Giriş necə yazılır? Esse, referat, kurs işi və məqalə üçün bələdçi

Yaxşı giriş oxucunu mövzuya gətirir, problemi qoyur və işin nə edəcəyini bildirir. Esse girişi diqqət çəkən cümlə, qısa fon və əsas tezisdən ibarətdir. Referat və kurs işinin girişində isə mövzunun aktuallığı, məqsəd, vəzifələr, obyekt, predmet və metodlar yazılır. Girişi işin əsas hissəsini yazandan sonra yenidən yoxlamaq faydalıdır.

Qısa cavab: giriş necə yazılır?

Giriş oxucuya üç sualın cavabını verir: bu iş nə haqqındadır, niyə vacibdir və müəllif nəyi sübut edəcək. Janrdan asılı olaraq quruluş fərqlənir:

• Esse: diqqəti çəkən başlanğıc cümləsi, qısa fon məlumatı, əsas tezis.
• Referat və kurs işi: mövzunun aktuallığı, məqsəd, vəzifələr, tədqiqatın obyekti və predmeti, metodlar, işin quruluşu.
• Məqalə və blog yazısı: problem, oxucunun gözləntisi, yazının nə təklif etdiyi.

Giriş işin ən qısa hissələrindən biridir, amma müəllim və oxucu ilk təəssüratı oradan alır. Giriş həcmi adətən bütün işin kiçik bir hissəsini tutur: essedə bir abzas, referatda bir-iki səhifə, kurs işində isə təlimatda göstərilən həcm. Dəqiq tələbi kafedranın və ya müəllimin metodik göstərişindən götürün.

Girişin üç vəzifəsi

1. Mövzuya aparmaq. Oxucu işin hansı sahəyə aid olduğunu başa düşməlidir.
2. Problemi qoymaq. "Niyə bu mövzu?" sualına cavab. Problem yoxdursa, giriş ümumi sözlərlə dolur.
3. Yol xəritəsi vermək. İşin hansı ardıcıllıqla gedəcəyi və nəyin göstəriləcəyi bir-iki cümlə ilə bildirilir.

Bu üç vəzifəni yerinə yetirməyən giriş, nə qədər gözəl yazılsa da, zəifdir. Adi səhv isə giriş əvəzinə mövzunun tarixini uzun-uzadı danışmaqdır: "Qədim zamanlardan bəri insanlar..." cümləsi ilə başlayan giriş çox vaxt boş keçir.

Esse girişi: diqqət, fon, tezis

Esse girişi qısa olur və üç hissədən qurulur.

1. Diqqət çəkən başlanğıc

Seçimlər:

• Sual: Bakıda köhnə binanın yanında şüşə qüllə tikmək memarlığa zərərdir, yoxsa inkişafın əlamətidir?
• Konkret mənzərə: Səhər dənizkənarı bulvarda gəzəndə şəhərin iki dövrünü eyni anda görmək olur.
• Qəti fikir: Nağdsız ödəniş artıq seçim deyil, gündəlik vərdişdir.
• Qısa tərif və ya sitat: yalnız doğru mənbəni göstərə bilirsinizsə.

Statistikadan, rəqəmdən və sitatdan yalnız yoxlanmış mənbə varsa istifadə edin. Mənbəsi olmayan "tədqiqatlar göstərir ki" cümləsi girişi zəiflədir və inandırıcılığı azaldır.

2. Fon məlumatı

Bir-iki cümlə ilə mövzunun konteksti: mövzu nədir, kimləri maraqlandırır, mübahisə harada başlayır. Yalnız tezisi başa düşmək üçün lazım olanı yazın.

3. Tezis

Tezis esse girişinin son cümləsi olur və esse boyu müdafiə edəcəyiniz fikri ifadə edir. Zəif tezis mövzunu təkrar edir, güclü tezis mövqe bildirir.

• Zəif: Bu essedə Xəzərin ekologiyasından danışılacaq.
• Güclü: Xəzərin ekoloji vəziyyəti yalnız sahil dövlətlərinin birgə nəzarəti ilə yaxşılaşa bilər.

