Türkçe Yazım Kuralları (TDK): De/Da, Ki, Mi, Ayrı-Bitişik ve Kesme İşareti

Türkçede yazım kurallarının resmî kaynağı Türk Dil Kurumu'nun (TDK) Yazım Kılavuzu'dur. En sık yapılan hatalar bağlaç de/da ile bulunma eki, ki, soru eki mi, ayrı ya da bitişik yazılan sözcükler ve kesme işaretidir. Her kuralın tek cümlelik bir testi vardır; bu rehber testleri doğru ve yanlış örneklerle verir.

Kısa cevap: hangi kuralı nasıl denetlersiniz?

Türkçe yazımda hataların çoğu beş kuralda toplanır. Her biri için tek bir test yeter:

Bu rehber TDK Yazım Kılavuzu'nu esas alır. Kılavuzun 27. baskısı 2012 tarihlidir; sonraki baskılarda içerik temelde korunmuş, dizin 2023'te Türkçe Sözlük'ün 12. baskısına göre güncellenmiştir. Bilgiler 2026-11-01 tarihinde kontrol edildi. Sözlükteki yazımı her zaman resmî kaynaktan doğrulayın: TDK ve Güncel Türkçe Sözlük.

1. De/da: bağlaç mı, ek mi?

Türkçede iki ayrı "de/da" vardır ve ikisi sürekli karışır.

Bağlaç olan de/da: ayrı yazılır

Bağlaç "de/da" önceki sözcükten ayrı yazılır. "Dahi", "ve", "ayrıca" anlamı katar. Ünlü uyumuna uyar (de/da), ancak sert ünsüz benzeşmesine uymaz: bağlaç hiçbir zaman "te/ta" biçiminde yazılmaz.

• Ben de onunla gideceğim.
• Sen de haklısın.
• Kitap da defter de çantada.
• Kapı çalındı, ama kimse açmadı da.

Bulunma (yer) eki -de/-da: bitişik yazılır

Bulunma eki sözcüğe bitişir, ünlü uyumuna uyar ve sert ünsüz benzeşmesine uyar: -de/-da, -te/-ta.

• Evde, okulda, kitapta, sınıfta, Ankara'da

Çıkarma testi

De/da'yı cümleden çıkarın. Cümle anlamını koruyor ve sadece "dahi/ve" katkısı kayboluyorsa bağlaçtır, ayrı yazın. Çıkarınca sözcük anlamsız ya da yarım kalıyorsa ektir, bitişik yazın.

Karışan çiftler

• Ben de / bende: "Ben de kalemi aldım." (ben dahi) ile "Bende kalem var." (kalem bende, yani yanımda) farklı anlamlara gelir; ikisi de doğrudur, yalnızca bağlama göre seçilir.
• Sen de / sende, o da / onda: Aynı mantık.
• Ya da: Her zaman iki sözcük ve bağlaç olan "da" ayrıdır: "Çay ya da kahve." "Yada" biçimi yanlıştır; Güncel Türkçe Sözlük'te "yada" maddesi yoktur (2026-11-01).
• Ne ... ne de: "Ne çay ne de kahve istiyorum." Buradaki "de" bağlaçtır.

Üç hızlı ipucu:

1. Bağlaç "de/da" cümlenin başına gelmez; önündeki sözcüğe bir şey ekler.
2. Bağlaç "de/da" vurgulanır; bitişik ek vurgulanmaz.
3. Emin olamazsanız cümleyi okuyun: sözcüğün bir yerinde duraklıyorsanız büyük olasılıkla ayrı yazılır.

2. Ki: bağlaç, ek ve kalıplaşmış sözcükler

"Ki" üç farklı rolde karşınıza çıkar.

Bağlaç olan ki: ayrı yazılır

Cümleleri bağlar ve genellikle "ki"den sonra yeni bir yargı gelir.

• Biliyorum ki sen de aynısını yapardın.
• O kadar yorulmuştum ki hemen uyuyakaldım.
• Öyle bir yağmur yağdı ki sokaklar göle döndü.

İlgi eki -ki: bitişik yazılır

Bir adı sıfat ya da ad gibi kullanılabilir hale getirir, bitişik yazılır.

