Τι είναι το ChatGPT και πώς να το χρησιμοποιείτε στη γραφή: οδηγός για φοιτητές και επαγγελματίες

Το ChatGPT είναι ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης που βασίζεται σε μεγάλο γλωσσικό μοντέλο: προβλέπει πιθανές λέξεις και έτσι γράφει κείμενο. Βοηθά σε προσχέδια, περιλήψεις και αναδιατυπώσεις, αλλά στα ελληνικά κάνει λάθη σε τόνους και καταλήξεις και επινοεί πηγές. Ελέγχετε τους κανόνες του μαθήματος και δηλώνετε τη χρήση.

Η σύντομη απάντηση

Το ChatGPT είναι ένα διαδικτυακό chatbot που δημιουργεί κείμενο ως απάντηση σε ό,τι του γράψετε. Πίσω του υπάρχει ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (large language model, LLM): ένα πρόγραμμα που έχει εκπαιδευτεί σε τεράστιες ποσότητες κειμένου και υπολογίζει, λέξη προς λέξη, ποια συνέχεια ταιριάζει καλύτερα. Δεν «γνωρίζει» τα πράγματα όπως ένας άνθρωπος και δεν ανοίγει βιβλιοθήκη για να επαληθεύσει όσα λέει.

Για όποιον γράφει στα ελληνικά, η πρακτική συνέπεια είναι απλή. Το ChatGPT είναι χρήσιμο για πρώτο προσχέδιο, περίληψη, αναδιατύπωση και ιδέες δομής, και επικίνδυνο όταν το αντιμετωπίζετε ως πηγή. Μπορεί να γράψει ρέουσα παράγραφο που περιέχει λάθος πληροφορία, ανύπαρκτη βιβλιογραφική αναφορά ή λανθασμένο τόνο. Η ευθύνη για το τελικό κείμενο είναι πάντα δική σας.

Πώς δουλεύει ένα γλωσσικό μοντέλο, χωρίς τεχνικούς όρους

Φανταστείτε το αυτόματο συμπλήρωμα του κινητού, αλλά πολύ πιο ισχυρό. Όταν γράφετε «Η Ακρόπολη βρίσκεται στην», το μοντέλο υπολογίζει ότι η πιθανότερη συνέχεια είναι «Αθήνα». Επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία χιλιάδες φορές, παράγει ολόκληρες παραγράφους.

Από αυτό προκύπτουν τρία πράγματα που αξίζει να θυμάστε:

• Ευφράδεια δεν σημαίνει ορθότητα. Το μοντέλο βελτιστοποιείται ώστε το κείμενο να ακούγεται πιθανό, όχι να είναι αληθές.
• Η απάντηση αλλάζει με την ερώτηση. Δύο διαφορετικές διατυπώσεις του ίδιου αιτήματος μπορεί να δώσουν διαφορετικό περιεχόμενο. Ακόμη και η ίδια ερώτηση, αν τη στείλετε δεύτερη φορά, μπορεί να δώσει άλλο κείμενο.
• Η γνώση έχει όρια. Το μοντέλο έχει εκπαιδευτεί μέχρι κάποια χρονική στιγμή και ανάλογα με την υπηρεσία μπορεί να μη βλέπει πρόσφατα γεγονότα, νέους νόμους ή τις τρέχουσες απαιτήσεις του τμήματός σας. Τι ακριβώς προσφέρει η κάθε έκδοση της υπηρεσίας αλλάζει συχνά: ελέγξτε το στον επίσημο ιστότοπο της υπηρεσίας τη στιγμή που το χρειάζεστε, όχι σε ένα παλαιότερο άρθρο.