Əvvəl və sonra: Xəzər ekologiyası mövzusunda esse girişi

Əvvəl (zəif giriş):

Xəzər dənizi dünyanın ən böyük gölüdür. Qədim zamanlardan bəri insanlar Xəzərdən istifadə edirlər. Bu essedə Xəzərin ekologiyasından danışacağam. Mövzu çox maraqlıdır və vacibdir.

Sonra (güclü giriş):

Xəzər dənizi bir neçə ölkənin sahilini yuyan qapalı su hövzəsidir və onun vəziyyəti yalnız bir dövlətin qərarından asılı deyil. Neft hasilatı, nəqliyyat və sahil yaşayış məntəqələrinin tullantıları dənizin ekosisteminə eyni vaxtda təsir göstərir. Bu essedə Xəzərin qorunması üçün ayrı-ayrı ölkələrin fəaliyyətinin kifayət etmədiyini, regional razılaşmaların isə daha səmərəli olduğunu müdafiə edəcəyəm.

Fərq: ikinci variantda dəqiq mövzu, problem və tezis var, ümumi və boş cümlələr yoxdur. Rəqəm vermədik, çünki mənbə göstərilməyən rəqəm giriş üçün risklidir.

Referat və kurs işinin girişi: Azərbaycan akademik ənənəsi

Azərbaycan məktəb və universitetlərində referat, kurs işi və dissertasiya girişi bir qədər standartlaşmış quruluşa malikdir. Bu quruluş post-sovet akademik ənənəsindən gəlir və çox kafedra tərəfindən tələb edilir. Mətndə adətən bu elementlər gedir:

Bütün elementlərin tələb olunub-olunmaması kafedranın təlimatından asılıdır. Bəzi kafedralar yeniliyi, praktik əhəmiyyəti və ya mənbə bazasını da girişə daxil etməyi istəyir. Ən təhlükəsiz yol: kafedranın metodik göstərişini oxuyub bənd-bənd uyğunlaşdırmaqdır.

Aktuallıq necə yazılır?

Aktuallıq "mövzu çox vacibdir" demək deyil. Aktuallıq konkret səbəbi göstərir: bir dəyişiklik, bir ehtiyac, bir problem.

• Zəif: Bakı memarlığı mövzusu çox aktualdır.
• Güclü: Bakıda tarixi və müasir tikililərin yan-yana olması şəhər mühitinin qorunması ilə yeni tikinti arasında tarazlıq məsələsini gündəmdə saxlayır.

İkinci variantda aktuallıq konkret mübahisəyə bağlıdır.

Məqsəd və vəzifələr

Məqsəd tək olur, vəzifələr bir neçə. Məqsəd işin bütün nəticəsidir, vəzifələr isə ona aparan addımlardır. Fellərdən istifadə edin: təhlil etmək, müəyyən etmək, müqayisə etmək, əsaslandırmaq. Vəzifələr işin fəsil və yarımfəsillərinə uyğun gəlməlidir. Girişdə yazdığınız vəzifə əsas hissədə cavabsız qalırsa, ya vəzifəni çıxarın, ya da fəsli əlavə edin.

Obyekt və predmet

Obyekt geniş, predmet dardır. Yanaşma: obyekt "nəyi tədqiq edirəm", predmet "onun hansı tərəfini".

Cədvəl: janra görə giriş

Cədvəldəki uzunluq göstəriciləri təxmini istiqamətdir, rəsmi norma deyil. Jurnalın və kafedranın tələbi həmişə üstündür.

Girişi açan ifadələr (bağlayıcılar)

Azərbaycan dilində akademik mətn bağlayıcı ifadələrlə daha oxunaqlı olur. Girişdə aşağıdakı ifadələr işlənir. Cümlənin əvvəlində gələndə sonra adətən vergül qoyulur; qaydalar üçün durğu işarələri qaydalarına baxın.

• Mövzunu açmaq: ilk növbədə, əvvəlcə, bu mövzuda, bu baxımdan
• Ümumi məlumatı bildirmək: məlum olduğu kimi, bilindiyi kimi, ümumiyyətlə
• Problemi qoymaq: buna baxmayaraq, lakin, bununla belə, problem ondan ibarətdir ki
• Məqsədi bildirmək: işin məqsədi, bu işdə, tədqiqatın məqsədi
• Yolu göstərmək: iş giriş, iki fəsil və nəticədən ibarətdir; birinci fəsildə... ikinci fəsildə...