• Masadaki kitap, evdeki çocuk, bugünkü ders, benimki, seninki

Kesme işaretiyle karıştırmayın: özel adlardan sonra ek kesmeyle ayrılır ve -ki de aynı kuralı izler: Ankara'daki, İzmir'deki.

Kalıplaşmış sözcüklerde ki: bitişik yazılır

Aşağıdaki sözcüklerde "ki" bitişik yazılır; kalıplaşmışlardır: belki, çünkü, mademki, sanki, oysaki. Bu sözcüklerde "ki"yi ayırmak yanlıştır.

Çıkarma testi

"Ki"yi çıkarın. Bağlaçsa cümle "yargı + yargı" olarak yine kurulabilir ("Biliyorum, sen de aynısını yapardın"). Ek ise "ki" çıkarıldığında önceki sözcük tamamlanmamış kalır ("masada kitap" demek "masadaki kitap" demek değildir).

3. Mi: soru eki

Soru eki mi ayrı yazılır ve ünlü uyumuna uyar: mı, mi, mu, mü.

• Geldin mi?
• Hasta mı?
• Bu yol doğru mu?
• Bunu sen mi yazdın?

Soru ekinden sonra gelen çekim ekleri ise "mi"ye bitişir: geldin miydi, gelecek misiniz, tamam mıyım, sen misin.

Sık hatalar

Ayırt etme testi: Cümleyi "evet/hayır" ya da bir seçenek soran bir soruya çeviriyorsa "mi"dir. Soru anlamı yoksa (örneğin "mutlu", "mum" gibi sözcüklerdeki mu) bu ek değildir.

4. Ayrı mı bitişik mi? Sık sorulan sözcükler

Bu bölümdeki sözcüklerin yazımı Güncel Türkçe Sözlük'te kontrol edilmiştir. Doğru yazımı sözlükte madde olarak bulursunuz; yanlış biçimler ise "Sonuç bulunamadı" verir (kontrol tarihi: 2026-11-01).

Kılavuzdaki diğer kalıplar:

• Bir şey iki sözcüktür ("birşey" yazılmaz). Hiçbir şey de iki ayrı sözcükten oluşur: hiçbir + şey.
• Hiç kimse, her zaman, her gün, bu yüzden, bu nedenle ayrı yazılır.
• Birkaç, birtakım, birbiri, herhangi bitişik yazılır.
• Yanı sıra, kendi kendine ayrı yazılır.

Bir yazım konusunda emin değilseniz kurala değil sözlüğe bakın; Kılavuz ve sözlük zaman içinde bazı sözcüklerin yazımını değiştirmiştir. Karıştırılan sözcükleri anlam farkıyla görmek isterseniz sık karıştırılan sözcükler rehberine bakın.

5. Kesme işareti (')

Kesme işareti, özel adlara getirilen çekim eklerini addan ayırır.

• Ankara'da, İzmir'den, Türkiye'nin, Ayşe'ye, Atatürk'ün, Türk Dil Kurumu'nun
• Sayılara gelen ekler: 2026'da, 1990'lı yıllar, 3'üncü (ya da 3. sırada), 08.30'da

Kesme işareti konmayan durumlar:

• Yapım ekleri: Türkçe, Ankaralı, Atatürkçü, Ankaralılar. Bunlar sözcük türetir, çekim eki değildir.
• Özel ad olmayan sözcükler: ev, okul, öğretmen gibi cins adlara gelen eklerde kesme kullanılmaz: evin, okulda, öğretmenin (ama Ali'nin, Ankara'da).
• Kurum adları ve kısaltmalar: Kurum adlarında kesme kullanımı resmî yazışmalarda farklılaşabilir; kısaltmalarda ek okunuşa göre getirilir (TDK'nin, çünkü "te-de-ka" diye okunur). Emin olmak için Yazım Kılavuzu'na ve kurumunuzun yazışma şablonuna bakın.

Sık yapılan hatalar

Önce-sonra: kurallar bir arada

Önce: Herşey çok güzel gidiyordu. Bende senin gibi düşünüyorum ama yinede emin değilim. Yarın toplantıya gelirmisin? Ankarada yada İstanbulda olacak.

Sonra: Her şey çok güzel gidiyordu. Ben de senin gibi düşünüyorum ama yine de emin değilim. Yarın toplantıya gelir misin? Ankara'da ya da İstanbul'da olacak.

