PN-ISO 690: jak zapisać bibliografię w pracy dyplomowej

PN-ISO 690 to polska norma dotycząca zapisu odnośników bibliograficznych, na którą powołuje się wiele uczelni. Opis zaczyna się od nazwiska i imienia autora, potem idą tytuł, wydanie, miejsce i wydawca, rok oraz numer ISBN. Zawsze sprawdź, jakiej wersji i jakiego wariantu (numerycznego czy autor–data) wymaga Twój wydział.

Krótka odpowiedź: co to jest PN-ISO 690

PN-ISO 690 to polskie wydanie międzynarodowej normy ISO 690 o opracowywaniu odnośników bibliograficznych i powołań na zasoby informacji. Norma wyznacza, jakie elementy opisu źródła podać i w jakiej kolejności: autor, tytuł, wydanie, miejsce wydania, wydawca, rok, a dla źródeł internetowych także datę dostępu i adres. Wiele polskich uczelni odsyła w regulaminach prac dyplomowych właśnie do niej, ale wymagania wydziałów się różnią, więc ostatnie słowo ma zawsze promotor i obowiązujący na Twoim wydziale wzór.

Co ważne, PN-ISO 690 nie jest „jednym stylem z gotowym wyglądem” w tym sensie, w jakim jest nim APA. Norma dopuszcza kilka systemów powołań, a uczelnie często dopisują własne doprecyzowania. Stąd dwa praktyczne wnioski:

1. Zanim zaczniesz zbierać literaturę, zapytaj, który wariant obowiązuje i czy uczelnia ma własny wzór (instrukcja dla dyplomantów, szablon pracy).
2. Zapisuj dane źródeł od razu kompletnie: autor, tytuł, wydanie, miejsce, wydawca, rok, strony, adres i data wejścia. Przeformatowanie kompletnych danych jest łatwe, szukanie brakujących po tygodniach nie.

Jaką normę mamy na myśli: edycja i weryfikacja

Polski Komitet Normalizacyjny opublikował normę jako PN-ISO 690:2012 (tytuł: informacja i dokumentacja, wytyczne opracowywania odnośników bibliograficznych i powołań na zasoby informacji). Jest ona polskim wydaniem edycji ISO 690 z 2010 roku. Międzynarodowa organizacja ISO wydała od tego czasu nowszą edycję normy, ISO 690:2021. Nie jest to jednak automatycznie zmiana wymagań polskiej uczelni: liczy się to, co wpisano do jej regulaminu.

Poradnik opiera się na ogólnej budowie opisu bibliograficznego, a nie na tekście normy (stan na 2026-11-01), dlatego nie podajemy tu numerów punktów ani brzmienia fragmentów normy. Pełny tekst norm PKN jest płatny, a uczelniane biblioteki zwykle udostępniają go studentom lub opisują w pomocy dla dyplomantów. Najpewniejsza ścieżka wygląda tak:

• Przeczytaj wytyczne swojej uczelni lub wydziału (regulamin pracy dyplomowej, instrukcja, szablon).
• Zapytaj w bibliotece uczelnianej: bibliotekarze zwykle mają gotową ściągawkę i wiedzą, której wersji norm wymaga komisja.
• Poproś promotora o przykład poprawnie zapisanej bibliografii z innej pracy z jego seminarium.

Z jakich elementów składa się opis bibliograficzny

W uproszczeniu opis zawiera elementy w stałej kolejności. Dla książki:

Przykłady poniżej są wymyślone i służą wyłącznie pokazaniu układu. Wybierz w pracy rzeczywiste źródła i przepisz dane z karty tytułowej lub strony redakcyjnej.

Przykłady zapisu w bibliografii

Książka

KOWALSKI, Jan. Pisanie prac dyplomowych. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Przykładowe, 2020. ISBN 978-00-0000-000-0.

