เครื่องหมายวรรคตอนภาษาไทย ไม้ยมก ฯ ฯลฯ อัญประกาศ และการเว้นวรรค ใช้อย่างไรให้ถูก

ภาษาไทยใช้การเว้นวรรคทำหน้าที่แทนจุลภาคและมหัพภาคในหลายตำแหน่ง จึงไม่ต้องปิดทุกประโยคด้วยจุด เครื่องหมายเฉพาะที่ต้องรู้คือไม้ยมก ๆ ซึ่งเขียนเว้นวรรคหน้าและหลังตามแบบของราชบัณฑิตยสภา ไปยาลน้อย ฯ ไปยาลใหญ่ ฯลฯ อัญประกาศ และวงเล็บ บทความนี้อธิบายพร้อมตารางผิด ถูก และวิธีพิมพ์

คำตอบสั้น ๆ: เครื่องหมายวรรคตอนไทยต่างจากภาษาอังกฤษตรงไหน

ภาษาไทยเขียนติดกันเป็นสายยาวและไม่มีช่องว่างระหว่างคำ ช่องว่างที่เห็นจึงมีหน้าที่สำคัญ คือบอกว่าวลีหรือประโยคจบแล้ว ผู้เขียนไทยจึงมักเว้นวรรคแทนที่จะใส่จุลภาค (,) หรือมหัพภาค (.) แบบภาษาอังกฤษ ท้ายประโยคทั่วไปไม่ต้องใส่จุด และไม่ต้องขึ้นต้นประโยคด้วยตัวพิมพ์ใหญ่เพราะอักษรไทยไม่มีตัวพิมพ์ใหญ่หรือเล็ก

เครื่องหมายที่คนเขียนผิดบ่อยที่สุดมี 4 กลุ่ม ได้แก่

1. ไม้ยมก (ๆ) ใช้ซ้ำคำหน้า เขียนเว้นวรรคทั้งหน้าและหลังตามแบบที่ราชบัณฑิตยสภานิยม เช่น "เด็ก ๆ" ไม่ใช่ "เด็กๆ"
2. ไปยาลน้อย (ฯ) ใช้ย่อชื่อหรือคำที่ยาวและรู้จักกันดี เช่น กรุงเทพฯ
3. ไปยาลใหญ่ (ฯลฯ) ใช้ท้ายรายการแทน "และอื่น ๆ" เหมือน etc. ในภาษาอังกฤษ
4. อัญประกาศและวงเล็บ ที่มักถูกพิมพ์ปนกันระหว่างแบบตรงกับแบบโค้งเมื่อวางข้อความจากหลายแหล่ง

ข้อมูลในบทความนี้อ้างอิงแนวปฏิบัติของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา ซึ่งเป็นหน่วยงานกำหนดหลักภาษาไทย และพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ตรวจสอบเมื่อ 2026-11-01 เว็บไซต์ของหน่วยงานคือ orst.go.th และพจนานุกรมออนไลน์คือ dictionary.orst.go.th งานราชการ วิทยานิพนธ์ และสำนักพิมพ์บางแห่งมีคู่มือของตนเองที่ละเอียดกว่านี้ ให้ยึดคู่มือของหน่วยงานที่รับงานเป็นหลักเมื่อกำหนดไว้ต่างกัน

ตารางสรุป: เครื่องหมายหลักและวิธีใช้

ชื่อเรียกในตารางเป็นศัพท์ที่ใช้ในแวดวงภาษาไทย ส่วนการเลือกใช้เครื่องหมายในงานเขียนจริง ให้ดูว่างานนั้นเป็นทางการแค่ไหนและมีคู่มือของหน่วยงานกำหนดไว้หรือไม่ ตัวอย่างเวลา เช่น ประชุมเวลา 09.30 น. ตามแบบที่หนังสือราชการนิยมใช้มหัพภาคคั่นชั่วโมงกับนาที

