Voetnote en eindnote: verskil, gebruik en voorbeelde in Afrikaans

’n Voetnoot is ’n nota onderaan dieselfde bladsy; ’n eindnoot staan aan die einde van die hoofstuk of dokument. Albei het ’n klein nommer in die teks. Gebruik dit vir bronverwysings (waar jou styl dit eis) of vir kort kantaantekeninge. Harvard en APA verwys gewoonlik in die teks self en gebruik noute net vir byvoegsels.

Die kort antwoord

’n Voetnoot is ’n nota wat onderaan dieselfde bladsy staan as die plek waar sy nommer in die teks voorkom. ’n Eindnoot is dieselfde ding, maar al die notas word aan die einde van die hoofstuk of die hele dokument bymekaar gelys. In albei gevalle staan daar ’n klein verhoogde nommer (¹, ², ³) in die teks wat na die nota verwys.

Die keuse tussen die twee is meestal prakties: voetnote lees gemakliker, want jou oog hoef nie na die einde te spring nie; eindnote hou die bladsy skoon. Jou dosent of departement se riglyne besluit dikwels vir jou, so kyk daar eerste.

Waarvoor word notas gebruik?

Daar is twee hoofgebruike:

1. Bronverwysing. In sommige style, soos Chicago se notas-en-bibliografie-stelsel of sommige regs- en geskiedenisdepartemente se huisstyle, staan die bron self in die voetnoot.
2. Verduidelikende nota. ’n Kort aanvulling wat die hoofgedagte sou onderbreek: ’n definisie, ’n kanttekening, ’n verwysing na ander werk.

Gebruik nie albei in dieselfde dokument om dieselfde ding te doen nie. As jy Harvard of APA gebruik, verwys jy in die teks self na die bron; dan is voetnote net vir verduidelikende notas.

Voetnote en eindnote in Harvard en APA

Die meeste Suid-Afrikaanse universiteite werk met ’n eie weergawe van die Harvard-metode (daar is nie een enkele amptelike “Harvard” nie), en baie departemente gebruik APA. Of ’n instelling dit as “Stellenbosch-Harvard” of iets anders noem, verskil van ’n biblioteek tot ’n biblioteek; lees die gids wat jou eie universiteit se biblioteek of departement uitgee. Die algemene beginsels:

Let op dat die presiese vorm van die verwysing, soos kommas, jaar en bladsyaanduiding, van instelling tot instelling verskil. Volg altyd die voorbeeld in jou eie gids.

Hoe voeg jy ’n voetnoot of eindnoot in Word in?

In Microsoft Word vind jy dit op die lint onder die oortjie Verwysings (in Engels: References). Die presiese opskrifte kan effens verskil volgens jou Word-weergawe en taalopstelling.

1. Plaas die wyser presies na die woord of leesteken waarby die nota hoort.
2. Kies Voetnoot invoeg (sneltoets Ctrl+Alt+F op Windows) of Eindnoot invoeg (Ctrl+Alt+D).
3. Word spring na die onderkant van die bladsy of die einde van die dokument. Tik jou nota.
4. Dubbelklik op die nommer van die nota of klik terug in die teks om voort te gaan met skryf.
5. Om die formaat of nommering te verander, klik op die klein pyltjie in die hoek van die voetnoot-groep.

Google Docs werk soortgelyk vir voetnote: Voeg in, dan Voetnoot. Sneltoetse kan verskil op Mac of in ’n nuwer weergawe, dus kontroleer dit in jou eie program.

Word nommer die notas outomaties en pas die nommers aan as jy ’n nota byvoeg of skrap. Moenie die nommers self intik nie, want dit breek sodra jy iets verskuif.

Plek van die nommer in die teks

Die reël in Afrikaans is soos in die meeste tale:

• Die nommer kom ná die leesteken, nie daarvoor nie: “…vir die streek.²” en nie “…vir die streek².”
• As dit slegs by ’n woord hoort, kom dit direk ná daardie woord: “die gemeenskap³ het besluit…”.
• Gebruik die nommer net een keer per nota. Skryf “sien nota 3” as jy later weer daarna wil verwys.