Burada beş farklı hata vardı: her şey (ayrı), ben de (bağlaç), yine de (bağlaç), gelir misin (soru eki), ya da (iki sözcük) ve kesme işareti.

Sınav ve iş yazışmalarında bu hatalar nasıl görünür?

Yazım hataları en çok üç yerde dikkat çeker.

• Dilekçe ve resmî yazı: "Gereğinin yapılmasını arz ederim" gibi kalıplarda küçük bir hata bile metnin ciddiyetini zayıflatır. Kurum adlarından sonra gelen ekler (Millî Eğitim Bakanlığı'na gibi) çoğunlukla kesme işaretiyle ayrılır; "yada", "herşey" gibi biçimler resmî yazıda hemen göze çarpar.
• Ödev ve tez: Öğretim üyeleri yazım ve noktalama hatalarını sıklıkla not düşürücü bir ölçüt olarak değerlendirir. Kurumunuzun tez yazım kılavuzu yazım için TDK'yi esas alıyorsa, kural şüphesinde Kılavuz'a göre hareket edin. Biçim kuralları kurumdan kuruma değişebilir; yazım kuralını değiştirmez.
• E-posta ve CV: Bir iş başvurusunda "Ben de ekibinize katılmak istiyorum" cümlesini "Bende ekibinize..." diye yazmak, anlamı da değiştirir. Başvuru yazısı için son okumada de/da ve mi'yi özellikle tarayın.

Hızlı tarama yöntemi

Yazıyı bitirdikten sonra tek geçişte yalnızca şu sözcükleri arayın: "de", "da", "ki", "mi", "mı", "mu", "mü", "şey", "hiç", "çok", "ya". Metin editörünüzün arama özelliği bu sözcükleri vurgular ve her birine çıkarma testini uygulamanız birkaç dakika sürer. Sonra özel adların yanındaki ekleri tek tek gözden geçirin.

Kuralları ezberlemeden öğrenmenin yolları

1. Sesli okuyun. Bağlaç "de/da" vurgu alır, ek almaz. Okurken sözcüğün üzerinde durduğunuz yerde ayrı yazın.
2. Kendi hatalarınızın listesini tutun. Hep aynı üç sözcüğü yanlış yazıyorsanız onları bir kartın üzerine yazın.
3. Şüphede sözlüğe bakın. Sözcüğü Güncel Türkçe Sözlük'te arayın; madde yoksa yazım büyük olasılıkla yanlıştır.
4. Kuralı örnekle bağlayın. "Ben de" ile "bende" farkını kendi cümlelerinizle yazın; kural ancak size ait bir örneğe bağlandığında kalıcı olur.

Küçük ayrıntılar: büyük harf, sayılar ve bileşik sözcükler

Ayrı-bitişik kararlarının yanında birkaç ayrıntı da yazıların düzgün görünmesini sağlar.

• Büyük harf: Cümle başında, özel adlarda ve kurum adlarının ilk harflerinde kullanılır. Türkçede küçük "i" büyüğe çevrilirken noktalı "İ" olur: İstanbul, İzmir. "I" harfi ise noktasız "ı"nın büyüğüdür: Isparta.
• Gün ve ay adları: Cümle içinde küçük harfle yazılır: "pazartesi günü", "kasım ayında". Tarih biçimi örneği: 1 Kasım 2026.
• Sayılar ve ekler: Rakamla yazılan sayılara gelen ek kesmeyle ayrılır: 2026'da, 5'inci. Sözcükle yazılırsa kesme gerekmez: beşinci.
• Birleşik fiiller: "Yardım etmek", "karar vermek" gibi birleşik fiiller çoğunlukla ayrı yazılır; "kaybolmak" gibi kalıplaşmışlar bitişiktir. Şüphede sözlüğe bakın.
• Tekrarlar: "Yavaş yavaş", "akşam akşam" gibi ikilemeler ayrı yazılır.

