Dipnot ve Sonnot Nasıl Yazılır? Word ve Google Docs'ta Adım Adım

Dipnot, sayfanın altında yer alan kaynak ya da açıklama notudur; sonnot aynı notun bölüm ya da belge sonunda toplanmış hâlidir. Word'de Başvurular sekmesinden ya da Ctrl+Alt+F kısayolundan eklenir. Hangi atıf düzenini kullanacağınızı enstitünüzün yazım kılavuzu belirler: Chicago ve İSNAD notlu düzen kullanır, APA 7 ise metin içi atıf ister.

Kısa cevap: dipnot ve sonnot nedir?

Dipnot, metindeki bir cümleye üst simgeyle (¹) bağlanan ve aynı sayfanın altında görünen nottur. Sonnot de aynı işi görür; tek farkı, notların sayfa altında değil bölümün ya da belgenin sonunda toplanmasıdır. İki notun da iki işlevi olabilir: kaynak göstermek (atıf notu) ya da ana metni kesmeden ek açıklama vermek (açıklama notu).

Bir tezde ya da makalede dipnot kullanıp kullanmayacağınıza siz değil, enstitünüzün yazım kılavuzu ya da derginin yazım yönergesi karar verir. Bu kural her şeyden önce gelir: kılavuzunuz APA 7 diyorsa metin içi atıf yazarsınız, Chicago ya da İSNAD diyorsa dipnot yazarsınız. Aşağıdaki bilgiler genel bilgidir; kılavuzunuzla çeliştiğinde kılavuz geçerlidir.

Dipnot mu, metin içi atıf mı?

Türkiye'de lisansüstü tez ve dergi makalelerinde iki ana düzen görülür.

Hangi düzenin kullanılacağını üniversitenizin enstitüsü ya da derginin editörleri belirler; bu nedenle ilk iş, enstitünüzün tez yazım kılavuzunu ya da derginin yazım yönergesini açıp atıf bölümüne bakmaktır. İSNAD, İSAM'ın hazırladığı bir atıf sistemidir ve ilahiyat ile bazı beşerî bilimler dergilerinde kullanılır; tam kuralları için kılavuzun güncel baskısına bakın. Kaynakça girdilerini APA 7 gibi biçimlerde hazırlamak için kaynakça oluşturucuyu deneyebilirsiniz.

Dipnot ne zaman kullanılır?

Notlu düzende şu durumlarda not eklenir:

1. Doğrudan alıntıdan sonra: kaynağı ve sayfa numarasını göstermek için.
2. Dolaylı aktarımdan sonra: fikri başkasından aldığınızı belirtmek için.
3. Açıklama gerektiğinde: Ana akışı bozacak bir ayrıntıyı, terimin tanımını ya da farklı bir görüşü kısaca vermek için.
4. Çapraz atıfta: "Bkz. s. 34" ya da "Ayrıca bkz. Üçüncü Bölüm" demek için.

Her not kısa tutulur. Bir dipnot yarım sayfaya uzuyorsa içeriği ana metne ya da bir ek bölüme taşımayı düşünün.

Word'de dipnot nasıl eklenir?

1. İmleci notun bağlanacağı cümlenin sonuna, noktalama işaretinden sonra koyun.
2. Başvurular sekmesini açın ve Dipnot Ekle'ye tıklayın (Windows kısayolu: Ctrl+Alt+F).
3. Word imleci sayfanın altına taşır ve numarayı kendisi verir. Notu yazın.
4. Metne dönmek için notun numarasına çift tıklayın.
5. Sonnot için aynı sekmeden Sonnot Ekle'yi seçin (Windows kısayolu: Ctrl+Alt+D).
6. Numaralandırmayı ya da dipnottan sonnota dönüştürmeyi Dipnot ve Sonnot iletişim penceresinden yapabilirsiniz (Başvurular sekmesindeki küçük ok).

