Zmiany w pisowni polskiej od 2026 roku: co się zmieniło i jak pisać teraz

Od 1 stycznia 2026 roku jedynym obowiązującym źródłem zasad pisowni jest dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” Rady Języka Polskiego. Zmieniono m.in. pisownię nazw mieszkańców (Warszawianin), przymiotników od nazwisk (szekspirowski), „nie” z imiesłowami, przedrostków super- i eko- oraz kilku nazw własnych. Ten poradnik zbiera zmiany w tabeli i pokazuje, jak je stosować.

Krótka odpowiedź: co się zmieniło w polskiej ortografii

Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN ogłosiła zmiany w pisowni, które obowiązują od 1 stycznia 2026 roku. Od tej daty dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” (załącznik do komunikatu Rady) jest jedynym ważnym źródłem zasad ortograficznych i interpunkcyjnych, a wcześniejsze uchwały ortograficzne Rady z lat 1997–2008 mają charakter historyczny. Najczęściej zauważysz pięć zmian:

1. Nazwy mieszkańców piszemy wielką literą: Warszawianin, Krakowianka, Gdańszczanin.
2. Przymiotniki od nazw osobowych piszemy małą literą: dramat szekspirowski, koncert chopinowski.
3. „Nie” z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie, bez wyjątku dla „świadomej pisowni rozdzielnej”: niezrobiony, nieoczekiwany.
4. Przedrostki typu super- i eko- wolno pisać łącznie albo rozdzielnie: superpomysł lub super pomysł, ekożywność lub eko żywność.
5. Niektóre nazwy własne dostały wielką literę: Nagroda Nobla, Plac Zbawiciela, Kawiarnia Literacka, Kometa Halleya.

Rada ogłaszała zmiany w kolejnych komunikatach (10 maja i 10 października 2024, 16 czerwca i 7 listopada 2025). Zestaw obejmuje jedenaście zmian; jedną z zapowiedzianych (nazwy geograficzne typu „cieśnina Bosfor”) Rada ostatecznie wycofała. Poniżej znajdziesz każdą z nich z przykładami z oficjalnego tekstu, a także praktyczne wskazówki dla uczniów, studentów, redaktorów i osób piszących służbowo.

Stan wiedzy: treść zmian sprawdziliśmy 2026-11-01 w komunikatach na stronie Rady Języka Polskiego (rjp.pan.pl/zmiany-pisowni-2026-3). Jeśli masz wątpliwość w konkretnym przypadku, ostateczne rozstrzygnięcie daje oficjalny tekst Rady, nie ten poradnik.

Dlaczego pisownia się zmieniła

Poprzedni zbiór zasad pisowni, zawarty w słownikach i podręcznikach, kształtował się przez dziesięciolecia i zawierał wiele wyjątków oraz wariantów. Rada Języka Polskiego uporządkowała część reguł i opublikowała je w jednym dokumencie. Zmiany dotyczą przede wszystkim wielkich i małych liter oraz pisowni łącznej i rozdzielnej, czyli obszarów, które od lat sprawiają najwięcej kłopotów.

Termin 1 stycznia 2026 roku dał czas na przygotowanie się wydawcom, autorom słowników i podręczników. W zebranych przez nas informacjach pojawia się rok 2031 jako moment pełnego stosowania nowych zasad na egzaminach szkolnych, ale nie umiemy tego potwierdzić w samym tekście komunikatów. Jeśli uczysz się do egzaminu lub oceniasz prace uczniów, sprawdź aktualne komunikaty Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i swojej szkoły.

Tabela zmian z przykładami

Przykłady pochodzą z oficjalnego zestawienia zmian Rady. Zwróć uwagę, że przy wielu pozycjach nowa zasada dopuszcza kilka zapisów. Gdy więc widzisz „super pomysł” i „superpomysł”, żaden z nich nie jest błędem, ale w jednym tekście warto trzymać się jednego wariantu.