ไม้ยมก (ๆ): เว้นวรรคหน้าและหลัง

ไม้ยมกบอกให้อ่านคำที่อยู่ข้างหน้าซ้ำอีกครั้ง หน้าที่หลักมี 3 อย่าง

• บอกว่าเป็นพหูพจน์หรือจำนวนมาก เช่น เด็ก ๆ เพื่อน ๆ พี่ ๆ
• เน้นหรือบอกลักษณะ เช่น ค่อย ๆ ช้า ๆ ชัด ๆ
• ทำให้ความหมายเบาลงหรือไม่เจาะจง เช่น เรื่อย ๆ นิด ๆ หน่อย ๆ

หลักปฏิบัติแบบราชบัณฑิตยสภา คือเว้นวรรค ทั้งก่อนและหลัง ไม้ยมก จึงเขียนว่า "เด็ก ๆ วิ่งเล่น" ไม่ใช่ "เด็กๆวิ่งเล่น" หนังสือพิมพ์ เว็บไซต์ และข้อความในแชตจำนวนมากเขียนติดคำหน้าเพราะประหยัดที่ แต่ในงานทางการ รายงาน วิทยานิพนธ์ และหนังสือราชการ ควรเขียนแบบเว้นวรรค

ไม้ยมกใช้กับคำแบบไหน

ไม้ยมกใช้ซ้ำ คำ ที่อยู่ข้างหน้าเท่านั้น ถ้าต้องซ้ำทั้งวลีให้เขียนวลีซ้ำเต็ม ไม่นิยมใช้ ๆ ต่อท้ายวลียาว นอกจากนี้ไม่ควรให้ไม้ยมกไปขึ้นต้นบรรทัดใหม่ เพราะแยกจากคำที่ซ้ำ ถ้าโปรแกรมตัดบรรทัดตรงนั้นในงานที่จะพิมพ์ ให้ใช้ช่องว่างแบบไม่ตัดบรรทัด (non-breaking space) ก่อนไม้ยมก หรือปรับความกว้างย่อหน้า

ตัวอย่างผิดและถูก

ไปยาลน้อย (ฯ) และไปยาลใหญ่ (ฯลฯ)

ไปยาลน้อย ฯ ใช้แทนส่วนท้ายของชื่อหรือคำเรียกที่ยาวและคนทั่วไปรู้จักอยู่แล้ว ตัวอย่างที่เห็นบ่อยที่สุดคือ กรุงเทพฯ ที่ย่อจากชื่อเต็มของเมือง (กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ …) เขียนติดกับคำหน้า ใช้ได้เมื่อผู้อ่านเข้าใจได้ทันที ในงานทางการควรเขียนชื่อเต็มเมื่อกล่าวถึงครั้งแรก ไม่ควรย่อชื่อหน่วยงานหรือชื่อตำแหน่งที่ผู้อ่านอาจไม่รู้จัก เพราะ ฯ ไม่ได้บอกว่าคำที่หายไปคืออะไร

ไปยาลใหญ่ ฯลฯ ใช้ปิดรายการแทน "และอื่น ๆ" มีหลักใช้ 4 ข้อ

1. ใช้ท้ายรายการเท่านั้น ไม่ใช้กลางประโยค
2. ใช้หลังรายการที่เป็นหมวดเดียวกัน เช่น "ดินสอ ปากกา ยางลบ ฯลฯ"
3. ไม่ต้องใส่ "และ" นำหน้า เพราะ ฯลฯ มีความหมายรวมแล้ว "และ ฯลฯ" จึงซ้ำซ้อน
4. ไม่ต้องใส่ "เป็นต้น" ซ้ำท้ายประโยคเดียวกัน เลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง

ชุดกฎของตัวตรวจคำผิดภาษาไทยบน AdeptWrite มีกฎให้เว้นวรรครอบ ฯลฯ และกฎให้เว้นวรรครอบ ๆ ตามแบบข้างต้น จึงช่วยชี้จุดที่เขียนติดกันได้ แต่กฎเหล่านี้เป็นแนวปฏิบัติของราชบัณฑิตยสภา หากหน่วยงานของคุณใช้รูปอื่น ควรเลือกรูปเดียวแล้วใช้ให้เหมือนกันทั้งเอกสาร