Not numarasını elle yazmayın. Otomatik numaralama, notu silip eklediğinizde numaraları kendisi günceller. Mac sürümünde menü adları farklı olabilir; Word'ün kendi Yardım bölümünden kontrol edin.

Google Dokümanlar'da dipnot nasıl eklenir?

1. İmleci notun gideceği yere koyun.
2. Ekle menüsünden Dipnot'u seçin (Windows'ta Ctrl+Alt+F).
3. Sayfanın altında açılan alana notu yazın.

Google Dokümanlar'da dipnotlar sayfa altında kalır; sonnot özelliği yoktur. Bölüm sonunda toplu not gerekiyorsa Word'e geçmek ya da notları elle bir "Notlar" başlığı altında yazmak gerekir. Menü adları arayüz diline göre değişebilir.

Dipnot nasıl yazılır? Örnek not

Aşağıdaki kaynaklar yalnızca biçimi göstermek için uydurulmuştur; gerçek bir esere işaret etmez. Kendi tezinizde enstitünüzün kılavuzundaki biçimi uygulayın, çünkü virgül ve parantez gibi ayrıntılar kılavuzdan kılavuza değişir.

Kitaptan ilk atıf (Chicago tarzı):

Ayşe Demir, Türkiye'de Kent Belleği (Ankara: Örnek Yayınları, 2019), 45.

Makaleden ilk atıf:

Mehmet Kaya, "Bellek ve Mekân", Örnek Sosyal Bilimler Dergisi 12, sy. 2 (2020): 101-103.

Aynı eserden ikinci atıf (kısa not):

Demir, Kent Belleği, 52.

İlk atıfta kaynağın bütün bilgileri verilir; sonraki atıflarda kısa biçim kullanılır. Yazar adı dipnotta doğal sırayla (ad, soyad), kaynakçada ise çoğunlukla ters sırayla (soyad, ad) yazılır; bu ayrıntıda da kılavuzunuza bakın.

A.g.e., a.g.m., agy.: Türkçedeki kısaltmalar

Türkçe akademik yazıda ard arda gelen atıfları kısaltmak için şu kısaltmalar kullanılır:

Noktalama (a.g.e. ya da age.) ve biçim (italik, büyük harf) kılavuza göre değişir. Önemli olan, bir tezde tek bir biçimi baştan sona sürdürmektir.

Dikkat: Yabancı kaynaklardaki "ibid." ve "op. cit." gibi Latince kısaltmaların Türkçedeki karşılığı yukarıdaki kısaltmalardır, ama birebir aynı değildir: "agy." genellikle hemen önceki notu, "a.g.e." ise aynı yazarın daha önce anılmış eserini işaret eder. Modern atıf kılavuzları, özellikle APA ve yeni Chicago baskıları, bu kısaltmaları azaltıp kısa not biçimini önerir. Enstitünüzün kılavuzu a.g.e. kullanımına izin vermiyorsa kısa notu tercih edin.

Dipnot yazarken sık yapılan hatalar

1. Numarayı noktalamadan önce koymak. Genel kural, üst simgenin noktalama işaretinden sonra gelmesidir; kılavuzunuzda farklıysa ona uyun.
2. Notu elle numaralamak. Metin kayarsa numaralar bozulur.
3. Aynı kaynağı her seferinde tam künyeyle yazmak. İlk atıftan sonra kısa not kullanın.
4. Dipnotla metin içi atıfı karıştırmak. Aynı çalışmada hem (Demir, 2019) hem dipnotla atıf yazmak, enstitü izin vermedikçe tutarsızdır.
5. Dipnotu kaynakça yerine koymak. Çoğu notlu düzende dipnotun yanında kaynakça da beklenir.
6. Çok uzun notlar. Okuyucu sayfanın yarısını altta okumak zorunda kalır.
7. Doğrudan alıntıda sayfa numarasını atlamak. Tırnaklı alıntıda sayfa numarası gerekir.