Książka z dwoma lub kilkoma autorami

NOWAK, Anna i Piotr WIŚNIEWSKI. Metody badań społecznych. Kraków: Wydawnictwo Przykładowe, 2018.

Przy większej liczbie autorów uczelnie bywają zróżnicowane: jedne wymagają wypisania wszystkich, inne dopuszczają „i in.” po pierwszym. To jedna z rzeczy, które trzeba sprawdzić w wytycznych.

Rozdział w pracy zbiorowej

LEWANDOWSKA, Maria. Cytowanie w naukach humanistycznych. W: ZIELIŃSKI, Tomasz (red.). Warsztat badacza. Poznań: Wydawnictwo Przykładowe, 2019, s. 45–62.

Artykuł w czasopiśmie

MAZUR, Ewa. Zasady zapisu przypisów w pracach licencjackich. Przegląd Dydaktyczny. 2021, nr 3, s. 15–30.

Strona internetowa lub zasób online

Zasady pisowni polskiej [online]. Warszawa: Instytucja Przykładowa [dostęp: 2026-11-01]. Dostępny w: https://example.org/zasady

Przy zasobach internetowych liczą się dwie daty: data publikacji (jeśli jest) i data dostępu, bo strony się zmieniają. W nawiasach kwadratowych podaje się zwykle określenie [online] oraz informację o dostępie. Jeśli źródło ma stały identyfikator, na przykład DOI, warto go dodać, bo jest trwalszy niż adres strony.

Praca dyplomowa lub rozprawa

BIELECKA, Karolina. Wpływ nauki zdalnej na motywację uczniów. Praca licencjacka. Lublin: Uniwersytet Przykładowy, 2022.

Jak powoływać się na źródła w tekście

Norma przewiduje kilka systemów. Najczęściej spotkasz dwa:

1. System numeryczny. W tekście stawiasz numer w nawiasie kwadratowym, np. [3], a bibliografia jest ułożona według kolejności pojawiania się źródeł. Dobrze sprawdza się w naukach ścisłych i technicznych.
2. System autor–data (nazwisko–rok). W tekście piszesz (Kowalski 2020, s. 15), a bibliografia jest alfabetyczna. Częsty w naukach społecznych.

Obok tych systemów polskie prace humanistyczne chętnie stosują tradycyjne przypisy dolne („tamże”, „zob.”, „op. cit.”), w których pełny opis pojawia się na dole strony przy pierwszym wystąpieniu. O tej różnicy piszemy w poradnikach przypisy dolne i końcowe oraz bibliografia a literatura cytowana. Niezależnie od systemu wszystkie pozycje z tekstu muszą być na liście, a wszystkie pozycje z listy muszą być gdzieś w tekście użyte.

PN-ISO 690, APA i Harvard: najważniejsze różnice

Te różnice mają charakter orientacyjny: APA jest opisana w oficjalnym podręczniku, a Harvard nie ma jednego właściciela i każda uczelnia ma własny wariant. Jeśli praca ma być pisana w APA, trzymaj się podręcznika APA, a nie mieszaj go z zasadami PN-ISO 690.

Jak zbudować bibliografię krok po kroku

1. Ustal wzór. Zdobądź wytyczne wydziału i jeden poprawny przykład od promotora.
2. Zbieraj dane od razu. Przy każdej książce zrób zdjęcie karty tytułowej i strony redakcyjnej: znajdziesz na nich wydanie, miejsce, wydawcę, rok i ISBN. Przy artykule zapisz tom, numer i zakres stron, przy stronie internetowej adres i datę wejścia.
3. Zapisuj stronę przy każdym cytacie lub parafrazie. Numer strony potrzebny w tekście łatwiej zanotować w trakcie czytania niż odtwarzać na koniec.
4. Ułóż listę według przyjętego systemu. Alfabetycznie według nazwiska (z uwzględnieniem polskich liter) albo według kolejności powołań. Dwa dzieła tego samego autora porządkuj według roku, a dwa z tego samego roku oznacz literami (2020a, 2020b).
5. Rozdziel rodzaje źródeł, jeśli wymaga tego wzór. Niektóre wydziały każą osobno wymienić źródła archiwalne, akty prawne, literaturę przedmiotu i strony internetowe.
6. Przeczytaj całość raz na koniec. Porównaj każdą pozycję z tekstem, sprawdź kursywy, kropki i przecinki oraz to, czy wszystkie opisy wyglądają tak samo.

