badhe kula aturaken dinten Selasa.

Matur nuwun sanget.

Hormat kula, Rini Wulandari

Cathetan: koma sawisé Sugeng enjing lan sawisé Hormat kula, titik ing pungkasan saben ukara, lan ora ana tandha ing sawisé jeneng ing tanda tangan. Sapaan lan panutup ing layang resmi Jawa tuwuh saka unggah-ungguh; waca Unggah-ungguh Basa Jawa kanggo milih tembung sing pas.

Conto paragraf warta desa:

Rapat warga ing Balai Desa Sidomulyo, Minggu (1 November 2026), mbahas jadwal ronda lan kerja bakti. Pak Lurah ngandharaké, "Kerja bakti dianakaké saben Setu esuk." Warga uga sarujuk nambah dhuwit iuran, saka Rp10.000 dadi Rp15.000, kanggo biaya kebersihan.

Warta iki nuduhaké koma sawisé jeneng panggonan, tandha kurung kanggo tanggal, tandha kutip kanggo omongan Pak Lurah, lan titik minangka pemisah ewu ing angka rupiah. Conto iki direka kanggo latihan, dudu warta nyata.

Cathetan sejarah: pada ing aksara Jawa

Aksara Jawa (hanacaraka) nduwèni tandha waca dhéwé sing diarani pada. Tandha iki bèn ora dicampur karo tandha ing Latin.

• Pada adeg-adeg nandhani wiwitan tulisan utawa paragraf.
• Pada lingsa nduwèni fungsi meh kaya koma.
• Pada lungsi nduwèni fungsi meh kaya titik.

Iki mung cathetan sejarah singkat. Aturan lengkap aksara Jawa (kalebu panggonan pada, pasangan, lan sandhangan) duwé pedoman dhéwé lan ora dibahas ing pandhuan iki, sing mung ngrembug tulisan Latin. Yen sampéyan nulis nganggo aksara Jawa, goleka pedoman aksara Jawa saka lembaga resmi utawa guru basa Jawa.

Kleru sing paling kerep

1. Koma ing tengah subyek lan wasesa. Contoné Simbah, nandur lombok.
2. Ora nganggo koma sawisé sapaan. Dhik Rini kudu Dhik Rini, ing awal layang.
3. Ora nganggo tandha hubung ing tembung ulang. bocah bocah kudu bocah-bocah.
4. Spasi sadurungé koma utawa titik. lunga , banjur kudu lunga, banjur.
5. Numpuk tandha pitakon utawa panguwuh. ???? lan !!! ora cocog kanggo tulisan resmi.
6. Campur tandha kutip lurus lan lengkung ing siji dokumen.
7. Ngeculaké titik ing pungkasan ukara ing paragraf tugas, minangka kabiasaan chat.
8. **Nganggo titik loro sawisé yaiku, kayata, utawa kaya.** Tembung iki wis dadi panyambung.

Dhaptar priksa tandha waca

• Apa saben ukara kabar mungkasi nganggo titik?
• Apa ora ana spasi sadurungé koma, titik, titik loro, tandha pitakon, lan tandha panguwuh?
• Apa dhaptar nganggo koma ajeg?
• Apa tembung ulang kaya bocah-bocah nganggo tandha hubung?
• Apa omongan langsung diapit tandha kutip lan koma mbukak sadurungé?
• Apa sapaan ing layang diakhiri koma?
• Apa tandha kutip ajeg (lurus kabèh utawa lengkung kabèh)?
• Apa ejaan liyané wis dicek, kayata dh, th, é, lan swara a ing apa lan sapa?

Nganggo piranti AdeptWrite kanthi jujur

AdeptWrite ora nduwèni kamus Hunspell kanggo Basa Jawa, mula piranti ejaan ora mriksa saben tembung. Sing ana yaiku daftar pasangan tembung lan aturan mekanik tandha waca.

• Cek Ejaan Jawa nggoleki spasi dobel, spasi sadurungé tandha waca, tembung ulang tanpa tandha hubung, lan pasangan tembung kayata opo dadi apa.
• Cek Tata Basa mriksa tata basa lan tandha waca ing Basa Jawa, Indonesia, lan Inggris. Asilé perkiraan, mula wacanen maneh.
• Penghitung Tembung mbiyantu nyawang dawa ukara lan paragraf, supaya ukara sing kedawan bisa dipotong nganggo titik.

Pirantiné mbiyantu nyaring kleru mekanik. Keputusan pungkasan bab gaya tandha waca tetep ana ing guru, dosen, utawa pedoman lembaga sing sampéyan tuju.

← Kabèh pandhuan