Kontrol listesi

1. Enstitünün ya da derginin yazım kılavuzunu açtım mı? Dipnot mu, metin içi atıf mı istiyor?
2. Notları Word'ün otomatik dipnot özelliğiyle mi ekledim?
3. İlk atıfta tam künye, sonrakilerde kısa not ya da kılavuzun izin verdiği kısaltma var mı?
4. Doğrudan alıntıların sayfa numarası yazılı mı?
5. Her dipnot kısa ve tek fikirli mi?
6. Kaynakçadaki her eser metindeki bir nota karşılık geliyor mu?
7. Dipnotların yazımı ve dil bilgisi denetlendi mi?

AdeptWrite ile hazırlık

• Kaynakça oluşturucu APA 7, MLA 9, Chicago, Harvard ve IEEE biçiminde kaynakça ve metin içi atıf üretir. Bu araç tarayıcınızda çalışır. Türkçe sayfalarda "et al.", "pp." gibi bağlayıcı kısaltmalar henüz Türkçeye çevrilmez; "vd.", "s." gibi Türkçe karşılıkları için sonuçları kılavuzunuza göre elle düzeltin. Araç kaynakça girdisi ve metin içi atıf üretir; dipnot biçimini (Chicago notları, İSNAD) kılavuza göre kendiniz uyarlamanız gerekir. Çıktıyı mutlaka enstitünüzün kılavuzuyla karşılaştırın.
• Yazım denetimi dipnot metninizdeki yazım hatalarını TDK ölçütleriyle ve Türkçe sözlük listesiyle yakalamaya yardım eder.
• İntihal kontrolü alıntıları gözden geçirmeniz için açık kaynaklarla benzerlik gösterir. Rapor bir tahmindir; kaynak göstermeyi ve alıntı kurallarını sizin uygulamanız gerekir.

Ücretsiz kullanımda bir seferde 6.000 karaktere kadar metin işlenebilir; uzun bölümleri parça parça kontrol edin.

İntihale düşmemek için kaynak göstermenin ötesinde alıntı ve özetleme becerisi de gerekir; ayrıntı için intihalden kaçınma yolları rehberine bakın.

Hangi tür kaynaklar nasıl anılır?

Türkiye'deki akademik çalışmalarda sık karşılaşılan kaynak türleri için genel yaklaşım şöyledir. Ayrıntılı biçimi kılavuzunuz belirler.

• Kitap: yazar, eser adı, yayın yeri, yayınevi, yıl ve sayfa.
• Makale: yazar, makale başlığı, dergi adı, cilt, sayı, yıl ve sayfa aralığı.
• Tez: yazar, tez başlığı, tez türü (yüksek lisans ya da doktora), üniversite ve enstitü, yıl.
• Kanun ve resmî belge: kanun adı ve numarası, Resmî Gazete tarihi ve sayısı; mahkeme kararlarında ilgili dairenin ve karar numarasının belirtilmesi.
• İnternet kaynağı: yazar ya da kurum, sayfa başlığı, adres ve erişim tarihi.

Yabancı dilde bir eseri Türkçe çeviriden kullandıysanız çevirmenin adını da yazmanız gerekir; hangi baskıya dayandığınızı notta açıkça gösterin.

Küçük bir uygulama

Elinizde şu cümle olsun: "Kent belleği, mekânın sosyal olarak yeniden üretilmesidir." Notlu düzende bu cümlenin sonuna üst simge eklersiniz, sayfa altına da kaynağın künyesini yazarsınız. Metin içi atıf düzeninde ise cümle şöyle biter: "...yeniden üretilmesidir (Demir, 2019, s. 45)." İkisi de aynı bilgiyi verir; fark yalnızca bilginin nerede durduğudur. Okuyucunun sayfayı kesintisiz okumasını önceleyen alanlar dipnota, kaynağı hemen görmek isteyen alanlar parantez içi atıfa yönelir.

← Tüm rehberler