Bir cümlədə bir neçə bağlayıcı yığmayın və eyni ifadəni hər cümlədə təkrarlamayın. Şablon ifadələr lazımdır, amma bütün mətn şablondan ibarət olmamalıdır.

Əvvəl və sonra: rəqəmsal ödənişlər mövzusunda kurs işi girişi

Əvvəl:

Bu kurs işinin mövzusu rəqəmsal ödənişlərdir. Rəqəmsal ödənişlər çox vacibdir. İşdə bu barədə yazılacaq.

Sonra:

Mobil telefon vasitəsilə ödəniş gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrildikcə istifadəçi təhlükəsizliyi və ödəniş vərdişləri məsələsi müzakirə mövzusuna çevrilir. Bu, mövzunun aktuallığını müəyyən edir. İşin məqsədi Azərbaycanda rəqəmsal ödənişlərin istifadəsinin əsas xüsusiyyətlərini təhlil etməkdir. Bu məqsədə çatmaq üçün aşağıdakı vəzifələr qoyulub: rəqəmsal ödəniş anlayışını izah etmək; mövcud ödəniş üsullarını təsvir etmək; istifadəçilərin qarşılaşdığı əsas problemləri müəyyən etmək. Tədqiqatın obyekti nağdsız ödəniş sistemi, predmeti isə mobil ödənişlərin istifadəsidir. İş giriş, iki fəsil, nəticə və ədəbiyyat siyahısından ibarətdir.

Nümunə mətn öz tədqiqatınıza uyğunlaşdırılmalıdır. Rəqəm, faiz və mənbə əlavə edəndə yalnız yoxlanmış və istinad göstərilmiş məlumat verin.

Məqalə girişi: Bakı memarlığı nümunəsi

Jurnal məqaləsi və ya elmi-publisistik yazı üçün giriş daha çox "boşluq" üzərində qurulur: nə məlumdur, nə bəlli deyil, bu yazı nə əlavə edir.

Bakının tarixi mərkəzi ilə yeni tikililəri arasındakı fərq şəhərin görünüşünün əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Şəhər mühiti ilə bağlı müzakirələrdə çox vaxt ya qoruma, ya da inkişaf ön plana çəkilir. Bu yazıda isə hər iki yanaşmanı bir-birinə qarşı qoymadan, yeni tikinti zamanı tarixi mühitin hansı elementlərinin nəzərə alına biləcəyi araşdırılır.

Bu girişdə mövzu, mübahisə və yazının əlavə etdiyi baxış var. Uzun tarixi mülahizə yoxdur.

Addım-addım: girişi necə yazmalı?

1. Mövzunu və sualı dəqiqləşdirin. Mövzu bir sözdürsə, ondan sual düzəldin: Xəzərin ekologiyası → hansı təhlükələr və necə qorunmalıdır?
2. Tezisi və ya məqsədi bir cümlə ilə yazın. Bu cümlə giriş üçün dayaq olacaq.
3. Əsas hissəni yazın və ya planı hazırlayın. Plan Generatoru məqalə, esse, dissertasiya və ya təqdimat planı üçün ilkin quruluş təklif edə bilər; planı öz işinizə uyğunlaşdırın.
4. Girişi yazın. Başlanğıc, fon, tezis (esse) və ya aktuallıq, məqsəd, vəzifələr (referat).
5. Girişi sonda yenidən oxuyun. Əsas hissədə fikriniz dəyişibsə, girişi də yeniləyin.
6. Düzəliş edin. Uzun cümlələri bölün, ümumi sözləri çıxarın, durğu işarələrini yoxlayın.

Doldurulacaq şablon

Esse üçün

1. Başlanğıc: [Sual, konkret mənzərə və ya qəti fikir].
2. Fon: [Mövzu nədir və niyə mübahisə doğurur].
3. Tezis: Bu essedə [mövqeyiniz] müdafiə olunur, çünki [əsas səbəb].

