Aan elkaar of los schrijven? Zo schrijf je samenstellingen goed in het Nederlands

Een samenstelling schrijf je in het Nederlands in principe aan elkaar: eiwit, boekenkast, koffiezetapparaat. Losse delen (ei wit, boeken kast) heten de Engelse ziekte en zijn fout. Alleen bij klinkerbotsing, letterwoorden, cijfers en meerdelige eigennamen gebruik je een koppelteken. Twijfel je? Zoek het woord op in de Woordenlijst van de Taalunie.

De hoofdregel: een samenstelling schrijf je aan elkaar

Een samenstelling is een woord dat uit twee of meer woorden bestaat en samen één begrip vormt: eiwit, fietsenstalling, schoolbibliotheek, werkgeversbijdrage. In het Nederlands schrijf je zo'n samenstelling in principe als één woord. Dat staat in de officiële spelling van de Taalunie, de Woordenlijst Nederlandse Taal, bekend als het Groene Boekje.

Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk gaat het vaak mis. Onder invloed van het Engels, waar je "egg white" en "bike shed" los schrijft, zie je steeds vaker losse delen: "ei wit", "fietsen stalling", "koffie machine". Dat noemen taalkundigen de Engelse ziekte. Het is een spelfout, ook al snappen lezers je nog wel. In een sollicitatiebrief, een scriptie of een zakelijke e-mail valt het meteen op.

Deze gids laat zien wanneer je aan elkaar schrijft, wanneer je een koppelteken gebruikt, hoe de tussen-n en tussen-s werken, en welke woordgroepen juist los blijven. Je vindt overal voorbeelden met goed en fout, en een checklist om je eigen tekst na te lopen.

Waarom losse delen de betekenis veranderen

Het gaat niet alleen om spelling. Een spatie kan de betekenis van een zin veranderen of onduidelijk maken:

Zonder spatie is het duidelijk dat de delen één begrip vormen. Juist daarom is aan elkaar schrijven geen pietepeuterige regel, maar een manier om je lezer op weg te helpen.

Tabel: goed en fout bij samenstellingen

Let op de laatste regels. Een samenstelling kan uit meer dan twee delen bestaan. Dan schrijf je die in principe nog steeds aan elkaar, ook al wordt het woord lang: stadsdeelkantoor, studentenhuisvestingsbeleid, jeugdzorginstelling.

Wanneer gebruik je een koppelteken?

Het koppelteken (het streepje) is een uitzondering, geen alternatief voor een spatie. Je gebruikt het in een beperkt aantal situaties.

1. Bij botsende klinkers die tot een verkeerde lezing leiden

Als twee klinkers naast elkaar kunnen worden gelezen als één klank, zet je een koppelteken: zee-egel (anders "zeeegel"), na-apen, auto-ongeluk, twee-eiig, drie-eenheid. Is er geen kans op een verkeerde lezing, dan staat er geen streepje: bij een woord als zeeën staat een trema en geen streepje.

2. Bij letterwoorden en afkortingen

Een afkorting die je letter voor letter uitspreekt, wordt vaak met een koppelteken aan het volgende woord gekoppeld: pdf-bestand, tv-programma, cd-speler, A4-papier. Ook e-mail en e-mailadres schrijf je met een koppelteken.

3. Bij cijfers en samenstellingen met een getal

Bij een getal in cijfers hoort een koppelteken als er een woord achter staat: 10-jarige, 3-kamerappartement.

4. Bij meerdelige eigennamen als eerste deel

Is het eerste deel een naam die uit meerdere woorden bestaat, dan zet je een koppelteken: Albert Heijn-winkel, Rode Kruis-vrijwilliger, Den Haag-reiziger. Bestaat het eerste deel uit één eigennaam, dan schrijf je aan elkaar: Facebookpagina, Amsterdamfan, Rotterdamgebied.

5. Om een moeilijk leesbaar woord te verhelderen

Bij lange of verwarrende combinaties kun je met een koppelteken de leesbaarheid verbeteren, bijvoorbeeld bij samenstellingen met een leenwoord of een meerdelig eerste deel. Gebruik dit zuinig. In twijfelgevallen kun je in het Groene Boekje opzoeken of het woord is opgenomen.

Meer over het streepje en het onderscheid met gedachtestreepjes lees je in de gids over het koppelteken en het streepje.

De tussen-n en de tussen-s

Veel samenstellingen hebben een verbindingsklank tussen de delen. Die klank zeg je hardop, dus je moet hem ook schrijven.

Tussen-n

De tussen-n schrijf je bij woorden waarvan het eerste deel in het meervoud op -en eindigt en waarbij je de n hoort of het meervoud logisch is: boekenkast, pannenkoek, hondenhok, paddenstoel, kippenei. Veel schrijvers laten de n weg omdat je hem niet altijd goed hoort. Sinds de spellinghervormingen van 1995 en 2005 hangt het af van het woord of er een -n- of -e- of niets staat, en de Woordenlijst geeft de goede vorm.

Zonnestraal is een bekende uitzondering: het eerste deel zon krijgt hier een -e. Zulke uitzonderingen leer je het best door het woord op te zoeken.

Tussen-s

Bij een aantal woorden hoort een -s- als verbindingsklank: scheidsrechter, liefdesbrief, stadsbestuur, geboortedatum. Ook hier is geen sluitende regel: de s staat in sommige woorden wel (liefdesbrief) en in andere niet (schoolbus). Zoek het woord op als je twijfelt.

Een nuttige vuistregel voor beide: spreek het woord hardop uit zoals je het zou zeggen in een rustige zin. Hoor je een n, e of s tussen de delen, dan staat die klank ook meestal in het woord. Een vuistregel is geen garantie. De Woordenlijst is leidend.