Τι κάνει καλά στη γραφή στα ελληνικά

Σε καθημερινές εργασίες γραφής το ChatGPT αποδίδει συνήθως ικανοποιητικά, αρκεί να ελέγξετε το αποτέλεσμα:

1. Πρώτο προσχέδιο. Αν κοιτάζετε λευκή σελίδα, ζητήστε από το μοντέλο ένα σκελετό με ενότητες και γράψτε εσείς το περιεχόμενο.
2. Περίληψη δικού σας κειμένου. Αν του δώσετε ένα κείμενο που έχετε στα χέρια σας, μπορεί να σας δείξει τι θα έβγαζε ως κύρια ιδέα, ώστε να ελέγξετε αν το δικό σας κείμενο είναι σαφές.
3. Αναδιατύπωση και αλλαγή ύφους. Μια στεγνή πρόταση μπορεί να γίνει πιο επίσημη για επιστολή ή πιο φιλική για μήνυμα.
4. Ιδέες και αντεπιχειρήματα. Ως συνομιλητής, μπορεί να προτείνει ερωτήματα που δεν σκεφτήκατε. Τα ελέγχετε ένα προς ένα.
5. Εξήγηση εννοιών. Για μια πρώτη εικόνα ενός θέματος, πριν πάτε στις πραγματικές πηγές (βιβλία, άρθρα, επίσημα έγγραφα).

Ένα παράδειγμα καλού αιτήματος, με το πλαίσιο που χρειάζεται:

«Είμαι φοιτητής Κοινωνιολογίας. Έχω γράψει την παρακάτω παράγραφο για την τηλεργασία. Πες μου ποια πρόταση είναι ασαφής και πρότεινε δύο πιο καθαρές διατυπώσεις, στο ίδιο ακαδημαϊκό ύφος. Μην προσθέσεις νέα στοιχεία.»

Παρατηρήστε ότι το αίτημα ορίζει ρόλο, ύφος και όριο («μην προσθέσεις νέα στοιχεία»). Όσο πιο συγκεκριμένο είναι, τόσο λιγότερα επινοημένα στοιχεία θα βρείτε στο αποτέλεσμα.

Πού αποτυγχάνει στα ελληνικά

Τα ελληνικά έχουν πλούσια κλίση, τόνους και διακριτά επίπεδα ύφους. Αυτά είναι τα λάθη που αξίζει να ψάχνετε σε κάθε κείμενο μοντέλου.

Επινοημένες πηγές και παραπομπές

Αυτό είναι το σοβαρότερο πρόβλημα. Αν ζητήσετε «πηγές για το θέμα», το μοντέλο μπορεί να φτιάξει συγγραφείς, τίτλους, περιοδικά, έτη και DOI που δεν υπάρχουν αλλά μοιάζουν πειστικά. Αυτό ισχύει και για ελληνική βιβλιογραφία: ονόματα καθηγητών, τίτλοι βιβλίων και σελίδες μπορεί να είναι επινοημένα. Κάθε αναφορά που προτείνει το μοντέλο πρέπει να βρεθεί από εσάς στον κατάλογο της βιβλιοθήκης σας, στο Google Scholar ή στον ιστότοπο του εκδότη. Αν δεν βρίσκεται, δεν τη χρησιμοποιείτε.

Τόνοι, τελικό -ν και ορθογραφία

Το μονοτονικό σύστημα έχει συγκεκριμένους κανόνες: ποιες λέξεις παίρνουν οξεία, πότε μπαίνει διαλυτικά, πότε διακρίνονται λέξεις όπως «πως/πώς» και «που/πού». Τα μοντέλα συνήθως τα εφαρμόζουν σωστά, αλλά όχι πάντα: ένας περιττός τόνος σε μονοσύλλαβο ή ένα λάθος στο τελικό -ν («την πρόταση» αλλά «τη λύση») εμφανίζεται κατά καιρούς. Η αναφορά είναι το Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη (ΑΠΘ) και η Γραμματική της Νέας Ελληνικής, όχι το chatbot.

Λάθη στις καταλήξεις και στη συμφωνία

Σε μεγάλες προτάσεις μπορεί να χαλάσει η συμφωνία γένους, αριθμού ή πτώσης, ειδικά όταν μεσολαβούν πολλά στοιχεία ανάμεσα στο ουσιαστικό και το επίθετο ή το ρήμα. Ένα επινοημένο παράδειγμα:

Κείμενο με λάθος: Οι σημαντικότερες προκλήσεις της εποχής μας είναι η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή κρίση και ο δημογραφικό πρόβλημα, που απασχολεί τις κυβερνήσεις.

Διόρθωση: … και το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο απασχολεί τις κυβερνήσεις.