Edat "ile" ve "bile"

"İle" ve "bile" de sık sorulan iki küçük sözcüktür. "İle" ayrı yazılabilir ("Ali ile Ayşe") ya da ek olarak bitişebilir ("Ali'yle Ayşe", "kalemle yazdım"); ikisi de doğrudur. Ünlüyle biten sözcüklerde araya "y" girer: "arabayla". "Bile" ise "dahi" anlamında ayrı yazılır: "Sen bile bilmiyorsun." Bu sözcükte de bir önceki sözcüğe bitişmeyin; cümleyi bozmadan çıkarabiliyorsanız ayrı yazıldığını anlarsınız.

Neden bu kadar çok istisna var?

Türkçe yazımda kural genellikle sözcüğün işlevine bakar: aynı ses dizisi bir yerde ek, başka bir yerde bağlaç olabilir. Bu yüzden harfler bir sözcüğü tanımak için yetmez; cümlenin anlamı da gerekir. Yazım denetleyicileri bu bağlamı her zaman çözemez, o nedenle çıkarma testi gibi kendi kendinize uygulayacağınız kısa kontroller bu kadar değerlidir.

Yazım hatalarını ayıklarken izlenecek sıra

Uzun bir metni tek seferde denetlemek yorucudur ve hataları kaçırtır. Şu sırayı deneyin:

1. Önce içeriği bitirin. Yazarken kural düşünmek akışı bozar.
2. Birinci geçiş, yalnızca de/da. Her birine çıkarma testini uygulayın.
3. İkinci geçiş, ki ve mi. Kalıplaşmış sözcükleri ve soru eklerini işaretleyin.
4. Üçüncü geçiş, ayrı-bitişik sözcükler. Şüpheli olanları sözlükte arayın.
5. Dördüncü geçiş, kesme işareti. Özel adları, kurumları ve sayıları tarayın.
6. Son olarak aracı çalıştırın. Araç bulduklarını, sizin gözünüzden kaçanlarla karşılaştırın.

Bu yöntem metin uzun olduğunda bile her geçişte tek bir kurala odaklanmanızı sağlar.

Kontrol listesi

1. Her "de/da" için çıkarma testi yaptım mı?
2. "Ki" bağlaç mı, ek mi, kalıplaşmış sözcük mü?
3. Soru eki mi/mı/mu/mü ayrı ve ünlü uyumlu mu?
4. "Her şey, hiçbir, birçok, ya da" gibi sözcükler Güncel Türkçe Sözlük'e uygun mu?
5. Özel adlardan sonra çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmış mı, yapım ekleri ayrılmamış mı?
6. İ ve ı harfleri doğru mu? İstanbul, İzmir büyük harfle başlarken noktalı İ kullanılıyor mu?
7. Noktalama yerinde mi? Ayrıntı için noktalama işaretleri ve kullanımı ve virgül nerelerde kullanılır rehberlerine bakın.

Yazım denetimi aracını nasıl kullanırsınız?

AdeptWrite'taki yazım denetimi aracı Türkçe metindeki hataları tarayıcınızda tarar. Türkçe sözlük listesi ve TDK ölçütlerine dayanan yazım çiftleriyle çalışır; örneğin "herşey" yerine "her şey", "yada" yerine "ya da" önerisi sunar. Sonuç, hatanın nedenini de gösterir.

Sınırlarını bilin: Araç bütün bağlama bakmaz. Bağlaç de/da ile bulunma ekini ayırmak anlam gerektirir; araç şüpheli yerleri işaretler ama son karar sizindir. Her çalıştırmada metin sınırı 6.000 karakterdir. Aracın bir hatayı bulması TDK onayı anlamına gelmez; kuraldan emin olmadığınızda tek sözcüğü Güncel Türkçe Sözlük'te arayın.

Ayrıca dil bilgisi kontrolü cümle düzeyindeki dil bilgisi hatalarını yakalamak için kullanılabilir. Sözcük türlerinin ne olduğunu hatırlamak (örneğin "de"nin bağlaç, "-de"nin ek olması) için sözcük türleri rehberi faydalı olur.

Sonuç

Türkçe yazımda her kuralın bir testi vardır: de/da için çıkarma, ki için bağlama bakma, mi için soru anlamı, ayrı-bitişik için sözlük ve özel adlar için kesme işareti. Kaynak olarak TDK Yazım Kılavuzu ve Güncel Türkçe Sözlük'ü kullanın; araçlar yardımcı olur ama resmî kaynağın yerine geçmez.

← Tüm rehberler