Nazwy mieszkańców wielką literą

To zmiana, którą zobaczysz najczęściej. Wcześniej nazwy mieszkańców miast, wsi i regionów pisaliśmy małą literą: warszawianin, gdańszczanin. Od 2026 roku piszemy je wielką: Warszawianin, Gdańszczanin, Mokotowianin, Ochocianka. Zasada obejmuje nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi.

Przykłady zdań:

• Poprawnie od 2026: Wielu Krakowian wybiera weekend w Bieszczadach.
• Poprawnie od 2026: Jako Poznanianka znam to miasto od dziecka.
• Wcześniejszy zapis: wielu krakowian, jako poznanianka.

Zasada dotyczy nazw mieszkańców jako rzeczowników. Przymiotniki od nazw miejscowych dalej piszemy małą literą: warszawski tramwaj, krakowska szkoła, gdański port. Mieszkaniec jest Warszawianinem, ale jego autobus jest warszawski.

Rada dopuściła też swobodę przy nazwach nieoficjalnych, zwłaszcza etnicznych, które można pisać małą albo wielką literą.

Przymiotniki od nazwisk małą literą

Przymiotniki utworzone od nazw osobowych piszemy małą literą: dramat szekspirowski, koncert chopinowski, humor mrożkowy, proza sienkiewiczowska. Wielka litera nie jest już potrzebna, nawet gdy przymiotnik opisuje coś ważnego dla kultury, jak konkurs chopinowski. Nazwa samej imprezy, na przykład Konkurs Chopinowski, może być jednak nazwą własną i wtedy decyduje jej oficjalny zapis. W razie wątpliwości sprawdź, jak organizator pisze nazwę wydarzenia.

Odrębnie traktujemy przymiotniki od imion zakończone na -owy, -in, -ów, jak jackowe dzieci lub Jackowe dzieci. Tu Rada pozwala na małą i wielką literę.

„Nie” łącznie z imiesłowami przymiotnikowymi

Nie z imiesłowami odmiennymi, czyli takimi, które odmieniają się jak przymiotniki (zrobiony, oczekiwany, czytający), piszemy łącznie: niezrobiony, nieoczekiwany, nieczytający. Zniesiono dawny wyjątek, który pozwalał pisać rozdzielnie, gdy autor chciał podkreślić przeciwstawienie, na przykład „nie zrobiony, lecz porzucony”.

Jednocześnie obowiązuje poszerzona zasada dla przymiotników i przysłówków: nie piszemy łącznie we wszystkich stopniach, także w stopniu wyższym i najwyższym: nieadekwatny, niemilszy, nienajlepiej.

Co z czasownikami? Tu nic się nie zmienia: nie z czasownikami piszemy rozdzielnie (nie zrobiłem, nie wiem).

Przykłady zdań:

Pierwsza kolumna pokazuje dawny wyjątek: pisownię rozdzielną przy wyraźnym przeciwstawieniu. W tekstach urzędowych, szkolnych i redakcyjnych stosuj teraz zapis łączny.

Super-, eko-, mini- i inne przedrostki

Najbardziej widoczna swoboda dotyczy przedrostków potocznie nazywanych cząstkami. Rada dopuściła pisownię rozdzielną obok łącznej przy takich elementach jak super- i eko-:

• superpomysł lub super pomysł,
• ekożywność lub eko żywność.

Wybór ma sens praktyczny. Zapis łączny wygląda bardziej książkowo, rozdzielny jest bliższy mowie potocznej i reklamie. W jednym dokumencie nie mieszaj obu wariantów. Jeśli piszesz pracę zaliczeniową, wybierz jeden, a o decyzji nie musisz się tłumaczyć, bo oba zapisy są poprawne.