Chicago plaas die nommer ná die leesteken (behalwe ná ’n gedagtestreep); ander style en tydskrifte kan verskil. Kyk wat jou handleiding sê.

Werkvoorbeeld

Die bronne hieronder is verdig as oefenmateriaal. Hulle bestaan nie, maar die formaat is werklik.

Chicago-notastyl, in die teks:

Die Karoo se skaapboere het gedurende die laat negentiende eeu groot verliese gely.¹ Daarteenoor het ander vroeë verslae gewag gemaak van ’n nuwe belangstelling in wolboerdery.²

Voetnote:

¹ Anna van Wyk, Droogte in die Karoo, 1880–1900 (Kaapstad: Oefenpers, 2012), 45. ² Sarel Pretorius, “Wolboerdery in die Oos-Kaap,” Tydskrif vir Oefengeskiedenis 14, no. 2 (2008): 112–13.

Kort herhalingsnota:

³ Van Wyk, Droogte, 51.

Die kort nota gebruik net die outeur se van, ’n verkorte titel en die bladsy. Die Latynse afkortings ibid. en op. cit. kom nog in sekere ouer werke voor, maar baie moderne handleidinge raai dit af ten gunste van die verkorte titel. Gebruik dit slegs as jou departement dit vra.

Harvard-uitleg met ’n verduidelikende voetnoot:

Die gemeenskap het hul skaaptroppe verklein (Van Wyk 2012:45).¹

¹ Hierdie getal sluit net skape in; bokke is uitgesluit (sien hoofstuk 3).

Hier is die bronverwysing in die teks, en die voetnoot verduidelik net iets. Die volledige bron staan in die bronnelys aan die einde:

Van Wyk, A. 2012. Droogte in die Karoo, 1880–1900. Kaapstad: Oefenpers.

Wanneer kies jy watter een?

Vra altyd eers wat verwag word. As niemand iets voorskryf nie, kies een soort en hou dwarsdeur by dieselfde. ’n Lang skripsie met honderde notas is makliker om na te gaan met voetnote, want die leser sien die bron dadelik en hoef nie na agter te blaai nie. Eindnote is beter as jou notas lank is en die teks andersins bladsy na bladsy deur blokke onderbreek sou word.

Kontrolelys

• Weet ek watter styl my dosent of departement vereis?
• Gebruik ek notas vir bronne, vir verduideliking, of albei, soos die styl dit toelaat?
• Staan elke nommer ná die leesteken?
• Is die nommering outomaties (deur Word) en aaneenlopend?
• Is die notas kort? ’n Nota van ses reëls hoort miskien in die hoofteks.
• Is dieselfde bron elke keer eenders geskryf?
• Het ek ’n bronnelys of bibliografie agteraan, indien my styl dit vereis?
• Is die spelling van name en titels reg?

Algemene foute

• Albei style meng. Moenie “(Botha 2019)” in die teks gebruik en dan tog die hele bron in ’n voetnoot herhaal nie, tensy jou handleiding dit vra.
• Die nommer self intik. Gebruik Word se funksie.
• Te lang notas. As die nota belangrik is, skuif dit in die teks.
• Nommer voor die leesteken.
• Elke nota met ’n ander formaat. Konsekwentheid is wat tel.
• Vergeet om die bronnelys by te werk nadat jy notas verander het.

Hoe AdeptWrite jou kan help

Die bronverwysingsgenerator bou verwysings in APA 7, MLA 9, Chicago, Harvard en IEEE uit die velde wat jy invul. Dit is ’n hulp, nie ’n gesag nie: vergelyk die resultaat met jou eie instelling se riglyne, want die plaaslike weergawes van Harvard verskil. Die speltoetser en grammatikatoetser kan jou notas kontroleer vir tikfoute. Wil jy seker maak dat jy bronne regtig erken het, probeer die plagiaattoetser, wat teen oop aanlyn bronne vergelyk; dit bewys egter nie dat jou werk oorspronklik is nie. Meer oor bronne in die Afrikaanse konteks staan in bronverwysing in Afrikaans en wat is plagiaat?.

← Alle gidse