Ύφος: καθαρεύουσα, αγγλισμοί και «μεταφρασμένο» ύφος

Τα κείμενα μοντέλων συχνά έχουν ρητορικό, γενικόλογο ή μεταφρασμένο από τα αγγλικά ύφος: «στη σημερινή εποχή», «είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι», «παίζει καθοριστικό ρόλο». Μερικές φορές εμφανίζονται λόγιοι τύποι που δεν ταιριάζουν στο υπόλοιπο κείμενο. Διαβάστε φωναχτά: αν η φράση δεν θα την έλεγε ένας φοιτητής ή ένας συνάδελφος, αλλάξτε την.

Τοπική γνώση

Για ελληνικά θέματα (νομοθεσία, εξετάσεις, ΑΣΕΠ, πανεπιστημιακοί κανονισμοί, ονόματα φορέων) το μοντέλο μπορεί να δώσει πεπαλαιωμένα ή λανθασμένα στοιχεία. Επαληθεύστε τα στον επίσημο ιστότοπο του φορέα.

Πίνακας: τι αναθέτετε και τι ελέγχετε

Ακαδημαϊκή εντιμότητα: τι να κάνετε ως φοιτητής ή μαθητής

Η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης δεν έχει ενιαίο κανόνα. Κάποια μαθήματα την απαγορεύουν εντελώς, άλλα την επιτρέπουν για συγκεκριμένα βήματα (ιδέες, γλωσσική επιμέλεια), άλλα ζητούν να αναφέρετε πώς τη χρησιμοποιήσατε. Οι κανόνες ορίζονται από τον διδάσκοντα, το τμήμα ή το ίδρυμά σας και αλλάζουν. Γι' αυτό:

1. Διαβάστε τον οδηγό του μαθήματος και τον κανονισμό σπουδών ή τον κώδικα δεοντολογίας του ιδρύματός σας. Αν δεν λέει τίποτα, ρωτήστε τον διδάσκοντα γραπτώς.
2. Δηλώστε τη χρήση όπου ζητείται, με μια σύντομη σημείωση: ποιο εργαλείο, για ποιο βήμα, και τι αλλάξατε εσείς.
3. Μην παραδίδετε κείμενο που δεν καταλαβαίνετε. Αν δεν μπορείτε να εξηγήσετε μια παράγραφο προφορικά, δεν είναι δική σας δουλειά ακόμη.
4. Μην εμπιστεύεστε βιβλιογραφία από chatbot. Η παραπομπή σε πηγή που δεν υπάρχει είναι σοβαρό πρόβλημα, ανεξάρτητα από το ποιος την έγραψε.
5. Μην βάζετε προσωπικά ή εμπιστευτικά δεδομένα (στοιχεία συμμετεχόντων σε έρευνα, ιατρικά δεδομένα, εταιρικά έγγραφα) σε υπηρεσίες που δεν έχετε ελέγξει για την πολιτική τους. Διαβάστε τους όρους της υπηρεσίας.

Για τη σχέση με τη λογοκλοπή, δείτε τι είναι η λογοκλοπή.

Εργαλεία του AdeptWrite που ταιριάζουν με αυτή τη ροή

Το AdeptWrite δεν είναι ChatGPT: είναι ένα σύνολο εργαλείων γραφής. Τρία από αυτά έχουν σχέση με κείμενο που έχει γραφτεί με βοήθεια AI.

• Γραμματικός έλεγχος κειμένου: διορθώνει γραμματική, σύνταξη, ορθογραφία και στίξη και επισημαίνει κάθε αλλαγή, ώστε να ελέγξετε τι άλλαξε. Είναι χρήσιμος ως δεύτερο μάτι σε κείμενο μοντέλου, αλλά δεν αντικαθιστά τη δική σας ανάγνωση.
• AI Humanizer: ξαναγράφει ένα προσχέδιο AI ώστε να διαβάζεται πιο φυσικά και προσωπικά, με το ίδιο νόημα. Είναι εργαλείο βελτίωσης ύφους, όχι τρόπος να κρύψετε τη χρήση AI· αν το ίδρυμά σας ζητά δήλωση, τη δηλώνετε όπως πριν.
• Ανιχνευτής κειμένου AI: δίνει μια εκτίμηση για το αν ένα κείμενο μοιάζει με κείμενο μηχανής. Είναι εκτίμηση, όχι απόδειξη: μπορεί να κάνει λάθος και προς τις δύο κατευθύνσεις και δεν πρέπει να είναι το μόνο στοιχείο εναντίον κανενός ανθρώπου. Η λειτουργία του εξηγείται στον οδηγό πώς λειτουργούν οι ανιχνευτές AI.