Przedrostki przed wyrazem pisanym wielką literą łączymy łącznikiem: super-Europejczyk, niby-Polak. Przed małą literą niby- i quasi- piszemy łącznie: nibyartysta, quasinauka. Pół- piszemy łącznie (półzabawa, półserio), a przy nazwach osób z łącznikiem: pół-Polka.

Nazwy własne i wielkie litery

Rada rozszerzyła listę przypadków, w których wielką literę piszemy w całej nazwie:

• komety: Kometa Halleya,
• obiekty przestrzeni publicznej: Plac Zbawiciela, Park Kościuszki,
• lokale usługowe i gastronomiczne: Kawiarnia Literacka,
• ordery, nagrody i tytuły: Nagroda Nobla.

Zmiana dotycząca wielowyrazowych nazw geograficznych ma krótką historię: zapowiedziano możliwość pisania wielką albo małą literą wyrazu takiego jak „cieśnina” (Cieśnina Bosfor lub cieśnina Bosfor), ale komunikat z 7 listopada 2025 roku tę zmianę wycofał. Obowiązują dotychczasowe zasady: wyraz gatunkowy przed nazwą w mianowniku piszemy małą literą, na przykład cieśnina Bosfor, jezioro Śniardwy, morze Bałtyk, a wielką literą nadal Morze Bałtyckie czy Zatoka Genueńska. Warto o tym pamiętać, bo część artykułów w internecie może wciąż podawać wycofany punkt jako obowiązujący.

Dla nazw firm, marek i modeli obowiązuje wielka litera, także gdy mówimy o pojedynczym egzemplarzu: samochód marki Ford, czerwony Ford. Dotyczy to też zdań w rodzaju „Na parkingu stał czerwony Fiat” albo „Kupiłam nowego Samsunga”.

Więcej o wielkich i małych literach w pozostałych sytuacjach znajdziesz w poradniku wielka i mała litera: zasady z przykładami.

Pary wyrazów i -by

Dwie drobniejsze zmiany:

• Powtórzone wyrazy (tuż-tuż) mogą mieć trzy zapisy: z łącznikiem, z przecinkiem (tuż, tuż) lub rozdzielnie (tuż tuż). Wszystkie są poprawne, więc korektor nie powinien traktować żadnego z nich jako błędu.
• Cząstki -by, -bym, -byś piszemy rozdzielnie ze spójnikami: czy by nie pojechać w góry. Przykład z oficjalnego tekstu: „Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry”.

Co się nie zmieniło

Zmiany nie obejmują całej ortografii. Nadal obowiązują podstawowe reguły: ó i u, rz i ż, ch i h, pisownia nie z czasownikami oddzielnie, interpunkcja i zasady pisowni wyrazów z cząstką by. Przecinek i cudzysłów działają tak samo, o czym piszemy w poradniku interpunkcja w języku polskim. Ogólny przegląd zasad znajdziesz w tekście zasady ortografii polskiej.

Jak stosować nowe zasady: lista kontrolna

Przed oddaniem tekstu przejdź przez te punkty:

• ☐ Nazwy mieszkańców (Warszawianin, Krakowianka) mają wielką literę.
• ☐ Przymiotniki od nazwisk (szekspirowski, chopinowski) są małą literą.
• ☐ „Nie” z imiesłowami przymiotnikowymi jest łącznie (niezrobiony).
• ☐ W całym dokumencie wybrano jeden wariant: super pomysł albo superpomysł.
• ☐ Nazwy marek i modeli mają wielką literę (czerwony Ford).
• ☐ Przedrostek przed wielką literą ma łącznik (super-Europejczyk).
• ☐ Nie poprawiono na siłę starych, wciąż poprawnych zapisów, np. cieśnina Bosfor.

Dla kogo zmiany mają największe znaczenie

Uczniowie i maturzyści. Jeśli uczysz się z podręcznika wydanego przed 2026 rokiem, możesz znaleźć w nim stare zasady. Zapytaj nauczyciela, którą wersję stosuje, i sprawdź komunikaty CKE o egzaminach. Zasada bezpieczna: stosuj oficjalny tekst Rady, a w razie sporu pokaż nauczycielowi źródło.