เครื่องหมายสำหรับร้อยกรองและงานโบราณ: ๏ ๚ ๛

คุณจะพบเครื่องหมายเหล่านี้ในหนังสือวรรณคดี จารึก และฉบับพิมพ์ร้อยกรองเก่า โดยไม่ค่อยใช้ในงานเขียนทั่วไป

ถ้าคุณคัดลอกกลอนหรือคำประพันธ์เก่าเพื่อทำรายงานวรรณคดี ให้คงเครื่องหมายตามต้นฉบับ แต่ในงานเขียนทั่วไป เช่น บทความ รายงาน และอีเมล ไม่จำเป็นต้องใช้ และผู้อ่านที่ไม่คุ้นเคยอาจมองเป็นอักขระที่เสียหาย

ทำไมภาษาไทยจึงเว้นวรรคแทนจุลภาคและมหัพภาค

ภาษาไทยดั้งเดิมไม่มีเครื่องหมายวรรคตอนแบบตะวันตก การเว้นวรรคจึงเป็นเครื่องมือหลักในการแบ่งความ ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการเว้นวรรคระหว่างประโยคหรือระหว่างวลีที่มีเนื้อความต่างกัน แทนที่จะปิดด้วยจุด

• จบประโยค ทั่วไปไม่ใส่มหัพภาค แต่เว้นวรรคก่อนประโยคถัดไป ในย่อหน้าที่ต่อเนื่อง ให้เว้นวรรคหนึ่งครั้ง
• คั่นรายการ ในภาษาไทยมักเว้นวรรคระหว่างรายการสั้น ๆ เช่น "ข้าว น้ำ ผลไม้" แทนจุลภาค ถ้ารายการยาวหรือมีวลีซ้อน อาจใช้จุลภาคเพื่อลดความกำกวม
• ก่อนและหลังเลขอารบิก เมื่อมีตัวเลขหรือคำภาษาอังกฤษแทรกในประโยคไทย นิยมเว้นวรรคหน้าและหลังเพื่อให้อ่านง่าย

ข้อควรระวังคือ อย่าเว้นวรรคกลางคำ และอย่าเว้นวรรคก่อนเครื่องหมายอย่างจุลภาค ปรัศนี และอัศเจรีย์ ซึ่งชิดกับคำหน้า เช่น "ส่งงานวันไหน?" ไม่ใช่ "ส่งงานวันไหน ?" ส่วนเรื่องจังหวะการเว้นวรรคอย่างละเอียด ดูได้ที่บทความเกี่ยวกับ การเว้นวรรคและการใช้จุลภาคในภาษาไทย

ตัวอย่างการแก้ย่อหน้าจริง

ข้อความก่อนแก้ ซึ่งเป็นแบบที่นักศึกษาส่งในรายงานกลุ่ม:

บริษัทมีสาขาในกรุงเทพๆ เชียงใหม่ ภูเก็ต และฯลฯ ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นเด็กๆและผู้สูงอายุ.

ข้อความหลังแก้:

บริษัทมีสาขาในกรุงเทพฯ เชียงใหม่ ภูเก็ต ฯลฯ ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นเด็ก ๆ และผู้สูงอายุ

จุดที่แก้มี 4 จุด คือเปลี่ยน “กรุงเทพๆ” ซึ่งสับสนระหว่างไม้ยมกกับไปยาลน้อยเป็น “กรุงเทพฯ” ตัด “และ” ที่ซ้ำกับ ฯลฯ เว้นวรรครอบไม้ยมกใน “เด็ก ๆ” และเอามหัพภาคท้ายข้อความออกตามแบบการเขียนไทยทั่วไป

อัญประกาศและวงเล็บ

อัญประกาศ (" ")