Ο ανιχνευτής χρειάζεται τουλάχιστον 40 λέξεις και δέχεται έως 6.000 χαρακτήρες· τα υπόλοιπα εργαλεία έχουν όριο χαρακτήρων που φαίνεται στη σελίδα τους. Μεγαλύτερα κείμενα τα επεξεργάζεστε σε τμήματα.

Λίστα ελέγχου πριν χρησιμοποιήσετε κείμενο από ChatGPT

• Επιτρέπεται η χρήση στο συγκεκριμένο μάθημα ή στην εργασία; Το έλεγξα γραπτά;
• Έχω επαληθεύσει κάθε όνομα, ημερομηνία, αριθμό και παραπομπή σε αξιόπιστη πηγή;
• Έχω διαβάσει το κείμενο φωναχτά και έχω αλλάξει φράσεις που δεν θα έλεγα εγώ;
• Έχω ελέγξει τόνους, τελικό -ν, συμφωνία γένους και πτώσεις (π.χ. με ορθογραφικό και γραμματικό έλεγχο);
• Μπορώ να εξηγήσω κάθε παράγραφο με δικά μου λόγια;
• Έχω δηλώσει τη χρήση όπου ζητείται;

Συχνά λάθη

• Αντιγραφή βιβλιογραφίας από το chatbot. Η συχνότερη αιτία προβλήματος.
• Αίτημα χωρίς όρια. Το «γράψε μια έκθεση για το περιβάλλον» δίνει γενικόλογο κείμενο. Δώστε θέμα, κοινό, μήκος, ύφος και τα δικά σας στοιχεία.
• Εμπιστοσύνη στη σιγουριά του τόνου. Το μοντέλο γράφει με την ίδια βεβαιότητα το σωστό και το λάθος.
• Επικόλληση χωρίς ανάγνωση. Τα πρόχειρα κείμενα μοντέλων έχουν επαναλήψεις και κοινοτοπίες που ο αναγνώστης αναγνωρίζει αμέσως.
• Χρήση ανιχνευτή ως δικαστή. Ο ανιχνευτής, του AdeptWrite ή άλλου, δίνει εκτίμηση και όχι ετυμηγορία.

Και στην εργασία; Ένα ρεαλιστικό παράδειγμα ροής

Μια φοιτήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος γράφει εργασία για τη χρήση tablet στο νηπιαγωγείο και ο διδάσκων επιτρέπει τα εργαλεία AI για γλωσσική επιμέλεια, με δήλωση. Γράφει πρώτα η ίδια τις παραγράφους από τις σημειώσεις της και τα άρθρα που έχει διαβάσει. Στη συνέχεια ζητά από το chatbot να επισημάνει ασάφειες, χωρίς να προσθέσει στοιχεία. Επιλέγει όσες προτάσεις βελτιώνουν πραγματικά το κείμενο, ελέγχει τόνους και καταλήξεις με γραμματικό έλεγχο, φτιάχνει τη βιβλιογραφία από τις πηγές που πράγματι διάβασε και προσθέτει στο τέλος μια φράση δήλωσης: «Για τη γλωσσική επιμέλεια χρησιμοποιήθηκε εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης· το περιεχόμενο και οι πηγές είναι δικά μου.» Η ροή είναι απλή, ελέγξιμη και τίμια.

Για επαγγελματίες: email, αναφορές και περιεχόμενο

Στη δουλειά, το ChatGPT χρησιμεύει σε επαγγελματικά email, σύντομες αναφορές, ανακοινώσεις και πρώτα σχέδια αναρτήσεων. Οι κανόνες είναι οι ίδιοι: ελέγξτε τα στοιχεία, προσαρμόστε το ύφος στον παραλήπτη (πληθυντικός ευγενείας σε πελάτη ή προϊστάμενο) και ελέγξτε την εταιρική πολιτική για τα δεδομένα που επιτρέπεται να ανεβάσετε. Μην στέλνετε κείμενο που δεν έχετε διαβάσει ολόκληρο.

← Όλοι οι οδηγοί