Studenci i doktoranci. Ustal z promotorem, którą wersję zasad stosuje, bo część wzorów prac i podręczników powstała przed 2026 rokiem. Zapytaj o preferencje, szczególnie gdy używasz nazw mieszkańców i przymiotników od nazwisk.

Redaktorzy i copywriterzy. Wiele serwisów i wydawnictw musi zaktualizować własne przewodniki stylu. Ustal, czy wprowadzacie wszystkie zmiany od razu, i zapisz to w wewnętrznych wytycznych. Warto też przygotować listę wyjątków, na przykład nazw własnych w logo.

Osoby piszące służbowo. W mailach i dokumentach firmowych najważniejsza jest spójność. Jeśli poprzednio pisałeś warszawiacy, a teraz Warszawiacy, nie trzeba przerabiać archiwum, ale nowe teksty piszesz już według nowych reguł.

Jak sprawdzić tekst narzędziem

Korektor ortograficzny pomaga wychwycić literówki i błędy mechaniczne, ale przy zmianach z 2026 roku trzeba uważać. Sprawdzanie pisowni w AdeptWrite korzysta ze słownika Hunspell opartego na liście SJP.PL, sprawdzanego w przeglądarce. Nie mamy potwierdzenia, że ta lista w pełni odzwierciedla zasady obowiązujące od 2026 roku, więc narzędzie może zaznaczyć na przykład „Warszawianin” w innym miejscu, niż oczekujesz, albo nie zareagować na stary zapis. Traktuj jego podpowiedzi jako pierwszy przegląd, a nie rozstrzygnięcie.

Praktyczny schemat pracy:

1. Wklej tekst do narzędzia (jedno uruchomienie obsługuje do 6000 znaków) i przejrzyj podkreślone słowa.
2. Samodzielnie sprawdź nazwy mieszkańców, przymiotniki od nazwisk i „nie” z imiesłowami według tabeli z tego poradnika.
3. Jeśli słowo jest podejrzane, wpisz je w słowniku ortograficznym i porównaj z propozycjami.
4. Przejrzyj całość w sprawdzaniu gramatyki i interpunkcji, aby wychwycić błędy zdaniowe.

Wynik każdego z narzędzi to sugestia, nie oficjalna decyzja. Ostatecznym źródłem są zasady Rady Języka Polskiego oraz słowniki, takie jak Słownik języka polskiego PWN i Wielki słownik ortograficzny PWN.

Najczęstsze błędy po zmianach

• Przesada z wielką literą. Wielką literą piszemy nazwy mieszkańców, ale nie przymiotniki: warszawski, nie Warszawski.
• Wielka litera w przymiotniku od nazwiska. Poprawnie szekspirowski, nie Szekspirowski.
• Zapis „nie zrobiony”. Od 2026 roku to błąd, nawet gdy chcesz podkreślić przeciwstawienie.
• Poprawianie wariantów, które są dopuszczalne. Super pomysł i superpomysł są równoprawne.
• Stosowanie wycofanego punktu. Nazwy takie jak cieśnina Bosfor pozostają bez zmian.
• Mieszanie starych i nowych zasad w jednym tekście. Dla czytelnika liczy się spójność.

Podsumowanie

Zmiany z 2026 roku nie przewracają polskiej ortografii do góry nogami, ale dotykają słów, które piszemy codziennie: nazw mieszkańców, przymiotników od nazwisk i „nie”. Zapamiętaj trzy filary: Warszawianin wielką literą, szekspirowski małą i niezrobiony łącznie. Resztę znajdziesz w tabeli powyżej, a w razie wątpliwości otwórz oficjalne zasady Rady Języka Polskiego na stronie rjp.pan.pl.

← Wszystkie poradniki