Przy aktach prawnych i dokumentach urzędowych obowiązują te same zasady: podaj pełny tytuł, organ wydający i oznaczenie publikatora, jeśli wzór wydziału tego żąda. Nie wymyślaj własnych skrótów, bo komisja sprawdza przede wszystkim spójność i możliwość odnalezienia źródła przez czytelnika.

Typowe błędy w bibliografii

• Mieszanie stylów. Część pozycji z inicjałem, część z pełnym imieniem; raz rok na końcu, raz w nawiasie.
• Brak miejsca lub wydawcy. Dane z karty tytułowej są obowiązkowe, nie trzeba ich „zgadywać” z internetu.
• Cytowanie wydania, którego nie czytałeś. Podaj to, z którego korzystasz, bo numery stron się różnią.
• Brak daty dostępu przy stronach internetowych.
• Sam adres URL jako opis. Adres to ostatni element opisu, a nie opis.
• Niewłaściwa kolejność. Alfabetycznie, według polskiego alfabetu (ą po a, ł po l), albo według numerów, nie na przemian.
• Pozycje obecne w liście, ale niewidoczne w tekście, lub odwrotnie.
• Zapożyczone zdania bez przypisu. Nawet poprawnie sformatowana bibliografia nie zastąpi wskazania, które zdania pochodzą z cudzej pracy; zob. jak uniknąć plagiatu.

Lista kontrolna przed oddaniem pracy

1. Czy wiem, jakiej normy lub wzoru wymaga wydział, i mam to na piśmie?
2. Czy wszystkie pozycje są zapisane w tym samym układzie?
3. Czy każda pozycja w tekście ma odpowiednik w bibliografii i odwrotnie?
4. Czy źródła internetowe mają datę dostępu i adres?
5. Czy kolejność listy jest zgodna z przyjętym systemem?
6. Czy rozróżniam źródła pierwotne i wtórne?
7. Czy tekst przeszedł sprawdzenie antyplagiatem i korektę?

Co robi generator bibliografii AdeptWrite, a czego nie

Generator bibliografii działa lokalnie w przeglądarce. Z danych, które wpiszesz (typ źródła, autorzy, tytuł, rok, wydawca, strony, adres, data dostępu), tworzy opis bibliograficzny i cytat w tekście w jednym ze stylów: APA 7, MLA 9, Chicago (wersja autor–data), Harvard lub IEEE. Dwie rzeczy trzeba powiedzieć wprost:

• Nie ma w nim stylu PN-ISO 690. Jeśli wydział wymaga tej normy, możesz użyć generatora jako uporządkowanego formularza, który podpowie, jakich danych potrzebujesz, ale zapis musisz złożyć ręcznie według wzoru z tego poradnika i wytycznych uczelni.
• Nie tworzy przypisów dolnych. Chicago w generatorze to wariant autor–data, a nie notatki na dole strony.

Wynik zawsze porównaj z przewodnikiem stylu, bo generator nie sprawdzi za Ciebie, czy dane ze źródła są poprawne. Dodatkowo: parafraza tekstu pomoże przepisać własnymi słowami cudzą myśl, ale przepisany fragment nadal wymaga przypisu. Wykryciem zbieżności z otwartymi źródłami zajmuje się antyplagiat, którego wynik jest informacją o znalezionych podobieństwach, a nie oceną pracy.

← Wszystkie poradniki