อัญประกาศใช้กับคำพูดที่อ้างโดยตรง ชื่อบทความหรือชื่อโครงการในประโยค และคำที่ต้องการเน้นหรือชี้ว่าใช้ในความหมายพิเศษ กติกาที่ควรจำ

1. ใช้คู่เดียวกันตลอดเอกสาร จะเป็นแบบตรง (" ") หรือแบบโค้ง (“ ”) ก็ได้ แต่ต้องไม่ปนกัน
2. อัญประกาศซ้อนในอัญประกาศ ให้ใช้เครื่องหมายคำพูดเดี่ยว (‘ ’) ด้านใน
3. เครื่องหมายปิดอยู่ชิดคำสุดท้าย ไม่เว้นวรรคระหว่างเครื่องหมายกับข้อความด้านใน
4. คำพูดที่อ้างต่อจากชื่อผู้พูด ให้ใช้ทวิภาคหรือคำว่า "ว่า" นำ

เมื่อคุณคัดลอกข้อความจากเว็บเพจหรือเอกสาร Word ซึ่งบางครั้งแปลงเป็นอัญประกาศโค้งอัตโนมัติ แล้วนำไปรวมกับข้อความที่พิมพ์เอง เครื่องหมายอาจปนกันโดยไม่รู้ตัว ให้ใช้ฟังก์ชันค้นหาและแทนที่ปรับให้เป็นแบบเดียว

วงเล็บ ( ) และวงเล็บก้ามปู [ ]

วงเล็บ ( ) ใช้ใส่คำอธิบายเสริม คำแปล คำย่อ หรือเลขอ้างอิง เช่น “องค์การสหประชาชาติ (United Nations)” วงเล็บก้ามปู [ ] ใช้ในรายการบรรณานุกรมหรือเมื่อผู้เขียนแทรกข้อความของตนในข้อความที่อ้างมา เช่น "[ผู้เขียนเน้น]" ข้อสำคัญคือเปิดแล้วต้องปิดให้ครบ และไม่เว้นวรรคระหว่างวงเล็บกับข้อความด้านใน

เอกสารวิชาการไทยจำนวนมากใช้ระบบอ้างอิงแบบ APA ฉบับที่ 7 ซึ่งต้องจัดวงเล็บ ปี และเครื่องหมายตามรูปแบบเฉพาะ มหาวิทยาลัยหลายแห่ง เช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มีคู่มือการพิมพ์วิทยานิพนธ์ของตนเองที่ปรับ APA ให้เหมาะกับเอกสารภาษาไทย ให้ตรวจคู่มือฉบับล่าสุดของบัณฑิตวิทยาลัยก่อนส่งเล่ม

พิมพ์เครื่องหมายภาษาไทยบนแป้นพิมพ์

บนแป้นพิมพ์ไทยแบบเกษมณี (Kedmanee) ซึ่งเป็นเลย์เอาต์มาตรฐานของเครื่องส่วนใหญ่ในประเทศไทย ตำแหน่งที่ใช้บ่อยมีดังนี้

ตำแหน่งแป้นอาจต่างออกไปในเลย์เอาต์ปัตตะโชติ หรือเมื่อใช้แป้นพิมพ์บนมือถือ บนมือถือ เครื่องหมายเหล่านี้อาจไม่อยู่ในหน้าแรกของแป้นพิมพ์ ให้สลับไปหน้าสัญลักษณ์ หากพบว่าตัวไม้ยมกกลายเป็นอักขระแปลก ให้ตรวจการตั้งค่าภาษาของแป้นพิมพ์และฟอนต์ที่รองรับอักษรไทย

เคล็ดลับสำหรับ Microsoft Word และ Google Docs: เปิดฟังก์ชันแสดงเครื่องหมายย่อหน้า เพื่อดูช่องว่างที่ซ่อนอยู่ เช่น เว้นวรรคสองครั้ง หรือช่องว่างที่ตัดบรรทัดไม่ได้ ซึ่งมักปะปนมาเมื่อวางข้อความจาก PDF