Referat və kurs işi üçün

1. Mövzunun aktuallığı [konkret dəyişiklik və ya problem] ilə müəyyən olunur.
2. İşin məqsədi [nəyi təhlil etmək, müəyyən etmək və ya əsaslandırmaq].
3. Bu məqsədə çatmaq üçün aşağıdakı vəzifələr qoyulub: [vəzifə 1]; [vəzifə 2]; [vəzifə 3].
4. Tədqiqatın obyekti [geniş sahə], predmeti isə [onun konkret tərəfi].
5. Tədqiqatda [metodlar] istifadə olunub.
6. İş giriş, [N] fəsil, nəticə və ədəbiyyat siyahısından ibarətdir.

Şablonu boş saxlamayın: mötərizələri öz məlumatlarınızla doldurun və sonra tam cümlələr kimi oxunub-oxunmadığını yoxlayın.

Tez-tez edilən səhvlər

• Çox ümumi başlanğıc. "Qədim zamanlardan bəri..." və ya "Müasir dövrdə hər kəs bilir ki..." kimi cümlələr oxucuya heç nə vermir.
• Tezis və ya məqsəd yoxdur. Giriş oxucuya işin nəyi sübut edəcəyini göstərməlidir.
• Çox uzun giriş. Əsas hissənin məzmununu girişdə təkrar etməyin.
• Aktuallıq olaraq ümumi cümlə. "Mövzu aktualdır" demək kifayət deyil, səbəbi yazın.
• Vəzifələrin əsas hissəyə uyğun gəlməməsi. Girişdə vəd etdiyiniz hər şeyi işdə yerinə yetirin.
• Mənbəsiz rəqəm. İstinad göstərə bilmirsinizsə, rəqəm yazmayın.
• Başqasının girişini köçürmək. Hazır giriş mətnini götürüb sözləri dəyişmək plagiatdır. Bu barədə plagiat nədir bələdçisinə baxın.

Giriş yoxlama siyahısı

1. Girişin ilk cümləsi oxucunu mövzuya gətirirmi?
2. Problem və ya sual aydındırmı?
3. Tezis (esse) və ya məqsəd (referat) bir cümlə ilə ifadə olunubmu?
4. Vəzifələr işin fəsillərinə uyğundurmu?
5. Obyekt və predmet fərqləndirilibmi?
6. Girişdə mənbəsi olmayan rəqəm və ya iddia qalıbmı?
7. Cümlələr qısa və aydındırmı?
8. Durğu işarələri, ə, ı, ğ kimi hərflər düzgündürmü?
9. Giriş əsas hissədəki fikirlərə uyğundurmu?

AdeptWrite alətlərindən necə istifadə etmək olar?

• Paraqraf Generatoru: əsas fikirdən giriş, əsas hissə və ya yekun paraqrafı yaradır. Giriş rejimini seçib mövzunuzu və tezisinizi yazın. Alət süni intellekt əsaslıdır, ona görə nəticə yalnız qaralamadır: faktlara, rəqəmlərə və adlara özünüz baxın.
• Plan Generatoru: mövzudan məqalə, esse, dissertasiya və ya təqdimat planı qurur. Plana əsasən girişdə vəzifələri formalaşdırmaq asan olur.
• Esse və Paraqraf Yazıcı: qısa fikirlərdən paraqraf və esse hazırlayır.
• Qrammatika və Orfoqrafiya Yoxlama: yazdığınız girişdə qrammatika, orfoqrafiya və durğu təklifləri verir. Bir sorğuda mətn 6000 simvola qədər ola bilər.

Alətlər müəllifin yerinə düşünmür. Akademik işdə mövzu, tezis və nəticələrə məsuliyyət sizdədir; tələbə işlərində süni intellekt yardımından istifadə qaydalarını universitetdən və müəllimdən dəqiqləşdirin.

Nəticə

Güclü giriş qısa, konkret və yönləndiricidir. Essedə diqqət çəkən başlanğıc, fon və aydın tezis yazın. Referat və kurs işində aktuallığı, məqsədi, vəzifələri, obyekti, predmeti və metodları kafedranın tələbinə uyğun göstərin. Girişi işin sonunda yenidən oxuyun, vəd etdiyiniz hər şeyin əsas hissədə yerinə yetirildiyini yoxlayın və yalnız mənbəsi olan məlumatı yazın.

← Bütün bələdçilər