Samenstellingen met een Engels of ander leenwoord

Ook leenwoorden volgen in het Nederlands de regel dat een samenstelling aan elkaar komt: webshop, laptoptas, creditcardgegevens, burn-outbehandeling (met koppelteken vanwege de klinkerbotsing en het leenwoord). Je schrijft dus niet "web shop", "laptop tas" of "social media beleid". Het derde voorbeeld is meerdelig: schrijf je het eerste deel als twee woorden, dan wordt het socialemediabeleid. Veel schrijvers vinden dat lelijk en kiezen voor een omschrijving, zoals "beleid voor sociale media". Dat is een prima oplossing.

Wat blijft juist los?

Niet alles wat je in twee delen hoort, is een samenstelling. Voor veel woordgroepen geldt dat de delen los blijven.

Daartegenover staan woorden die je juist aan elkaar schrijft, zoals bijvoorbeeld, tegenover, naartoe en ondanks.

Een eenvoudige toets: kun je tussen de twee delen een extra woord zetten? "Een grote, mooie tafel" kan, dus "grote tafel" blijft los. In "eettafel" kun je niets tussenvoegen, dus dat is één woord. Deze toets is een hulp, niet waterdicht.

Er is nog een groep waarover veel getwijfeld wordt: werkwoordelijke combinaties. "Thuis werken" of "thuiswerken"? De Woordenlijst bepaalt per combinatie of het scheidbare werkwoord aan elkaar of los staat, en of dat verandert in de vervoeging ("ik werk thuis" maar "het thuiswerken"). Voor losse woordgroepen met "te" en "ten" geldt hetzelfde: zoek op.

Zo pak je het aan in de praktijk

1. Zoek op wat je niet zeker weet. Typ het woord in de online Woordenlijst op woordenlijst.org. Staat het er aan elkaar in, dan schrijf je het aan elkaar. Voor uitleg bij twijfelgevallen is er de adviesdienst van de Taalunie op taaladvies.net.
2. Spreek het woord uit. Hoor je een verbindingsklank (-n-, -s-, -e-), schrijf die dan mee.
3. Gebruik een koppelteken alleen als een van de vijf situaties hierboven van toepassing is.
4. Lees je tekst nog eens rustig na op losse delen. Een Engelse ziekte slipt er snel in als je typt, vooral in lange teksten.
5. Laat een spellingcontrole meekijken, maar vertrouw er niet blind op. Elk deel van "ei wit" is een correct Nederlands woord, dus een woordenlijstcontrole die woorden los beoordeelt, ziet de fout niet altijd.

Wat AdeptWrite hierbij wel en niet doet

De spellingcontrole Nederlands werkt in je browser met de open OpenTaal-woordenlijst en markeert onbekende woorden en een aantal bekende slippers, zoals paddestoel of pannekoek in plaats van paddenstoel en pannenkoek. Een gesplitste samenstelling waarvan beide delen losse bestaande woorden zijn, herkent een woordenlijst niet altijd. Wees dus kritisch.

De grammaticachecker stelt verbeteringen voor met behulp van AI, afgestemd op de officiële spelling. Dat helpt soms bij losse delen die in de zin verdacht staan, maar het is geen garantie. Controleer elk voorstel zelf en kijk bij twijfel in de Woordenlijst. Een enkel woord zoek je op in de online Woordenlijst. Beide tools verwerken bij AdeptWrite gratis tot 6.000 tekens per keer.

Veelgemaakte fouten op een rij

• Elk Engels woord los laten staan. Webshop, laptoptas, mailbox en onlinemarketing zijn Nederlandse samenstellingen en gaan aan elkaar.
• Een koppelteken als compromis gebruiken. "Koffie-machine" is geen oplossing; het is gewoon koffiemachine.
• De tussen-n vergeten. Boekenkast, niet boekekast.
• Een tussen-n toevoegen waar die niet hoort. Zonnestraal, niet zonnenstraal.
• Te veel koppeltekens in lange woorden. Gebruik ze alleen bij klinkerbotsing, letterwoorden en meerdelige namen.
• Aan elkaar schrijven wat los hoort. In plaats van, ten opzichte van en met name zijn geen samenstellingen.

Checklist voor je tekst

• Heb ik elke samenstelling zonder spatie geschreven?
• Staat er een koppelteken alleen bij klinkerbotsing, letterwoord, cijfer of meerdelige eigennaam?
• Heb ik de tussen-n of tussen-s geschreven waar ik die hoor?
• Heb ik twijfelwoorden opgezocht in de Woordenlijst?
• Heb ik de tekst ook hardop of op papier nagelezen?

Meer fouten die Nederlandse schrijvers vaak maken, vind je in veelgemaakte spelfouten in het Nederlands. De volledige regels voor spelling vat de gids spellingregels van het Nederlands samen, en voor de werkwoordsvormen helpt d of dt bij werkwoorden.

Controle bij de officiële bronnen

De Woordenlijst Nederlandse Taal (Groene Boekje) van de Taalunie is de officiële spelling voor Nederland en Vlaanderen en wordt gebruikt in het onderwijs en door de overheid. Online zoek je op woordenlijst.org. Voor uitleg bij regels en twijfelgevallen is Taaladvies.net van de Taalunie de aangewezen plek; daar vind je advies over aaneenschrijven en samenstellingen. Beide pagina's zijn gecontroleerd op 2026-11-01. Spellingen kunnen in toekomstige edities veranderen, dus kijk bij twijfel altijd in de actuele online versie.

← Alle gidsen