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและวิธีแก้

1. เขียน ๆ ติดคำหน้า เช่น "เด็กๆ" แก้เป็น "เด็ก ๆ" ในงานทางการ
2. ปิดท้ายทุกประโยคด้วยมหัพภาค เหมือนภาษาอังกฤษ ในภาษาไทยทั่วไปใช้การเว้นวรรคแทน
3. ใช้ "และ ฯลฯ" หรือ "ฯลฯ เป็นต้น" ซ้ำซ้อนกัน เลือกอย่างเดียว
4. ใช้ ฯ กับคำที่ผู้อ่านไม่รู้จัก ทำให้ตีความไม่ได้ ให้เขียนชื่อเต็ม
5. ปนอัญประกาศแบบตรงกับแบบโค้ง จากการวางข้อความหลายแหล่ง
6. เว้นวรรคกลางคำ ทำให้ตัวตัดคำของโปรแกรมแยกคำผิด
7. ผสมเลขไทยกับเลขอารบิก โดยไม่ได้ตั้งใจ

รายการตรวจก่อนส่งงาน

1. ไม้ยมก ๆ เว้นวรรคหน้าและหลังทุกจุด
2. ฯ และ ฯลฯ ใช้ถูกตำแหน่ง ไม่ซ้อนกับ "และ" หรือ "เป็นต้น"
3. อัญประกาศและวงเล็บเปิดแล้วปิดครบ ใช้แบบเดียวกันทั้งเอกสาร
4. ไม่มีช่องว่างสองช่อง ไม่มีช่องว่างก่อนจุลภาค ปรัศนี อัศเจรีย์
5. ตัวเลขใช้ระบบเดียวกัน ไม่ปนเลขไทยกับเลขอารบิก
6. การอ้างอิงตรงกับคู่มือของมหาวิทยาลัยหรือหน่วยงานที่รับงาน
7. รูปคำสะกดตรวจกับ พจนานุกรมของราชบัณฑิตยสภา

ใช้เครื่องมือ AdeptWrite ช่วยตรวจ

เครื่องมือที่ใช้ตรวจข้อความรับข้อความได้ไม่เกิน 6,000 ตัวอักษรต่อครั้ง

• ตรวจคำผิดภาษาไทย ทำงานในเบราว์เซอร์ของคุณ ตรวจคำกับรายการคำภาษาไทยและกฎที่เทียบกับพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 รวมถึงกฎเว้นวรรครอบ ๆ และ ฯลฯ เครื่องมือใช้ตัวตัดคำของเบราว์เซอร์ จึงอาจพลาดบางจุด ผลที่ได้เป็นข้อเสนอแนะ ผู้เขียนต้องเป็นผู้ตัดสิน
• ตรวจไวยากรณ์และตรวจประโยค ช่วยชี้เครื่องหมายวรรคตอนและช่องว่างที่ผิดปกติในภาษาไทย

ถ้าต้องการอ่านต่อ ดู หลักการสะกดคำภาษาไทย และ คำทับศัพท์ที่มักเขียนผิด รวมถึงหน้ารวม คำที่มักเขียนผิดและสับสน

สรุป

เครื่องหมายวรรคตอนภาษาไทยเน้นการเว้นวรรคมากกว่าภาษาอังกฤษ สิ่งที่ต้องจำคือเขียนไม้ยมกแบบเว้นวรรคหน้าและหลัง ใช้ ฯ กับชื่อที่คนรู้จักดี ใช้ ฯลฯ ปิดรายการโดยไม่ใส่ "และ" นำหน้า และเลือกอัญประกาศกับเลขชุดเดียวทั้งเอกสาร เมื่อมีคู่มือของหน่วยงานให้ยึดคู่มือเป็นหลัก แล้วนำข้อความไปผ่านเครื่องมือตรวจก่อนอ่านทวนด้วยตัวเอง

← คู่มือทั้งหมด